345
Archived Theses
0
DOIs Assigned
0%
DOI Rate
Archived Theses
Türkiye'de fen bilgisi eğitimi alanında ortaokul öğrencilerine yönelik STEM etkinlik uygulamalarına dayalı lisansüstü çalışmaların içerik analizi
Eğitim, toplumların geleceğini şekillendirmede kullanılan en temel araçlardan biridir. Bilgi ve beceriye dayalı eğitim yaklaşımları, öğrencileri hayatın gerçek sorunlarına çözüm üretebilecek bireyler olarak yetiştirmeyi amaçlar. Bu bağlamda, fen bilimleri alanı, öğrencilere problem çözme, eleştirel düşünme ve iş birliği gibi becerileri kazandırarak geleceğin liderlerini hazırlamada önemli bir rol oynamaktadır. Türkiye'de eğitim sistemi, son yıllarda STEM (fen, teknoloji, mühendislik, matematik) eğitimine daha fazla vurgu yaparak öğrencilerin bu alanlara olan ilgisini artırmayı hedeflemektedir. Bu düşüncelerden hareketle, bu çalışmada Türkiye'deki fen bilgisi eğitimi alanında gerçekleştirilen ortaokul öğrencilerine yönelik STEM etkinlik uygulamalarına dayalı lisansüstü tezlerin geniş bir bakış açısıyla incelenmesi amaçlanmıştır. Çalışmanın örneklemi, 2016-2023 yılları arasında Türkiye'de fen bilgisi eğitimi alanında ortaokul öğrencilerine yönelik STEM etkinlik uygulamalarına dayalı lisansüstü tezlerden oluşmaktadır. Bu kapsamda çalışma örneklemi, Yükseköğretim Kurulu tez arşivinde yapılan tarama sonucunda ulaşılan, konu ile ilgili 61 tez ile sınırlıdır. Çalışma, doküman analizi şeklinde gerçekleştirilmiştir. Veri analizinde, içerik analizi kullanmıştır. Çalışmanın bulgularına göre incelenen tezlerin dokuzunun doktora, 52'sinin ise yüksek lisans tezi olduğu belirlenmiştir. Ayrıca, tezlerin en fazla yedinci sınıf düzeyinde yürütüldüğü, tezlerde odaklanılan en popüler ünitenin ise 'Kuvvet ve Enerji' olduğu tespit edilmiştir. Bunların yanında, ortaokul öğrencileri ile yapılan etkinlik uygulamalarının en yaygın olarak altı haftalık bir süreçte gerçekleştirildiği belirlenmiştir. Araştırmadan elde edilen sonuçlar bağlamında; STEM eğitimi üzerine doktora alanında daha fazla araştırma yapılması, sekizinci sınıf düzeyindeki çalışmalara daha fazla yer verilmesi ve fizik konuları dışındaki ünitelere daha fazla odaklanılması önerilmektedir.
Biyoçeşitlilik çerçevesinde doğa tarihi ve derin zamanın öğretimine yönelik etkileşimli bir aracın geliştirilmesi
Doğa tarihi; astronomi, jeoloji, arkeoloji, paleontoloji, biyoloji, ekoloji, etoloji, zooloji, coğrafya, sistematik, genetik gibi birçok bilimi içinde bulunduran, Dünya'nın abiyotik ve biyotik unsurlarını kapsayan, bu unsurlar arasındaki ilişkileri ve bu unsurların nasıl evrimleştiğini anlamak için karşılaştırmalı ve tanımlayıcı yöntemler kullanan saha araştırmasına dayalı bir bilim olup doğayı anlama öyküsüdür. Doğadaki canlı çeşitliliğindeki değişimleri anlamak için öncelikle derin zamanın algılanması gerekir. Yerkürenin ve biyolojik çeşitliliğin öneminin algılanması geçen derin zaman anlaşılamadığında zorlaşmaktadır. Bu nedenle bu çalışmada biyoçeşitlilik kavramının öğretilmesi, canlı çeşitliliğindeki değişimler ve nesli tükenmiş canlıları bir zaman şeridi üzerinden anlatmak amaçlanmıştır. Bu amaca yönelik öğretim aracının geliştirilmesinde ADDİE öğretim tasarımı modeli baz alınarak Google slaytlar programı ile etkileşimli bir "DTÖA, biyoçeşitlilik öğretiminde derin zamanın algılanmasında anahtar bir rol oynayan önemli bir araçtır." (DTÖA) geliştirilmiştir. Geliştirilen öğretim aracı bir zaman şeridi üzerinde yer alan olayları ifade eden etkileşimli görsel ve metinlerden oluşmaktadır. Öğretim aracı hem ders esnasında hem de ders sonrasında kullanılabilen, internetin olduğu durumlarda herhangi bir uygulayıcıya ihtiyaç duyulmadan bireysel öğrenmeyi destekleyen, kolay ulaşılabilir bir araçtır. Bu DTÖA, biyoçeşitliliğin öğretiminde anahtar olan derin zamanın algılanmasını önemli ölçüde sağlamaktadır.
Farklı meyve sularının enfüzyonu ile hazırlanan şeker ilavesiz meyve içeceğinin antioksidan özelliklerinin optimizasyonu
Sağlıklı beslenmeye olan ilgi düşük şeker içeriği ve yüksek antioksidan içeriği olan besin ve içeceklere olan eğilimin artmasına neden olmuştur. Sektörün ihtiyaç duyduğu düşük şeker içeriğinin doğal meyve girdisi ile sağlandığı ürün üretimi son derece önem kazanmıştır. Bu çalışmada, elma, siyah havuç ve mandalina suları ve elma deiyonize konsantresi kullanılarak şeker ikamesiz meyve içeceği üretimi gerçekleştirilmiştir. Karışımda yer alan unsurlar Yanıt Yüzey Yöntemi (YYY) ile optimize edilerek hazırlanan içeceklerin, fizikokimyasal, antioksidan ve reolojik özellikleri araştırılmıştır. Bu doğrultuda elde edilen karışım meyve sularının toplam antioksidan kapasite ve toplam fenolik madde değerlerinin karışımda kullanılan elma, mandalina ve siyah havuç sularının değerlerinden daha yüksek olduğu tespit edilmiştir. Optimizasyonda kullanılan siyah havuç konsantresi miktarı arttıkça duyusal değerlendirmelerdeki renk parametresinin puanlarının arttığı gözlenmiştir. Optimum örnekte toplam antioksidan kapasite miktarları (ABTS:4326,62±65,70 mg GAEs/100 g ve DPPH: 672,6±0,46 mg TE/100 ml), antosiyanin profili % rel. area 280 nm'de (25,95±0,24) ve 518 nm'de (51,75±0,45) ve toplam fenolik madde miktarındaki (0,46±0,06 mg/mL) değişim önemli olduğu belirlenmiştir (p<0,05). Karışık meyve suları üretiminde gıdaların bozulma durumunun ve işleme boyunca iyi uygulamaların göstergesi olarak kullanılan toplam aerobik mezofilik bakteri, çevresel kaynaklardan gelen fekal bakteri kontaminasyonunun olmadığını gösteren Enterobacteriaceae ve toplam koliform, yeterli işleme uygulamalarının yapıldığını ifade eden küf-maya, içeceğin güvenliğini düşündüren patojenik bakterilerin (E. coli, B. cereus ve Salmonella spp.) sayımları sonucunda 1 log10 kob/g'nın altında olduğu tespit edilmiştir. Sonuç olarak, optimize karışım meyve suyunun renk, duyusal kabul edilebilirlik ve antioksidan kapasite ile fenolik madde miktarı açısından karışımda yer alan meyve sularına göre daha belirgin bir farklılık belirlenmiştir. Böylelikle mikrobiyolojik açıdan mevzuata uygun ve risk teşkil etmeyen meyve suyu içecekleri tasarlanmıştır.
Şenköy (Simav, Kütahya) düşük sülfidasyonlu epitermal au yatağı potansiyelinin ortaya konması
Şenköy (Simav, Kütahya) altın cevherleşmesinin varlığı ilk defa bu çalışma ile ortaya konulmuştur. Cevherleşme Simav ilçesine yaklaşık olarak 15 km uzaklıkta yer almaktadır. İnceleme alanında temelde Prekambriyen yaşlı Kalkan Formasyonu bulunmakta olup bölgedeki en yaşlı kaya grubunu temsil eder. Bu formasyon bölgedeki diğer birimlerle uyumsuz bir şekilde yerleşmekte ve önemli bir tektonik yapıyı temsil etmektedir. Kalkan Formasyonu üzerine uyumsuz olarak yerleşen Paleozoyik yaşlı Simav Metamorfitleridir. Simav Metamorfitleri ile Kalkan Formasyonu arasında gözlemlenen uyumsuzluk bölgedeki geniş çaplı deformasyon süreçlerini ve farklı tektonik ortamların etkisini ortaya koymaktadır. İnceleme alanında yer alan bir diğer litolojik birim ise Paleozoyik yaşlı Arıkaya Formasyonudur. Kalkan Formasyonu ve Simav Metamorfitlerinin üzerinde uyumsuz olarak izlenmektedir. Bölgedeki altın cevherleşmesi için önem taşıyan Orta-Üst Miyosen yaşlı Civanadağ Tüfleri kuvars damar zonları ve silisleşmeler barındırmaktadır. Tüm bu birimleri Akdağ Volkanikleri kesmekte olup birimin yaşı Miyosen olarak saptanmıştır. İnceleme alanında Civanadağ Tüflerinin üzerinde Orta-Üst Miyosen yaşlı Kızılbük Formasyonu bulunmaktadır. Bu formasyonun aşınmaya izin vermeyen zonlarında, tabanda gömülü olan ve korunan altın cevherleşmesi mevcuttur. Düşük sülfidasyon kuvars damar zonlarına ait döküntüler inceleme alanında yayılım sunmaktadır. Bu kuvars damar döküntüleri açık boşluk, bıçak sırtı, tarak, kristalen, şeker, breşik, kolloform, krastiform, kalsedonik ve masif dokuları barındırmaktadır. Au, As ve Fe değerleri açısından zengindir.
Altıgensel bölgeler üzerinde trigonometrik yaklaşımın bazı problemleri
Beş bölümden oluşan bu tez çalışmasında altıgensel Fourier serilerinin A matrisine göre Tdönüşümlerinin bazı yaklaşım özellikleri incelenmiştir. Birinci bölümde, çalışmanın amacı, kapsamı ve yöntemi hakkında genel bir giriş sunulmuştur. İkinci bölümde, tez boyunca kullanılacak temel tanım ve kavramlara yer verilmiştir. Üçüncü bölümde, kafes yapıları ile bu yapılar yardımıyla tanımlanan Fourier serileri ele alınmıştır. Dördüncü bölümde, altıgensel kafesler ile altıgensel Fourier serileri tanıtılmıştır. Beşinci bölümde, altıgensel Fourier serilerinin A matrisine göre 𝑇 − dönüşümü ile düzgün normda yaklaşım hızı incelenmiştir. ANAHTAR KELİMELER: Altıgensel Fourier serileri, altıgensel kafes, bir A matrisine göre 𝑇 − dönüşümü, yaklaşım hızı
Ortaokul öğrencilerinin açılar kavramına yönelik kavram imajlarının incelenmesi
Bu çalışma, ortaokul 7. ve 8. sınıf öğrencilerinin açılar konusundaki kavram imajlarını Fischbein'in Şekilsel Kavram Teorisi çerçevesinde incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın katılımcıları, 2023-2024 eğitim-öğretim yılında Balıkesir ilinin merkez ilçesinde bulunan bir devlet ortaokulunda öğrenim gören 7. ve 8. sınıf öğrencilerinden oluşmaktadır. Araştırmada, karma yöntem desenlerinden biri olan iç içe karma desen kullanılmıştır. Veri toplama aracı olarak, araştırmacı tarafından geliştirilen ve açının tanımı, açı türleri, açı ilişkileri ve özellikleri ile paralel doğrular ve açı ilişkileri olmak üzere dört alt boyuttan oluşan 15 açık uçlu sorudan meydana gelen bir test uygulanmıştır. Çalışmanın bulguları incelendiğinde, öğrencilerin şekilsel ve kavramsal puan ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık olduğu ve bu farkın şekilsel puanlar lehine olduğu tespit edilmiştir. Bu sonuç, öğrencilerin açı kavramını anlamada şekilsel bileşenin baskın olduğunu göstermektedir. Bununla birlikte, farklı sınıf seviyelerindeki öğrenciler arasında açı kavramına ilişkin toplam puanlar açısından istatistiksel olarak anlamlı bir fark olmadığı belirlenmiştir. Öğrencilerin verdikleri yanıtlar ayrıntılı olarak incelendiğinde, çoğunluğun açı tanımını yapmada zorlandığı, dar, dik ve geniş açılarla ilgili tanımlama ve çizimlerde büyük oranda doğru yanıtlar verdiği, ancak komşu, tümler ve bütünler açılar konusunda kavramsal karışıklık yaşadığı gözlemlenmiştir. Özellikle tümler açılar ile komşu tümler açılar arasındaki farkın ayırt edilmesinde zorluk çektikleri belirlenmiştir. Ayrıca, ters, iç ters, dış ters ve yöndeş açılarla ilgili sorulara verilen yanıtların büyük oranda boş bırakıldığı tespit edilmiştir. Öğrencilerin çoğunlukla şekil çizerek yanıt verdikleri, ancak bu şekillerin kavramsal anlamı yansıtma noktasında yetersiz kaldığı görülmüştür. Elde edilen bulgular doğrultusunda, açılar konusundaki öğretim sürecinde şekilsel bileşenin kavramsal bileşene baskın olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Kavramsal anlamayı güçlendirmek ve öğrencilerin konuyu daha derinlemesine öğrenmelerini sağlamak amacıyla çeşitli öneriler sunulmuştur.
Vygotsky'nin bilişsel kuramı bağlamında arcs motivasyon öğretim tasarımı modeli ile matematik öğretimi
Araştırmada ARCS Motivasyon Öğretim Tasarımına uygun olarak Oran-Orantı ve Yüzdeler konusu için oluşturulacak bir mikro öğretim tasarımının, öğrencilerin matematiksel yılmazlık becerilerine, matematik motivasyonlarına ve matematik başarılarına etkisini; matematiksel yılmazlık becerisi, matematik motivasyonları, matematik başarıları ve bu değişkenler arasındaki ilişkiyi incelemek ayrıca öğrencilerin mikro öğretime yönelik görüşlerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Araştırma karma yöntemli bir çalışmadır. Araştırmanın çalışma grubunu, 2023-2024 eğitim-öğretim yılında Balıkesir Merkez İlçesinde bir ortaokulda 31 tane 7. sınıf öğrencisi oluşturmaktadır. Araştırmada kullanılmak üzere 4 faktörlü bir Matematik Yılmazlık Ölçeği geliştirilmiştir. Geliştirilen Matematiksel Yılmazlık Ölçeğinin Cronbach Alfa güvenirlik katsayısı .733 tür. Araştırmada kullanılan diğer veri toplama araçları Matematik Motivasyon Ölçeği, Önkoşul Bilgi Testi, Başarı Testleri ve Görüşme Formudur. Ölçeklerden elde edilen veriler SPSS 25 programı kullanılarak analiz edilmiştir. Görüşme formuna ilişkin verilerin analizi için tematik analiz yaklaşımı temel alınmış, bu doğrultuda veriler kodlanmış ve ana temalar oluşturulmuştur. Araştırmanın sonucunda öğrencilerin hem matematiksel yılmazlık becerileri hem matematik motivasyonları hem de matematik başarıları arasında anlamlı bir fark görülmüştür. Yine öğrencilerin matematiksel yılmazlık becerisi ve matematik motivasyonları arasında anlamlı bir fark bulunmuştur. Öğrencilerin matematik başarı testlerinden aldıkları puanlar ile matematiksel yılmazlık becerileri ve matematik motivasyonları arasında anlamlı bir ilişki bulunamamıştır. ARCS Motivasyon Öğretim Tasarımının öğrencilerin matematiksel yılmazlık becerilerini, matematik motivasyonlarını ve matematik başarılarını olumlu etkilediği sonucuna varılmıştır. Ayrıca mikro öğretime yönelik öğrenci görüşleri de bu sonucu desteklemiştir.
Farklı baharatlar ile aromatize edilen zeytinyağları ve rafine pirina yağlarında polisiklik aromatik hidrokarbonların varlığının araştırılması
Bu çalışmada, Tulsi (Ocimum sanctum), kekik (Thymus vulgaris), mercanköşk (Majorana hortensis), biberiye (Rosmarinus ofcinalis) ve bilyalı kekik (Origanum onites) kullanılarak natürel sızma zeytinyağı, rafine zeytinyağı ve rafine pirina yağları aromatize edilmiştir. Aromatize işleminde geleneksel olarak kullanılan maserasyon yöntemi ve modern bir uygulama olan mikrodalga uygulaması yapılmıştır. Mikrodalga ile aromalı yağ üretiminde 0.45 kW güçte 6,8,10 ve 15 dakika süre uygulanmıştır. Maserasyon ve mikrodalga ile üretilen aromalı yağlarda sağlık açısından tehlikeli olarak sınıflandırılan 4 polisiklik aromatik hidrokarbon olan benzo(a)piren (BaP), benzo[a]antrasen (BaA), benzo(b) fluoranten (BbF) ve krisen (Chr) varlığı araştırılmıştır. Maserasyon ile üretilen yağlardan sadece rafine pirina yağı örneklerinde B[a] P'ye rastlanmıştır. B[a]P ve Chr, mikrodalga ile üretilen aromalı yağların tamamında belirlenmiş ve özellikle 10 ve 15 dakika gibi uzun süreli uygulamalarda miktarlarında artış gözlenmiştir. Bunun yanında, mikrodalga uygulaması ile üretilen rafine pirina yağlarında B[a]A ve B[b]F tespit edilmiştir. Bu bileşenlerde özellikle uzun süreli uygulamalarda (10 ve 15 dakika) daha fazla miktarda belirlenmiştir. Mikrodalga uygulaması yapılan rafine pirina yağlarından 4'ünde B[a]P konsantrasyonu 2 μg/kg olan yasal limitin üzerinde bulunmuştur. Diğer taraftan toplam PAH 4 miktarları ise limit değer olan 10 μg/kg'ın üzerine çıkmamıştır. PAH oluşumu, özellikle mikrodalga yöntemi ile üretilen yağlarda uzun süre uygulama sonucunda daha fazla oluştuğu ve masere yağlara kıyasla gıda güvenliği açısından daha düşük kalitede ürünler oluşturduğu görülmüştür.
4‑hidroksitamoksifen analoglarının teorik hesaplamalarla mide kanseri proteinleri karşısında aktivitesi karşılaştırılması
Yapılan bu çalışmada 4-hidroksit amoksifen türevi 120 analogun mide kanseri proteinleri karşısındaki aktivitelerinin incelemesi yapıldı. Bu çalışmada ilk olarak 4-hidroksit amoksifen türevi 120 analogun Gaussian hesaplamaları için HF/6-31++g** basis setinde hesaplamaları yapıldı. Yapılan hesaplamalardan moleküllerin birçok kuantum kimyasal parametresi hesaplanarak moleküllerin aktivitelerinin karşılaştırması yapılmıştır. Bu kuantum kimyasal hesaplamalarda moleküllerin HOMO, LUMO, ∆E enerji gap, ve elektronegatiflik gibi önemli parametreler hesaplanmıştır. Sonrasında mide kanseri proteinleri 3MAX ve 4BKX protein karşısında moleküllerin aktiviteleri karşılaştırılmıştır. 4-hidroksit amoksifen türevi 120 analogunun bu proteinler karşısında aktiviteleri incelenmiştir. Moleküllerle proteinler arasında meydana gelen etkileşimler incelenmiştir.
Matematik öğretmen adaylarının modelleme süreçlerinin matematiksel çalışma alanı teorisi çerçevesinde incelenmesi
Bu araştırmanın amacı, ilköğretim matematik öğretmen adaylarının matematiksel modelleme süreçlerini Matematiksel Çalışma Alanı teorisi çerçevesinde inceleyerek, modelleme yeterlikleri ile epistemolojik düzlem bileşenlerinin ve oluşum süreçlerinin etkileşimini ortaya koymaktır. Bu doğrultuda, öğretmen adaylarının farklı matematiksel görevler sırasında gerçekleştirdikleri matematiksel çalışmalar, Matematiksel Çalışma Alanı teorisinin bileşenleri ve oluşum süreçleri dikkate alınarak analiz edilmiştir. Nitel araştırma desenine sahip olan çalışmada veriler, ilköğretim matematik öğretmen adaylarının dört farklı modelleme görevine verdikleri yanıtlar üzerinden elde edilmiştir. Görevler, açık uçlu ve alan ölçme kavramına dayalı olarak bağlam temelli olacak şekilde yapılandırılmıştır. Dört hafta süren veri toplama sürecinde bireysel çalışmalar ve grup çalışmaları yapılarak çalışma yaprakları, grup raporları ve video kayıtları kullanılmıştır. Veriler, Matematiksel Çalışma Alanı Teorisine dayalı olarak betimsel olarak analiz edilmiştir. Araştırmanın bulguları, öğretmen adaylarının yoğun olarak temsil ve artefakt bileşenlerini kullandığını, ancak teorik referans kullanımında sınırlı kaldıklarını göstermektedir. Modelleme sürecinin tüm aşamalarında söylemsel oluşumun öne çıktığı, enstrümantal oluşumun ise bazı gruplarda kopukluklarla gerçekleştiği belirlenmiştir. Ayrıca, düzlemler arası geçişin sağlandığı matematiksel çalışmalarda, modelleme yeterlikleri açısından daha bütüncül ve nitelikli sonuçlar ortaya konulduğu görülmüştür. Özellikle artefaktların etkin şekilde kullanıldığı ve dikey düzlemler arası geçişlerin esnek bir biçimde gerçekleştirildiği durumlarda modelleme yeterliklerinin anlamlı biçimde geliştiği görülmüştür. Bu durum, öğretmen adaylarının matematiksel model üretmelerinin yanı sıra, süreci yeniden yapılandırma, gerekçelendirme ve bağlamla ilişkilendirme becerilerinin de geliştiğini ortaya koymaktadır. Dolayısıyla, Matematiksel Çalışma Alanı Teorisinin bileşenleriyle desteklenen modelleme sürecinin, öğretmen adaylarının derinlemesine matematiksel düşünme ve üretken problem çözme becerilerinin gelişimi açısından kritik bir rol oynadığı sonucuna varılmıştır.