
10
Archived Theses
0
DOIs Assigned
0%
DOI Rate
Archived Theses
Nrel S826 kanat profiline sahip küçük ölçekli rüzgar türbininin aerodinamik optimizasyonu ve performans analizi
Küçük ölçekli yatay eksenli rüzgar türbinleri, merkezi olmayan enerji üretiminde önemli bir rol oynayarak konut ve endüstriyel uygulamalar için sürdürülebilir çözümler sunmaktadır. Bu çalışma, düşük Reynolds sayılarında yüksek verimliliğiyle bilinen NREL S826 kanat profilini kullanan küçük ölçekli bir rüzgar türbininin aerodinamik tasarımı ve optimizasyonuna odaklanmaktadır. Çalışmanın temel amacı, türbin kanatlarının geometrisini, hücum açısını optimize ederek güç üretimini ve işletme verimliliğini artırmaktır. Araştırmada, akış karakteristiklerini, basınç dağılımlarını ve NREL S826 kanat profilinin çevresindeki türbülanslı akış etkilerini analiz etmek için hesaplamalı akışkanlar dinamiği (CFD) simülasyonları ve optimizasyon yazılımları kullanılmaktadır. Sürüklenme kuvvetini en aza indirerek kaldırma/sürüklenme oranlarını artırmak amacıyla kanat burulma ve aerodinamik modifikasyonları incelenmiştir. Ayrıca, sayısal sonuçların simülasyon performans ölçümleriyle karşılaştırılması için Literatürler referans alınarak doğrulamalar yapılmıştır. Elde edilen sonuçlar, NREL S826 kanat profiline uygulanan belirli modifikasyonların, hücum kenar iyileştirmeleri ve optimize edilmiş kiriş dağılımı gibi faktörler sayesinde performans katsayısını(Cp) önemli ölçüde artırabildiğini göstermektedir. Çalışmada sabit bir rüzgar hızı olan 10 m/s kullanılarak türbindeki aerodinamik optimizasyonun türbin verimine etkisi incelenmiştir. Bu bulgular, küçük ölçekli rüzgar enerjisi sistemlerinin geliştirilmesine katkı sağlayarak, NREL S826 tabanlı türbin kanatlarının optimize edilerek enerji toplama potansiyelini %22 oranında geliştirdiğini ortaya koymaktadır.
Canlı dokuya doğrudan uygulanabilir medikal plazma cihazı üretimi ve bakteriler üzerine etkisinin araştırılması : İlk yerli prototip tasarımı
Bazı hasta gruplarında görülen enfeksiyonların temel etkenleri bakteriler, virüsler ve mantarlardır. Günümüzde ilaç tedavisine yanıt vermeyen bazı enfeksiyona neden olan bakterilerin inaktivasyonu için farklı tedavi arayışlarına gidilmiştir. Maddenin plazma hali maddenin gaz halinin güçlü bir elektrik alana maruz kalması sonucunda kısmen iyonize gaz, son derece reaktif iyon ve elektron karışımı, nötr atomlar, elektrik alanları, reaktif moleküller, uyarılmış türler ve UV radyasyonu içeren bir karışım olarak tanımlanmaktadır. Son yıllarda yapılan çalışmalar doğrultusunda maddenin plazma halinin birçok farklı endüstride kullanılmasını sağlamıştır. Plazma teknolojisinin tıp alanında kullanılmasıyla medikal plazma kavramı öne çıkmaktadır. Medikal plazmaların tıp alanında uygulamaları ağırlıklı olarak soğuk atmosferik basınçlı plazma olarak yapılan uygulamalardır. Medikal alanda kullanılan soğuk plazmalar daha çok canlı doku üzerinde bulunan bakterilerin inaktivasyonunu sağlamak amacıyla kullanılabilmektedir. Bu tez çalışması kapsamında direkt süspansiyon ortamına veya canlı doku üzerinde uygulanabilir nitelikte medikal plazma cihazı tasarımı ve üretimi yapılandırılmıştır. Yapılandırılan sistem dolaylı medikal plazma sistemidir. Bu cihaz yapılandırılması ile in vitro ortamda bakteri inaktivasyonu sağlamak amaçlanmıştır. Medikal plazma cihazı olarak adlandırılan bu sistem ile öncelikle elektronik ve mekanik tasarım belirleme işlemleri gerçekleştirilerek, bu süreci takiben sistem test çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Bu çalışma ile ülkemizde doku veya hücre üzerine uygulanacak olan soğuk atmosferik basınçlı plazma cihazı, ilk yerli prototip olarak üretimi tamamlanmıştır. Medikal plazma cihaz prototipi yapılandırılması ile dirençli mikroorganizmalar olan bakteriler üzerine oluşturulacak olan inaktive edici etki göstermek amaçlanmıştır. Bu doğrultuda Başkent Üniversitesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Anabilim Dalı'na ait laboratuvar ortamında in vitro olarak bakteri test protokolleri tamamlanarak, kültür ortamında bakteri inaktivasyonu sağlanmıştır. Bakteri test çalışmalarından sonra üretilen sistemin işlevselliği hakkında veri elde etmek amacıyla Başkent Üniversitesi Endüstri Mühendisliği Bölümü ile istatistiksel çalışmalar yapılmıştır. Bu bağlamda, sistemin çalışması sırasında belirlenen parametrelerin ilgili seviyelerinde bakteri inaktivasyonun sağlandığı belirlenmiştir. Böylece optimum çalışma koşulları belirlenmiştir.
Kaynak kısıtlı çok modlu çoklu stokastik proje çizelgeleme
Günümüzde, havacılık, inşaat, savunma sanayi gibi alanlarda işletmeler, kıt kaynakların kullanımını dikkate alarak aynı anda birçok büyük projeyi birlikte yürütmektedir. Kaynak Kısıtlı Proje Çizelgeleme Problemi (KKPÇP), birden çok projenin çizelgelenmesine uyarlanarak alan yazında Kaynak Kısıtlı Çoklu Proje Çizelgeleme Problemi (KKÇPÇP) olarak adlandırılmıştır. Birden çok projenin ve her bir projenin birden çok faaliyetinin olduğu bir durumda, öncüllük ilişkileri ve kaynak kısıtları dikkate alınarak tüm faaliyetlerin planlanması, önemli bir işletme yönetimi problemidir. Öte yandan, işletmeler yıllar içinde aynı iş için kullandıkları farklı makine ve donanımlara sahip olurlar. Bu makine ve donanımlar yeni/eski/farklı teknolojiye sahip olabileceğinden aynı işi farklı maliyetlerle farklı zamanlarda tamamlayabilmektedirler. Bilindiği üzere gerçek hayatta yürütülen projelerin faaliyet süreleri belirli değildir. Bu nedenle bu tezde, faaliyet sürelerinin stokastik olduğu, Kaynak Kısıtlı Çok Modlu Çoklu Projeli Çizelgeleme Problemi (KKÇMÇPÇP), KKPÇP'nin özel bir durumu olarak ele alınarak Şans Kısıtlı Programlama (ŞKP) yaklaşımı ile modellenmiştir. Amaç, her bir projenin bilinen teslim tarihinden sapmasını en aza indirecek şekilde tüm projeleri oluşturan faaliyetlerin, kaynak tahsis (KT) politikası altında, öncüllük ilişkilerini ve kaynak kısıtı şartlarını sağlayarak, sırasını ve çizelgesini belirlemek şeklinde tanımlanabilir. KKÇMÇPÇP NP-zor bir problemdir. Bu nedenle, çözüm üretilemeyen büyük boyutlu problemler için probleme özgü bir Tavlama Benzetimi (TB) algoritması önerilmiştir. TB algoritması, eniyileme problemleri için iyi çözümler sunan olasılıklı arama yöntemidir. Sıralama kuralı tabanlı sezgisellerden, En Kısa İşlem Süresi kuralı ile TB için başlangıç çözümü üretilmiştir. Ayrıca, KT probleminin çözümü için Kombinatoryal Mezat (KM) yöntemi uygulanmıştır. Çözüm yaklaşımlarının etkinliği sayısal analizlerle incelenmiş ve sonuçlar değerlendirilmiştir.
Nanometre hassasiyetinde robotik taşıma sistemi tasarımı
Bu tez kapsamında nanometre hassasiyetinde istenen değerde doğrusal biçimde bir uzama hareketi yapabilen doğrusal bir piezoelektrik motor sistemi ve denetimi için piezoelektrik eyleyici tasarlanmıştır. Bu çalışmada sadece maddenin hareketinin mikroskop görüntüleri ile ölçülmesi ve istenilen konuma gelip orada kalabilecek kadar kararlı bir denetleyici tasarımı olacaktır. Nanometre hassasiyetindete bir motorun tasarlanması için Piezoelektrik madde kullanılmalıdır. Diğer tür motorlarda istenilen hassasiyetin yakalanması piezoelektrik maddeye göre çok daha zordur. Piezoelektrik maddenin özelliği gereği yüksek gerilimlerde düşük yer değiştirme oranlarına sahip olmalarıdır. Bu tezde kullanılan piezoelektrik madde için önerilen voltaj değişimi 0-150volt aralığında olup bu gerilim değişiminde uzama miktarı kullanılan piezoelektrik malzemeye göre 0-40mikrometre yer değiştirmeye sahiptir. Bu tez kapsamında ilk önce piezoelektrik madde için bir sürücü devresi tasarlanmıştır. Bu sürücü devresi PWM tekniği ile çalışan bir sürücü devresidir. Tasarlanan sürücü devresi Bilgisayar ortamında modellenerek PWM tekniği ile nasıl çalıştığı ve istenilen şartları sağladığı kontrol edilmiştir. Piezoelektrik madde çok az yer değiştirmeye sahip olduğu için görüntü işleme teknikleri ile yerdeğiştirme miktarı ölçülmüştür. Bu ölçüm tasarlanan geribeslemeli denetim sisteminin geribesleme bilgisi olarak kullanılarak, istenen uzama miktarı ile arasındaki hata en aza indirilmeye çalışılmıştır. Denetim algoritması olarak PID denetleyici kullanılmıştır. Kamera ile ölçülen yerdeğiştirme bilgisi arzu edilen uzama değerinden çıkarılarak PID denetleyiciye gönderilmiş ve istenilen yerdeğiştirmeye göre bir denetim sinyalinin üretilip PWM tekniği ile piezoelektrik sürücüye gönderilmesi sağlanmıştır.
Hafif zırhlı araçların kapı ve kapak sistemlerindeki gövde birleşim bölgelerinin balistik açıdan incelenmesi ve geliştirilmesi
Zırh çeliği uzun yıllardır zırhlı araçların korunmasında kullanılan en önemli ana malzemelerden biridir. Zırhlı araçların korunmasında kullanılan zırh çeliklerinin balistik limitleri belirlenirken, deneysel çalışmalar yoluyla zırh çeliğine istenen koruma seviyesine uygun mühimmat dik atış testleri yapılmaktadır. Sürekli ortamlar için yapılan deneysel ve sayısal çalışmalar sonucunda elde edilen verilerin zırh koruma seviyesini karşılayabilmesi sonucuna karşın, pratikte zırhlı araç gövde birleşim bölgelerinde zırh çeliği plakalarının tam olarak buluşamadığı köşe birleşim bölgelerinde balistik zafiyet olabileceği de dikkate alınmalıdır. Sayısal çözümleme yöntemi için en önemli kriterlerden biri malzeme ve kırılma modellerini uygun parametrelerle tanımlamaktır. Bu yüzden yüksek dayanım çelikleri için uygun olan Johnson Cook Malzeme Modeli, 7.62x51 (AP) zırh delici çelik çekirdekli mühimmatını ve Armox 500T zırh çeliğini tanımlamak için kullanılmıştır. Johnson Cook Malzeme Modeli, Explicit Dinamik Modülünde malzeme kaybı ve ilerleyen hasarı gösterdiği için sıklıkla kullanılan bir modeldir. Bu yüzden bu çalışmada, sayısal analizler yapılırken Johnson Cook Malzeme Modeliyle uyumlu Explicit Dinamik Modülü tercih edilmiştir. Bu çalışmada, hafif zırhlı araçların kapı ve kapak sistemlerinin NATO 4569 AEP 55KE ve TS EN 1523 standartlarında gösterilen atış yönlerinde oluşabilecek balistik zafiyet bölgeleri Ansys programında Explicit modülünde sonlu elemanlar analizi yöntemi ile incelenecektir. Çalışmanın sonunda, Stanag 4569 Seviye 2 ve üzeri balistik koruma seviyesine sahip hafif zırhlı araçlar için kapı ve kapak sistemlerinde, balistik zafiyetin olmadığı kapı/kapak ve gövde birleşim bölgeleri açıklıkları belirlenecektir. ANAHTAR KELİMELER: Balistik penetrasyon, 7.62x51 (AP) zırh delici mermi, Armox 500 T zırh sacı, Balistik zafiyet, Balistik koruma seviyeleri.
Performance analysis of cellular radio systems in fading and correlated shadowing environments
ABSTRACT PERFORMANCE ANALYSIS OF CELLULAR RADIO SYSTEMS IN FADING AND CORRELATED SHADOWING ENVIRONMENTS İbrahim Baran USLU M.Sc. Thesis DEPARTMENT OF ELECTRICAL-ELECTRONICS ENGINEERING Supervisor: Asst. Prof. Dr. Aysel ŞAFAK January, 2003 The performance of cellular radio systems was investigated in multipath fading, correlated shadowing and additive white Gaussian noise environments for FSK, PSK and DPSK modulation with omnidirectional, directional and adaptive antennas. Both desired and interfering signals are assumed to be under flat fading and correlated shadowing in the channel. System performance is evaluated in terms of probability of co-channel interference, bit error rate and spectrum efficiency. Formulas for evaluating the performance of cellular radio systems are presented. The effects of bit energy to noise power ratio (Eb/No), signal-to- noise power ratio (ZJ £u), frequency reuse distance (Ru), cluster size (C), shadow spread (a), correlation coefficient between the signals (p), number of interferers (n), Rician factor (K), channel usage efficiency (r\), total number of channels per cell (M), number of antenna elements (u) and some traffic parameters, on the performance of cellular systems were studied. Computer simulations are carried out for evaluating the benefits of using adaptive antennas in mobile communications in terms of spectrum efficiency and system performance. Results show that application of adaptive antenna arrays increase the spectrum efficiency and the performance of the cellular systems. Keywords: Cell, cellular mobile radio system, frequency reuse, co-channel interference, spectral efficiency, sectorization, fading, correlated shadowing, adaptive beamforming, LMS algorithm. VI
Web servisleri tabanlı coğrafi bilgi sistemleri
Açık kaynaklı coğrafi konumsal konsorsiyumu, coğrafi bilgi sistemlerikomitesi olarak geniş çapta bünyesinde çeşitli sayıda veri modelleri ve çevrim içiservisleri adapte etmektedir. Web servis özelliği olmayan versiyonlara göre, servisodaklı web harita servislerinin farklı bir istek/yanıt mekanizması bulunmaktadır. Buweb harita servis mekanizması da çeşitli öznitelikler ile genişletilebilir. Bu tezçalışmasında, CBS servisleri ile web servislerinin ekstra bilgi ve kabiliyetlerininolduğu fark edilmiştir. Ayrıca OGC standartları ile web servis standartlarınınbirbirine uygun olduğu, CBS servisleri ile OGC uyumlu servislerin arasında yararlıilişkilerin kurulduğu, CBS uygulamalarındaki web servislerinde servis üreticilerinin,web servisleri şeklinde kullanılabildiği de gözlemlenmiştir.Bu tez çalışmasında amaç, web servisleri temelleri ile coğrafi bilgi sistemleriözelliklerine bağlı olarak uygulamalar geliştirmek, ve bu uygulamaları tamamen açıkkaynaklı araçlar ve yazılımlar kullanarak geliştirmektir. Araştırmalar sonucunda CBSyayınlayıcı araç olarak, OGC uyumlu UMN MapServer kullanılmasına kararverilmiştir. Ancak bu araç üzerinde fark edilen nokta olarak, web servislerine aitWSDL dokümanı oluşturamadığı anlaşılmış ve bu oluşturamama yazılımınıgerçekleştirdiğimiz web servislerinin başka platformlarda kullanılmasınıdesteklemediğinden bunun çözümünü geliştirmek, tez uygulamasında çözülmesigereken bir problem olarak tespit edilmiştir. Uygulama bazında web haritaservislerine (WMS) odaklanılmıştır. UMN MapServer, açık kaynak coğrafiikonumsal servis özelliklerini, bu servislerin WSDL dokümanlarını oluşturmadandestek vermektedir. Uygulamamızda SOAP istemci/sunucu mekanizmasıkullanılarak, UMN MapServer, harita sunucusunun OGC uyumlu WSDL dokümanıelde edilmesi sağlanmıştır. Böylelikle UMN MapServer harita sunucu aracınınönemli bir eksikliği tez uygulaması çalışmamızda giderilmiştir.Anahtar Kelimeler: OGC (Açık Coğrafi konumsal Konsorsiyumu), Web Servis,GIS (Coğrafi Bilgi Sistemi, CBS), WMS (Web Harita Servisi), WFS (Web ÖzellikServisi), XML (Genişletilebilir Metin Dili), OWS (Açık Coğrafi konumsal WebServis), Harita Sunucusuii
Helikopter denetimi uygulamaları
Dalgalı bir denizdeki uçak gemisine, hava araçlarının iniş-kalkış rejimlerindeki denetim tasarımının araştırılması gerekmektedir. Bu tezde hava araçlarından helikopter üzerindeki araştırmalar ve benzetim sonuçları yer almaktadır. Öncelikle bir helikopterin dikey, yanal ve boylamsal hareketinin analizleri yapılmış ve helikopter için bir model oluşturulmuştur.Helikopter, her üç eksende de rastgele hareket eden bir uçak gemisine iniş ve kalkışlarını gerçekleştirir. Buradaki, bilinmeyen bozan etkenlerin sistem başarımını en az etkileyecek şekilde reddedilmesi ve bilinmeyen yörüngelerin izlenebilmesi gerekmektedir. Bunun için doğrusal olmayan uyarlamalı bir denetleyici tasarlanmıştır. Öncelikle Uyarlanır İç Model (UİM) doğrusal sistemler için araştırılmıştır. Daha sonra doğrusal olmayan sistemlerde UİM uygulamaları tasarlanmış ve dayanıklı denetim için tasarım geliştirilmiştir. Doğrusal olmayan sistemler için geliştirilen UİM tasarımı, oluşturulan helikopter modeli üzerinde uygulanmıştır. Denetleyici, MATLAB ortamında gerçekleştirilerek benzetim sonuçları elde edilmiştir.
Seçici gezgin satıcı problemi için yeni matematiksel modeller
Gezgin Satıcı Problemi (GSP), araç rotalama, çizelgeleme vb. pek çok gerçek hayat problemlerinin temelini oluşturur. Kaynaklardaki çalışmalara bakıldığında, GSP ve uzantılarında amaç olarak genellikle, toplam maliyetin, toplam kat edilen yolun veya toplam harcanan sürenin enküçüklenmesi esas alına gelmiştir. Son yıllarda, serimdeki tüm düğümlere uğrama kısıtı gevşetilerek, verilen bir bütçe veya seyahat süresi kısıtı altında, gezginin uğrayabileceği düğümlerden elde edilecek kar, kazanç vb. getiriler toplamının enbüyük olması istenen problemler de araştırmacıların ilgi odağı olmuştur. Kaynaklarda "Orienteering problemi veya Seçici GSP (The Selective TSP)", "Getiri Toplamalı GSP-(The Price Collecting TSP)" veya "Karlı Tur Problemi (Profitable Tour Problem)" olarak isimlendirilen bu tür problemler, "Getiri Yönlü GSP (Traveling Salesman Problems with Profits)" başlığı altında toplanmaktadır. Farklı isimlendirmeler olmakla birlikte, bu tür problemlerde, aynı kısıtlar altında farklı amaç fonksiyonlarının ele alındığı görülmektedir. GSP ve uzantılarında olduğu gibi, getiri yönlü problemlerin çözüm yaklaşımlarının da öncelikle sezgiseller veya özel algoritmalar üzerine yoğunlaştığı, matematiksel modellere yeterince önem verilmediği görülmektedir. Söz konusu durum göz önüne alınarak, bu çalışmada ilk olarak, getiri yönlü GSP'nin kaynaklarda var olan modelleri incelenmiş, sonra getiri yönlü GSP'lerin benzer matematiksel yapısı nedeniyle bu problemlerden biri olan Seçici GSP, diğer adıyla Orienteering problemi için bir düğüm tabanlı bir de ayrıt tabanlı iki yeni karar modeli önerilmiştir. Önerilen modeller, kısıt ve tamsayı değişken sayısı itibariyle polinom büyüklüktedir ve tamsayılı karar modellerini çözen herhangi bir paket programla doğrudan kullanılabilecek özelliktedir. Önerilen modellerin performanslarını görmek amacıyla, kaynaklarda yer alan karşılaştırma problemleri Vansteenwegen-Souffriau-Oudheusden modeli ve yeni modellerle, CPLEX 12.5 paket programı kullanılarak çözülmüştür. Elde edilen sonuçlar, çözüm süreleri ve doğrusal programlama gevşetme değerleri yönleriyle analiz edilmiş ve önerilen yeni modellerin çok üstün olduğu görülmüştür. Ayrıca, matematiksel karar modelleri ile bulunan eniyi değerlerin, kaynaklarda sezgisel algoritmalarla bulunan bilinen eniyi değerlerin çoğundan daha büyük olduğu tespit edilmiştir.
Çoklu model parçacık filtrelerinde ağırlıklandırılmış istatistiksel model seçimi
Radar hedeflerinin takibindeki önemli unsurlardan birisi kullanılan algoritmanın hızıdır. Çünkü hedefler hareket halinde olduğu için gerçek zamanlı takip gerektirir. Hedef takibinde sıklıkla tercih edilen çoklu model parçacık filtresi (ÇMPF) algoritmasında, kullanılan parçacık sayısı ve hareket modellerinin tahmini için gerçekleştirilen işlem sayısı filtrenin hızını belirleyen en önemli parametrelerdir. Parçacık sayısının ve/veya model hesaplamalarının azaltılması, algoritmanın hızlanmasını sağlayarak hedeflerin gerçek zamanlı takibini kolaylaştıracaktır. Bu çalışmada, model hesaplamalarının azaltılması amacıyla ağırlıklandırılmış istatistiksel model seçimi (AİMS) adı verilen yeni bir yaklaşım önerilmekte ve ÇMPF üzerinde gerçekleştirilen uygulamalarına ilişkin sonuçlar sunulmaktadır. Önerilen algoritmanın başarısını değerlendirmek için, farklı senaryolar üzerinde gerçekleştirilen benzetimlerde, üç farklı ÇMPF kullanılmaktadır. Bu filtrelerden biri, bu tez çalışması için tarafımızdan önerilen yeni bir ÇMPF olup, kullanılan filtrelerden ikisine önerdiğimiz AİMS algoritması entegre edilmektedir. Elde edilen sonuçlar işlem süresi ve tahmin hatası kriterleri esas alınarak karşılaştırılmaktadır. Sonuçlar incelendiğinde, önerilen yaklaşımın uygulandığı ÇMPF'lerde; işlem sürelerinin azaldığı ve algoritma hızının arttığı, tahmin hatasında ise önemli bir artış olmadığı görülmektedir. Sonuç olarak, önerilen bu yeni yaklaşım, radar hedeflerinin gerçek zamanlı takibinde etkin bir biçimde kullanılabilir.