
33
Archived Theses
0
DOIs Assigned
0%
DOI Rate
Archived Theses
Ubeydullah b. Abbas'ın hayatı ve siyasi kişiliği
Ubeydullah b. Abbas, Allah Resûlü'nün amcası Hz. Abbas'ın oğlu olup Hz. Peygamber zamanında doğmuştur. Çocukluğunda Hz. Peygamber ile vakit geçirme şerefine nail olan Ubeydullah, Hz. Peygamber'in vefatında on iki yaşında genç bir sahâbîydi. Müslüman oluşu hakkında pek bir bilgi olmamakla birlikte o ve kardeşlerinin, babaları Hz. Abbas ile birlikte İslâm'a girdiği düşünülmektedir. Ubeydullah b. Abbas, Araplar arasında cömertliği ile tanınmıştır. O, eline geçen her şeyi paylaşmayı seven ve başkalarını kendi nefsine tercih eden biriydi. Ubeydullah, sık sık kurbanlar keserek çevresindekileri doyurmuş ve ihtiyaç sahiplerine yardımcı olmuştur. Bu yüzden Ubeydullah'ın cömertliği Araplar arasında zamanla darb-ı mesel haline gelmiş ve kendisine "Teyyârü'l-Furât" yani "Fırat Nehri'nin Akıntısı" lakabı verilmiştir. Ubeydullah b. Abbas, Hz. Osman'ın vefatının ardından siyaset hayatında etkin rol oynamıştır. Ubeydullah, İslâm öncesi dönemde başlayıp Allah Resûlü döneminde kısmen sükûnete eren ve Hz. Osman'nın halifeliğinin sonlarında tekrar alevlenen Emevî-Hâşimî çekişmesinde Hz. Ali'nin yanında yer almıştır. Hz. Ali'nin vefatının ardından Kûfelilerle görüşüp Hz. Hasan'a biat etmelerini sağlamıştır. Hz. Hasan'ın halifeliği zamanında Ubeydullah, ordu komutanlığına getirilmiştir. Ancak Ubeydullah'ın Hz. Hasan'ı bırakıp Muâviye'nin tarafına geçmesi, tartışmalara sebep olmuştur.
Geleneksel Nuer Dini
Çalışmanın konusu Geleneksel Nuer Dinidir. Nuer halkı Sudan'ın ikinci en büyük etnik grubudur. Bu halkın sahip olduğu gelenek, inanç ve yaşam bütününe Nuer Dini denmektedir. En belirgin inançları yaratıcı ve düzen koyucu Tanrı olarak gördükleri Kwoth'tur. Bununla birlikte ruh inancı Kwoth inancının etrafında şekillenerek dinin önemli bir kısmında yer almaktadır. Nuer Dininde ruhlar aşağı ve yukarı ruhlar olarak sınıflandırılır. Bunların özellikleri, insan ve Kwoth ile olan ilişkileri Nuer Dini'nde çeşitli ritüllleri ve uygulamaları şekillendirmiştir. Bunlarla birlikte atasal ruh klasik bir Afrika inancı olarak Nuer Dini'nde kolvik ruh inancı ile ortaya çıkmaktadır. Nuer Dini'nin bütünlüğünü tamamlayan inançlar, geleneksel uygulamalar ve ritüellerde kendini göstermektedir. Bunlar kurban, geçiş törenleri, doğum ve ölüm ile ilgili bazı ayin ve ritüellerdir. Kurban sadece Kwoth için yapılan temel bir ibadettir. Çok önemli sorunları çözmek için veya önemli bir geleneğin yerine getirilmesi sırasında yapılır. Kurbanın önemi Nuerlerin sığırlarla olan ilişkisine dayanmaktadır. Geçiş, doğum ve ölüm gibi ritüeller mutlaka bir kurban ile gerçekleşir. Nuer Dini işlenirken tarihi süreçte Hıristiyanlaşan Nuerler konu dışında bırakılmaktadır. Ayrıca inanç ve pratiklerin vurgulanmasında siyasi, ekonomik ve bazı sosyal yapılanmalar işlenmemektedir. Nuer Dini için en kapsamlı kaynak Edward E. Evans-Pritchard'ın çalışmalarıdır. Evans-Pritchard yapmış olduğu antropolojik alan çalışmalarında Nuer inancının temel öğelerini, özelliklerini ve etkenlerini farklı eserlerde sunmuştur. Böylece aynı yazarın birçok eseri arasında karşılaştırma ve sentez yapma olanağı bulunmaktadır. Çalışmanın amacı Nuer Dini'ni temel öğeleri ile birlikte ele almaktır. Özellikle Tanrı fikri çalışmanın merkezindedir. Geleneksel Afrika inançları üzerinde yapılan daha önceki çalışmalarda genel yaklaşım bu dinlerin çok tanrılı olmasıdır. Kullanılan referanslardan kaynaklı bu durum tezin bir sorunsalı haline gelmektedir. Nuerlerin Tanrı fikri detaylı işlenmiş ve sonuç olarak tek tanrılı oldukları anlaşılmaktadır. Ayrıca Nuerler kendi etnik dilleri olan Nuer dilini kullanmaktadırlar. Dolayısıyla Nuer Dini'nin de kendine özgü bir terminolojisi vardır. Çalışmanın özgün ve objektif olabilmesi için bu dinin terim ve ifadeleri kendi ana dillerinden örneklerle verilmektedir. Nuer Dini yaşayan bir dindir ve tek Tanrı inancına sahiptir. Bununla birlikte aralarında bir hiyerarşinin görüldüğü ruh inancı bulunmaktadır. Ruhlar insanın günlük hayatını etkileyen antopomorfik özellikte varlıklardır. Ancak insan hayatının idamesi ve yeryüzü hayatının düzeni Tanrı Kwoth'un kurmuş olduğuna inanılan gelenekle sağlanmaktadır. Din adamları yoktur. Ancak bunun yerine toplumun saygın kişileri bazı dini vazifeleri yerine getirmekle toplumu yönlendirmektedir. Dinin belirlenmiş bir zamanda veya yerde yapılması, gereken düzenli bir ibadeti yoktur. Ancak Nuer halkına göre insan doğumdan ölüme kadar hayatının önemli safhalarında belirli ritüellerden geçmelidir. Bu ritüellerde dua ve kurban ile Tanrı Kwoth'a ibadet edilir. Kan davası, evlilik töreni, cenaze töreni, erginlenme töreni gibi uygulamalarda belirli ritüeller ve ayinler yapılarak insanlar Tanrıya yakarır ve O'na ibadet maksatlı kurbanlar sunar.
Sosyal medya bağımlılığı ile duygusal yeme arasındaki ilişkide psikolojik sağlamlığın aracı rolü
Mevcut çalışmada, sosyal medya bağımlılığı ile duygusal yeme arasındaki ilişkide psikolojik sağlamlığın aracı rolünün incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmanın örneklemi, 320'si (%60) kadın, 213'si (%40) erkek olmak üzere toplam 533 üniversite öğrencisinden oluşmaktadır. Katılımcılara; Kişisel Bilgi Formu, Sosyal Medya Bağımlılığı Ölçeği (SMBÖ), Hollanda Yeme Davranışı Anketi (DEBQ) ve Kısa Psikolojik Sağlamlık Ölçeği (KPSÖ) uygulanmıştır. Elde edilen verilerin demografik özelliklere göre farklılaşıp farklılaşmadığının belirlenebilmesi amacıyla bağımsız örneklemler t-testi, değişkenler arasındaki ilişkinin belirlenebilmesi amacıyla Pearson korelasyon analizi, aracılık modellerinin test edebilmesi amacıyla ise bootstrap yöntemi kullanılmıştır. Yapılan analizler sonucunda, katılımcıların sosyal medya bağımlılık düzeylerinin cinsiyete göre farklılaşmadığı, buna karşın duygusal yeme ve psikolojik sağlamlık düzeylerinde cinsiyete göre anlamlı farklılaşmanın olduğu saptanmıştır. Buna göre, kadınların duygusal yeme düzeyleri erkeklere göre; erkeklerin psikolojik sağlamlık düzeylerinin ise kadınlara göre daha yüksek olduğu görülmüştür. Korelasyon analizi sonuçlarına göre, sosyal medya bağımlılığı ile duygusal yeme arasında pozitif yönlü, psikolojik sağlamlık ile negatif yönlü anlamlı bir ilişki olduğu bulunmuştur. Bununla birlikte, duygusal yeme ile psikolojik sağlamlık arasında da negatif yönlü anlamlı bir ilişkinin olduğu saptanmıştır. Aracı değişken analizi sonuçlarına bakıldığında, sosyal medya bağımlılığının duygusal yeme üzerindeki etkisinde psikolojik sağlamlığın aracı rolü olduğu belirlenmiştir. Analizler sonucunda elde edilen bulgular, ilgili alanyazın kapsamında tartışılmış ve öneriler sunulmuştur.
الشاعر معروف الرصافي
This research endeavors to deal with a very important issue related to the famous Iraqi poet Ma'ruf al-Rusafi. The research methodology used to study him is historical, descriptive and analytical, and consists of three parts. In the first part, the poet's life and the period in which he lived were analyzed from political, literary and philosophical perspectives. In the second part, we analyzed al-Rusafi's poetry in three parts: in the first part, the themes in al-Rusafi's collection of poems, in the second part, al-Rusafi's poems on social issues, and in the third part, we analyzed the most important issues in al-Rusafi's poetry under three subheadings: social, political, and the main phenomena that stand out in al-Rusafi's poetry. Under this heading, we have touched upon poetic structure and rhythm, the influence of Ma'ruf al-Rusafi's poetry on the Holy Qur'an and Sunnah, and the language of al-Rusafi's poetry. In the third chapter, we discussed the manifestations of artistic images in Rusafi's poetry. This chapter consists of four subheadings: The first sub-heading deals with poetic structure, the second with Rusafi's poetic language, the third with Rusafi's understanding of poetry and poetry, and the fourth with the influence of the Holy Qur'an and Sunnah on Rusafi's poetry. The fifth sub-heading focuses on word choice and its aesthetic effect on the literary text, and the sixth sub-heading on artistic imagery. In the seventh sub-heading, the artistic aspects and artistic features of al-Rusafi's poems are analyzed under three main themes: formal demands, innovative imagery, innovative tibak and pun. In the eighth chapter, we analyzed the poem titled "al-Armalatu al-Murdi'atu." This chapter was analyzed under three subheadings: Thematic analysis of the poem in the first subheading, artistic analysis of the poem in the second subheading and rhythmic analysis of the poem in the third subheading. This is followed by a conclusion with the results and findings of our study.
Fıkıh usûlü zaviyesinden sahabenin tanımı ve adaleti
Her inancın temelini ve yapı taşını oluşturan bir nesil vardır. İslam'ın yerleşmesi ve yayılmasında etkin rol oynayan nesil de sahabadir. Onların bu dine katkıları müsellem bir hakikat olmasına rağmen zaman zaman bu din-i mübine zarar vermek isteyen bazı kimselere onlara yönelik birtakım olumsuz tavır ve haksız tenkitlerde bulunmuşlardır. Bu eleştiriler objektif bir perspektiften bakıldığında pek de isabetli olmadığı görülecektir. Bu bağlamda Fıkıh Usulü Zaviyesinden Sahabenin Tanımı ve Adaleti isimli çalışmamızda önce sahabeye ilişkin kavramsal boyutu ve bu çerçevede konu hakkında yapılan ihtilafları ele aldık. Ardından büyük günahlardan kaçınmak ve küçük günahlarda ısrar etmemek şeklinde tanımlanan adaleti sahabenin adaleti ile ilişkilendererek hadislerin sıhhat şartlarından biri olan ravinin adaletini irdelemeye çalıştık. Çünkü sahabenin adaletinin ta'n edilmesi ilk kaynağın tezyifine sebep olmaktadır. İşte tam bu husus konunun ehemmiyetini ortaya koymaktadır. Sahabilerin hepsi adil mi? Adaletten kasıt nedir? Onlar hakkında ileri sürülen şüphelerin gerçeklik değeri nedir? Gibi sorular bu tezde cevaplandırılmaya çalışıldı.
Muhasebe ve denetim alanında yapılmış çalışmalarının bibliyometrik analizi
Son yıllarda muhasebe ve denetim alanında bilimsel araştırmaların sayısında önemli bir artış gözlemlenmektedir. Bu durum, disiplinin teorik ve uygulamalı yönlerinin gelişmesiyle birlikte, akademik ilginin de artığını göstermektedir. Söz konusu literatürün sistematik bir şekilde incelenmesi, bu alandaki araştırma eğilimlerinin, temel konu başlıklarının ve akademik üretkenliğin belirlenmesi açısından büyük önem taşımaktadır. Çalışmada belirlenen veri tabanında (Web of Science) yer alan 2010–2025 yılları arasındaki muhasebe ve denetim konulu yayınlar analiz edilmiştir. Bibliyometrik analiz kapsamında yayın sayıları, en çok atıf alan yazarlar, anahtar kelime ağları, işbirliği haritaları ve ülke bazlı yayın dağılımları gibi pek çok değişken incelenmiştir. En çok atıf alan çalışmaların büyük çoğunluğu, denetim kalitesi, finansal raporlama şeffaflığı, etik muhasebe uygulamaları ve iç denetim mekanizmaları gibi temalara odaklanmıştır. Bu durum, alanda belirli başlıkların literatürün merkezi tartışma konuları olduğunu göstermektedir. Anahtar kelime eşleşmeleri (co-occurrence) analizinde ise "audit quality", "corporate governance", "financial disclosure" ve "earnings management" gibi kavramların literatürde sıkça yer bulduğu belirlenmiştir. Yazar iş birliği ağlarına bakıldığında, disiplinler arası çalışma eğilimlerinin sınırlı olduğu, genellikle muhasebe ve denetim disiplini içinde kümelenen iş birliklerinin yaygın olduğu gözlemlenmiştir. Bu durum, gelecekte disiplinler arası yaklaşımın güçlendirilmesi gerektiğini göstermektedir. En çok katkı sağlayan yazarlar, kurumlar ve dergiler bibliyometrik analizlerle tespit edilmiştir. The Accounting Review, Auditing: A Journal of Practice & Theory, Journal of Accounting and Economics, Accounting, Organizations and Society gibi dergiler, yüksek etki faktörleri ve atıf oranları ile öne çıkmaktadır. En çok katkı sağlayan yazarların çoğunlukla Anglo-Sakson kökenli olduğu ve bu durumun literatür yönelimi üzerinde etkili olduğu dikkat çekmektedir. Salehi M, Hussainey K ve Vasarhelyi MA en yüksek yayın sayısına sahip yazarlar olarak tespit edilmiştir. Araştırmanın sonucunda, muhasebe ve denetim alanında yapılan çalışmaların giderek disiplinlerarası bir yapıya evrildiği, teknolojik gelişmelerin yayın konularını doğrudan etkilediği ve işbirliğine dayalı araştırmaların önem kazandığı tespit edilmiştir. Bu bağlamda, çalışma hem akademisyenlere hem de uygulayıcılara, araştırma eğilimlerini daha iyi anlama ve gelecek çalışmalar için stratejik planlama yapma konusunda yol gösterici niteliktedir.
Ahmed b. Muhammed el-Adevî'nin Şerhu'l-Harîdeti'l-Behiyye adlı eseri bağlamında itikadi görüşleri
Bu tez, XVIII. yüzyılda yaşamış olan Ezher âlimlerinden, Mâlikî fakihi ve Halvetî tarikatının önde gelen temsilcilerinden Ebü'l-Berekât Ahmed b. Muhammed b. Ahmed ed-Derdîr el-Adevî'nin (ö. 1201/1786) hayatını, ilmî şahsiyetini ve özellikle itikadî görüşlerini incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın temel kaynağını, Adevî'nin el-Ḥarîdetü'l-behiyye adlı akaid manzumesi ile müellifin bizzat kaleme aldığı şerhi, Şerhu'l-harîdeti'l-behiyye, teşkil etmektedir. Çalışma iki ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölüm, ulûhiyyet başlığı altında ele alınmış olup Allah'ın varlığının delilleri, ilâhî sıfatlar, rüʾyetullah, Ef'âl-i ibâd ve salâh–aslah meseleleri üzerinde durulmuştur. İkinci bölüm ise nübüvvet ve semʿiyyât konularına tahsis edilmiştir. Bu kısımda nübüvvetin imkânı ve gerekliliği, imanın mahiyeti, kıyamet ve alâmetleri gibi başlıca itikadî meseleler incelenmiştir. Elde edilen bulgular, Adevî'nin akaid sahasında dikkate değer katkılar ortaya koyduğunu ve onun ilmî mirasının günümüz araştırmaları açısından önemli bir zenginlik teşkil ettiğini göstermektedir.
İZZ B. Abdisselâm'ın hadis anlayışı
Bu çalışmada İzz b. Abdisselâm'ın hadis anlayışı ele alındı. Çalışmanın amacı İzz b. Abdisselâm'ın hadis usûlü ve yorumu hakkındaki değerlendirmelerini ortaya çıkarmak ve diğer âlimlerin usûl ve yorumları ile mukayese etmektir. Çalışma da İzz b. Abdisselâm'ın tasnif ettiği eserler başta olmak üzere hayatını ve yaşadığı dönemi ele alan eserlerden istifade edilerek, yaşadığı dönem ve hayatı hakkında özet bilgi verildi. Kategorisine bakılmaksızın İzz b. Abdisselâm'ın matbû/mahtût eserlerinden istifade edilerek hadis ve hadis usûlüne dair görüşleri saptandı. Hadis usûlü anlayışının genel anlamıyla gelenekle paralellik arz ettiği belirlendi. Bunun yanında Muharref Hadis ve Zayıf Hadis ile amel etme konuları başta olmak üzere bazı konularda gelenekten ayrıldığı belirlendi. Hadis yorumunda ise Müşkilü'l-hadis ilmine önem verdiği, mecâz/îcâz başta olmak üzere Arap dili sanatlarından yararlandığı ve hadislerin maksadını dikkate aldığı saptandı. Bunun yanı sıra hadislerin birbiri ve âyetler ile uyumunu zorunlu bir durum olarak gördüğü, çelişki durumunda hadisleri te'vil ettiği tespit edildi. Maksadü'l-hadis'e dair kriterler onun verdiği örnekler ve bu örneklere yaptığı yorumlar dikkate alınmak suretiyle tarafımızca isimlendirildi.
Kütüb-i Sittede geçen kadınların dövülmesi ile ilgili rivayetlerin sened ve metin bakımından değerlendirilmesi
Çalışmamızda Kütüb-i Sitte'de geçen kadınların dövülmesiyle ilgili Hz. Peygamber'e isnad edilen hadisler ele alınmıştır. Hz. Peygambere isnad edilen bu rivayetlerde hem kadını dövmeyi nehyeden hem de bunu meşru gören hadisler mevcuttur. Tezimizde bu hadisler tasnif edilerek ilgili başlık altında sened ve metin analizine tabii tutulmuştur. Ele aldığımız hadislerden kadınları dövmeyi nehyeden hadislerin isnadlarının genel olarak sıhhat bakımından sahih olduğu sonucuna varılmıştır. Öte yandan Hz. Peygamber'e isnad edilen ve kadınların dövülmesini meşru gören rivayetlerin senedlerinin ise problemli olduğu görülmüştür. İlgili hadisleri metin tenkidi açısından değerlendirdiğimizde ise kadınları dövmeyi nehyeden hadislerin Hz. Peygamber'in hayatıyla uyumlu olduğu, kadınlara yönelik şiddeti meşru gören hadislerin ise İslam'ın temel ahlâkî öğretilerine ve Hz. Peygamber'in maruf sünnetine aykırı olduğu tespit edilmiştir. Bu hususta Hz. Peygamber'e atfedilen sahih hadislerde kadınlara yönelik şiddetin insan fıtratına aykırı olduğu ve Allah tarafından kendilerine verilen haklarının korunup gözetilmesi tavsiyesinde bulunulmuştur. Netice olarak kadına yönelik şiddeti destekleyen yahut meşru gören rivayetlerin Hz. Peygamber'e ait olamayacağı kanaatine varılmıştır. Bu durumda kadınlara yönelik şiddeti hadislerle temellendiren anlayışın, rivayetlerin literâl anlamlarını esas aldığı ve onların hikmet ve maksatlarını göz ardı ettiği söylenebilir.
Hadis-fıkıh ilişkisi bağlamında ahkâm hadislerinin rolü
'Ahâdîs' cihetiyle daha çok hadis ilminin, 'ahkâm' cihetiyle de fıkıh ilminin kapsamına giren "âhâdîsü'l-ahkâm" kavramı, fıkhın ikinci kaynağı olmakla birlikte fıkhın en fazla materyale sahip kaynağı konumundadır. Paydaş oldukları ve ayrıştıkları noktaların bulunduğu fıkhü'l-hadîs, dirâyetü'l-hadîs gibi hadis ilimleri arasında müstakil bir ilim sayılmamakla birlikte bu kavram etrafında oluşan literatür, müstakil hadis ilimlerinin literatürünü aşarak adeta başlı başına bir ilim haline gelmiştir. Her ne kadar bazı son dönem eserlerde "Ahkâm Hadisleri İlmi (ilmu ahâdîsi'l-ahkâm)" şeklinde bir kullanım mevcutsa da hadis ilimlerinden biri olmaktan ziyade müstakil bir disiplin olarak değerlendirilmesi kanaatimizce daha isabetlidir. Hz. Peygamber (s.a.s.) döneminden itibaren az da olsa bir araya getirilen hadislerin ağırlık merkezini ahkâm hadisleri oluşturmuş, sahabe ve tabiîn dönemlerinde tüm hadislere, özellikle bu hadislerin kitabet ve tedvininde artış sağlanmış, tabiîn sonrası dönemde ise tasnif çalışmaları ön plana çıkmıştır. Bu tasnif çalışmalarının sonuçlarından biri olarak hadisler, ağırlıklı olarak ale'l-ebvâb şeklinde tasnif edilmiştir. Hadise dayalı fıkıhtan yana olan hadis ehli ise ahkâm hadislerinin tasnifinde ale'r-ricâl sistematiğini kullanmıştır. Hadislerde mündemiç olan fıkhın, ikinci asırdan itibaren iki ayrı ilme dönüşmeye başlamasıyla, hadis-fıkıh birlikteliğini sağlamaya matuf olarak ahkâm hadisleri eserleri gün yüzüne çıkmaya başlamıştır. Katkıları zamansal ve bölgesel olarak artış veya azalma gösterse de mezheplerin, bu alanda zengin bir literatürün oluşmasındaki katkıları çok fazla olmuştur. Ahkâm hadisleri, hadis ve rey ekollerinin oluşumundaki önemli faktörlerden biri olduğu için, mezheplerin şekillenmesinde de rol oynamıştır. Bu rolüyle muhaddis ve fakih arasında oluşan makas daraltılmış, konuyla ilgili eserler fıkhî tartışmalarda otorite olarak kabul edilmiştir. Temel ahkâm hadisleri kaynaklarına yönelik başlayan şerh türü eserlerle, bu hadislere yönelik çalışmalarda fıkıh ilminin ağırlığı iyice artmıştır. İslam hukukunun temel kaynaklarından biri olarak oryantalistlerin de ilgi odağına giren ahkâm hadisleri, bu yönüyle de çeşitli tartışmalara konu olmuştur. Bu hadisler, İslam tarihi boyunca değişik bölgelerde ve günümüzde fıkıh eğitimi yöntemlerinden biri olarak da kullanılagelmiştir. Anahtar Kelimeler: Fıkıh, Hadis, Ahkâm, Ahkâm Hadisleri Disiplini, Ahkâm Hadisleri Eserleri, Ahkâm Hadisleri Eğitimi.