Türk Dili ve Edebiyatı Eğitimi Anabilim Dalı

Türk dili ve edebiyatı ders kitaplarında yer alan etkinliklerin dijital okuryazarlık açısından incelenmesi

Bu çalışmanın amacı, Türk dili ve edebiyatı ders kitaplarında yer alan etkinliklerin dijital okuryazarlıkla ilişkili olma durumunu ortaya koymaktır. Nitel araştırma yönteminin kullanıldığı bu çalışmada veriler doküman incelemesi tekniğiyle toplanmıştır. Çalışmanın materyalini 2024-2025 eğitim öğretim yılı 9-12. sınıf Türk dili ve edebiyatı ders kitaplarında yer alan ders öncesi, ders içi ve ders sonrası olmak üzere toplam 748 etkinlik oluşturmaktadır. Araştırmada veri toplama aracı olarak Gülsoy (2023)'un UNESCO'nun küresel dijital okuryazarlık çerçevesinden hareketle hazırladığı Dijital Okuryazarlık İçerik Değerlendirme Formu kullanılmıştır. Veriler, nitel araştırmanın veri analiz tekniklerinden betimsel analiz tekniği kullanılarak çözümlenmiştir. Araştırmanın sonunda Türk dili ve edebiyatı ders kitaplarında dijital okuryazarlıkla ilişkili etkinliklerin her sınıf seviyesinde belirli oranlarda yer aldığı görülmüştür. Yapılan incelemede dijital okuryazarlıkla ilişkili etkinlikleri içermesi açısından en yüksek yüzdeye sahip ders kitabının 9. sınıf ders kitabı olduğu; en düşük yüzdeye sahip ders kitabının ise 12. sınıf ders kitabı olduğu; söz konusu etkinliklerin dört temel dil becerilerine dağılımı incelendiğinde en yüksek yüzdeye sahip becerinin dinleme; en düşük yüzdeye sahip becerinin ise konuşma olduğu; dijital okuryazarlık yetkinlik alanları içerisinde en fazla bilgi ve veri okuryazarlığı yetkinlik alanına yer verildiği; kariyerle ilgili yeterlikler yetkinlik alanına ise hiç yer verilmediği sonucuna ulaşılmıştır. Ulaşılan sonuçlardan hareketle benzer çalışmalarla karşılaştırmalar yapılmış ve önerilerde bulunulmuştur.

Uşak'tan derlenen masallar üzerine bir inceleme

Bu çalışmada Uşak Merkez ve merkeze bağlı köylerde saha çalışması yapılarak sözlü kültürde varlığını sürdüren masalların derlenmesi, sonraki kuşaklara aktarılması ve Uşak'ta yaşayan masal anlatma geleneğinin tespiti amaçlanmıştır. Tarih boyunca Roma İmparatorluğu, Hititler, Frigler, Lidyalılar, Persler, Bergama Krallığı, Selçuklular, Germiyanoğulları ve Osmanlıların hâkimiyeti altında yaşayan Uşak, çok eski çağlardan beri yerleşim yeri olmuş bir coğrafyada kurulmuştur. Köklü medeniyetlere ev sahipliği yapmış olan Uşak derin bir sözlü kültüre sahiptir. Ancak yazılı kaynakların taranması neticesinde Uşak iline ait masallar üzerine derleme ve bilimsel inceleme yapılmadığı görülmüştür. Çalışmamıza esas olmak üzere yazılı kaynaklar taranmış, derleme yapılan saha incelenmiş ve çok sayıda kaynak kişiyle yüz yüze görüşülerek derleme yapılmak suretiyle veriler toplanmıştır. Birçok kez sahaya gidilerek görüşme metoduyla derlemeler yapılmış, derlemeler yapılırken en çok ses kayıt cihazı kullanılmış, bazı kaynak kişilerin fotoğrafları çekilerek bunlar arşivlenmiştir. İncelenen masallar, masal anlatıcılarının yöreye has ağız özelliklerine riayet edilerek yazıya aktarılmıştır. Yöreye ait sözcüklerin anlamları sözlük kısmında aktarılmıştır. Sonuç olarak Uşak'tan derlenen 166 masal metni Stith Thompson'un Motif Index of Folk- Literature adlı dünya motif kataloğuna göre incelenmiştir. Uşak'tan derlenen masallar incelendiğinde bazı masalların Türkiye'nin başka yörelerinde anlatılan masallarla benzeştiği, hatta birbirinin varyantı olan masalların söz konusu olduğu görülür. İyi ile kötünün mücadelesinden iyinin galip çıkması ve ahlâki temler içermesi dolayısıyla eğitimsel işlev taşıyan masalların anlatıcılarının ise genel olarak kadınlar olduğu tespit edilmiştir. Çalışmamız kapsamında incelediğimiz masalların motif bakımından zengin olduğu ancak usta anlatıcıların daha çok kullandığı formel ifadelerin git gide zayıfladığı belirlenmiştir. Anahtar Kelimeler: folklor, halk edebiyatı, masal, Uşak masalları.

Duygu Asena romanlarında kadın kimliğinin kurgusal temsili

21. yüzyıl Türk edebiyatında toplumsal cinsiyet temelli meseleleri odağına alan yazarlar arasında Duygu Asena, ayrı bir yerde konumlanmaktadır. Edebiyat hayatına gazetecilikle başlayan Asena, özellikle kadınların yaşadığı eşitsizlikleri görünür kılmak amacıyla kaleme aldığı romanlarıyla geniş kitlelere ulaşmıştır. Feminist bir perspektifle şekillenen bu eserlerde, bireysel öyküler aracılığıyla ataerkil yapının kadınlar üzerindeki baskısı sorgulanırken, okurun farkındalık düzeyini artırmak hedeflenmiştir. Edebi estetikten çok, düşünsel bir dönüşüm yaratma amacı güden Asena, sanatı bir bilinç uyandırma aracı olarak değerlendirmiştir. Bu yönüyle, sadece bir yazar değil; aynı zamanda kadın hareketinin kültürel bir temsilcisi olarak da kabul edilmektedir. Toplumsal sorunları edebiyatın imkânlarıyla tartışmaya açması, onu çağdaş Türk edebiyatında özgün ve etkili bir ses hâline getirmiştir. Bu tez çalışmasında, Duygu Asena'nın edebi üretiminin temelini oluşturan altı romanında (Kadının Adı Yok, Aslında Aşk da Yok, Aynada Aşk Vardı, Aslında Özgürsün, Aşk Gidiyorum Demez, Paramparça) toplumsal cinsiyet eşitsizliği ve ataerkil düzenin kadın bireyler üzerindeki etkileri ele alınmıştır. Asena'nın romanları, yalnızca bireysel kadın deneyimlerini değil, aynı zamanda kadınların toplumsal konumlarını belirleyen yapısal eşitsizlikleri de görünür kılma amacı taşır. Her bir eserde, erkek egemen toplumun farklı katmanlardaki baskı mekanizmaları -aile, evlilik, iş yaşamı, aşk ilişkileri ve bireysel kimlik inşası gibi alanlarda- eleştirel bir bakış açısıyla sorgulanır. Bu bağlamda Duygu Asena'nın anlatıları, ataerkil ideolojinin kadın yaşamlarını nasıl şekillendirdiğini açığa çıkartırken; kadın karakterlerin yaşadığı içsel çatışmalar, dışsal baskılarla birleşerek cinsiyet temelli eşitsizliklerin derinliğini gözler önüne serer. Yazarın romanlarında çizdiği kadın figürleri, geleneksel kalıplara sığmayan, çoğu zaman mevcut düzene başkaldıran ve kendi kimliklerini inşa etmeye çalışan bireylerdir. Dolayısıyla, bu eserler sadece edebi metinler olarak değil aynı zamanda Türkiye'deki toplumsal cinsiyet ilişkilerini sorgulayan kültürel belgeler olarak da değerlendirilmiştir. Bu çalışmamızda, feminist yazarlar arasında yer alan Duygu Asena'nın Kadının Adı Yok, Aslında Aşk da Yok, Aynada Aşk Vardı, Aslında Özgürsün, Aşk Gidiyorum Demez ve Paramparça adlı romanlarında yer alan kadınlar, roman kurgusunda üstlendiği fonksiyon bakımından değerlendirilecektir.

Bâbürnâme'nin Fergana bölümü üzerine yapısal ve anlambilimsel bir inceleme (Eş-yakın anlam, zıt anlam, kavram alanı, ikileme)

Bâbürnâme, 16. yüzyılda Çağatay Türkçesinde kaleme alınmış hatırat türünde bir eserdir. Vekâyî ya da Tüzük-i Bâbürî adlarıyla da bilinmektedir. Bâbür Şah'ın hayatını, savaşlarını, seyahatlerini ve gözlemlerini anlattığı otobiyografik bir metin olarak değerlendirilmektedir. Bâbürnâme yalnızca siyasi olay ve savaşları okuyucuya aktarmakla kalmaz, kültürel, mimari, sanatsal veriler de sunar. Ayrıca dönemi coğrafyasının insanlarının günlük yaşamı ve geçtiği coğrafyanın tabiatını detaylandırması açısından da, çok çeşitli bilim dalları tarafından incelenmeye müsaittir. Bu çalışmada Çağatay Türkçesinin en önemli nesir örneklerinden olan Bâbürnâme'nin Fergana bölümü, içerdiği çeşitli anlamsal kullanımlar açısından incelenmiştir. Eser, Bâbür Şah'ın anılarını içermesi, savaş, sefer, siyaset, sanat ve ilim adamları, devlet içinde yaşanan olayları anlatması ve Babür Şah'ın Türkçeye hakimiyeti açısından okuyucusuna zengin bir dil malzemesi sunmaktadır. Bu çalışmada sırasıyla anlambilim, eş- yakın anlamlılık, zıt anlamlılık, kavram alanı, ikileme konuları araştırmacıların görüşlerinden hareketle açıklanmıştır. Daha sonra Bâbürnâme'nin Fergana bölümünde kullanılan eş anlamlı sözcükler, zıt anlamlı sözcükler, ortak kavram alanlı kullanımlar ve ikilemeler taranmıştır. Çalışma hazırlanırken Beveridge'in hazırladığı Bâbürname'nin tıpkıbasım nüshası ve sözcük kökenlerini belirlerken de bazı temel sözlükler kullanılmıştır. Çalışma sonucunda metnin özellikle ikilemeler ve kavram alanları yönünden oldukça zengin olduğu görülmüştür. Anahtar Sözcükler: Bâbürnâme, Çağatay Türkçesi, eş-yakın anlamlılık, zıt anlamlılık, kavram alanı, ikileme.

Eski Anadolu Türkçesi ile yazılmış satır altı Kur'ân tercümelerinde edatlar

Bu çalışmada Eski Anadolu Türkçesi ile yazılmış satır altı Kur'an tercümelerinden Cevhirül Asdâf Kur'an Tercümesi, Manisa Kur'an Tercümesi ve Sivas Kongre ve Etnografya Müzesi E.Y. 84/176 numarada kayıtlı satır altı Kur'an tercümelerinde geçen edatlar incelenmiştir. Öncelikle edatlar hakkında kapsamlı bir araştırma yapılmıştır. Daha sonra bu üç nüsha temin edilmiştir. İlk önce Cevahirül Asdâf nüshasında geçen edatlar tespit edilmiş, daha sonra Manisa Nüshasında geçen edatlar tespit edilmiş, en sonda Sivas Kongre ve Etnografya Müzesi E.Y. 84/176 nüshasında geçen edatlar tespit edilmiştir. Bu çalışmanın giriş kısmında satır altı Kur'an tercümeleri hakkında bilgi verilmiş ve satır altı Kur'an tercümeleri hakkında yapılan çalışmalar derlenmiştir. Daha sonra edatlar hakkında bilgi kapsamlı verilmiştir. Çalışmanın ikinci kısmını oluşturan inceleme kısmında tespit edilen edatlara yer verilmiştir. Tespit edilen her edat için dört, ya da beş örneği verilmiştir. Ayrıca tespit edilen edatlara tarihi süreçte hangi eserlerde ne şekilde kullanıldığına dair örnekler verilmiştir. Bazı edatların birer, ikişer örneğine rastlanmıştır. Tespit edilen edatların üç nüshada da bir birine benzerlik gösterdiği tespit edilmiştir. Çalışmanın üçüncü bölümünü ise; sonuç bölümü oluşturmaktadır. Sonuç kısmında incelenen üç nüshada farklı geçen edatlara değinilmiştir. Elde edilen verilerin değerlendirmesi yapılmıştır. Anahtar kelimeler: Eski Anadolu Türkçesi, Satır Altı Kur'an Tercümeleri, Edatlar.

Toplumcu gerçekçilik bakımından Türk ve Rus romanının karşılaştırılması

Bu çalışmanın amacı Rusya'da ortaya çıkan Toplumcu Gerçekçilik akımının Türk edebiyatı eserleri üzerindeki etki ve gelişimini göstererek belirli eserlerden hareketle edebiyatın toplumla olan ilişkisini tespit etmektir. Çalışma, giriş ve sonuç bölümleri dışında iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde sosyalist devrimin sonucunda oluşan ve akabinde bütün sanat dallarını ele alan Toplumcu Gerçekçilik akımını hazırlayan ön koşullar, 1934 yılından itibaren geçirdiği süreç gözler önüne serilmeye çalışılmıştır. Ayrıca birinci bölümün devamında söz konusu akımın Türk edebiyatına yansımalarına değinilerek marksist yöntem açısından incelenmiştir. Ek olarak birinci bölümde karşılaştırmalı edebiyatın diğer yöntemleri üzerinde de durulmuştur. İkinci bölümde ise 1950' li yıllardaki Rus ve Türk edebiyatı eserleri Toplumcu Gerçekçi bakış açısıyla ele alınmıştır. İncelenen eserlerdeki farklılıklar ve ortak yönler sosyal, siyasi ve ekonomik koşullar bağlamında ortaya konularak karşılaştırmalar yapılmaya çalışılmıştır.

(İshak Bin Murad) Edviye-i Müfrede: Metin indeks sözlük dil incelemesi

14. asırda İshak Bin Murad tarafından yazılan Edviye-i Müfrede, bilinen ilk Türkçe tıp eseridir. Bu eserde 77 varak içinde yaklaşık 30.000 kelime bulunmaktadır. Eser dört bölümden oluşmuştur. İlk bölümü bitkiler, yiyecekler, içeceklerin anlatıldığı bölümdür. İkinci bölüm hastalıklar ve bu hastalıklara faydalı olacak ilaçların anlatıldığı bölümdür. Üçüncü bölümde yaşlıların hastalıkları ve tedavileri anlatılmıştır. Son bölümde ise bitki, hastalık,insan azaları ve madenlerin Türkçe,Arapça ve Farsça karşılıkları olan bir sözlük verilmiştir. Çalışmamızda üç ana bölüm vardır. Birinci bölümde, Latin harfleriyle metin vardır. İkinci bölümde dizin ve sözlük vardır. Üçüncü bölümde dil incelemesi vardır. Bu bölümde imla bilgisi, ses bilgisi ve şekil bilgisi vardır. Bu bölümde dilbilgisel bir çalışma yaptık. Ve bu bölümde metindeki kelime ve ekleri inceledik.

Cumhuriyet dönemi Türk şiirinde divan şiiri etkileri

Bu çalışmada, Divan şiirinin Cumhuriyet dönemi Türk şiiri üzerine olan genel etkileri araştırılması amaçlanmıştır. Bu amaçla önce konuyla ilgili eserler tespit edilmiş ve tespit edilen eserlerin kullanılabilirlik alanları ayrıştırılmıştır. Bu ayrıştırma sonunda çalışmanın sınırları belirlenmiş olup çalışma genel olarak eserler, eserlerin şekilleri, eserlerin türleri olmak üzere üç ana alan üzerinde yoğunlaşılarak belirlenen ana ve yan başlıkların altına konuyla ilgili örnekler sınıflandırılarak verilmiştir. Çalışmanın sınırlarını ve hedeflerini aşacağı için örneklerle ilgili herhangi bir yorumlama yapılmamıştır. Konuyla ilgili eserlerin sınırlı olmaları sebebiyle alıntılanan ürünlerde herhangi bir estetik kaygı güdülmemiştir. Bu yüzden alıntılanan örnekler nitelik bakımından farklılıklar arz etmektedir. Bu çerçevede çalışmada öncelikler Cumhuriyet döneminde yazılan divanlar, divançeler, divan ve divançe muhtevalı eserler tespit edilerek genel olarak yapı ve içerik açısından incelenmiştir. Sonra Cumhuriyet dönemi Türk şiirinde yaşayan Divan edebiyatı nazım şekilleri ve nazım türlerinin yanı sıra edebî sanatlar ele alınmıştır. Çalışma, Cumhuriyet dönemi Türk şiirinde en çok kullanılan belli başlı divan şiiri unsurlarıyla sona ermiştir. Anahtar Sözcükler: Divan, Gazel, Kaside, Rübai, Edebî Sanatlar

Ahmed-i Da'i Tıbb-ı Nebevi: İmla - fonetik - morfoloji - karşılaştırmalı metin, indeks ve sözlük, I. cilt

382 a)Gerçek şekilleri: +In, +((y)(l)lA, bile, birle, ile. b)İnstrumental için kullanılanlar: +(y)A, +dAn. 1.3.7. Ekvatif (= eşitlik hâli) 1.5.7.1. Şekilleri a)Gerçek şekilleri: +ÇA. b)Ekvatif için kullanılanlar: Yok. 2. FİİL ÇEKİMİ EKLERİ 2.1. KİPLER 2.1.1. Zaman kipleri 2.1.1.1. Basit zamanlar a)Geçmiş zaman a.a) Belirli geçmiş zaman: -d+(l örnekte -t-f): -dUm, -düK; -düg; -di, -dllAr. -miş; -mlşAm. -mis ola; -mis olam. -üpdür; -üpdürem. -dügü(+ şahıs eki)var; -düğüm var. -düğü (+şahıs eki) yok: -düğüm yok. a.b) Belirsiz geçmiş zaman: -miş; -missin; -mis, -misler, -mlşdür; -mlşdur. -miş ola; -mis ola. -d-f; -d+. -dugı yok; -duğı yok. -üpdür; -üpdür. b)Şimdiki zaman: -(V)r; -(V)rAm, -(V)rüz; -(V)rsln, -(V)rsiz; -(V)r, -(Y)rlAr. -mAz; -mAzAm, -mAzUz; -mazsın; -mAz. c)Gelecek zaman: -(y)A; -(y)Am, -evüz; -asın,-asız; -(y)A, -eler. -(y)AcAK; -eceksin, -acaksız. -(y)lsAr; -IsAr, -işerler. -sA gerek; -sa gerek. -sA gerekdür: -sa gerekdür. ç) Geniş zaman: -(Y)r; -(V)rAm, -(V)rUz; -(V)rsln, -(V)rslz; -(Y)r, -(V)rlAr. -(y)A;-Asın; -(y)A, -(y)AlAr.383 -mAz; -mAzAm; -mazsın; -mAz, -mAzlAr. 2.1.1.2. Birleşik zamanlar a)Belirli geçmiş zamanın hikâyesi: -jnlşld+; -mlşl- düm, -mişidük; -mlşldl. b)Belirsiz geçmiş zamanın hikâyesi: -miş(kisi eki) (I)d+; -mlşldl, -mislerdi. c)Şimdiki zamanın hikâyesi: -e yorard+; -e yorurdı. -(V)r(klşi eki)(l)d+; -(V)r(l)dl, -ürlerdi. ç) Geniş zamanın birleşik çekimleri ç.a) Geniş zamanın hikâyesi: -(V)r(klşi eki)d+; -(V)r- düm, -(V)rdük; -erdünüz; -(V)r(I)dI, -ArlArdI. -(y)A(kişi eki)(y)d+; -eydüm; -(y)eydünijz; -AydI, -alardı. -mAz(l)d-ı-; -mez(i)düm; -mezdünüzj -mAzdl. ç. b) Geniş zamanın rivayeti: --(V) r (ki si eki) mi ş; -(V)rmlş, -urlarmış. 2.1.2. İstek kipi: -(y)A; -(y)Am, -(y)Aylm, -eyin, -elümj -esin, -esiz; -(y)A, -(y)AlAr. eksiz: eksiz. -GI1; -GI1. -(U)n; -(U)^, -(U)nUz. -sun: -sun, -sUnlAr. -mAK ge¬ rek: -mAK gerek. 2.1.2.2. istek kipinin birleşik çekimi İsteğin hikâyesi: -eyd+; -eydi. 2.2. CEVHERİ FİİL 2.2.1. Cevheri fiilin zaman kiplerine göre çekimi 2.2.1.1.Belirli geçmiş zaman: id+, +(y)ld+: idiîm, idük; +(y)ldl, idiler. 2.2.1.2.Belirsiz geçmiş zaman: -f ı mı ş; +ımış. 2.2.1.3.Geniş zaman: -f(y)A; +(y)em. +slnî +sln.382 a)Gerçek şekilleri: +In, +((y)(l)lA, bile, birle, ile. b)İnstrumental için kullanılanlar: +(y)A, +dAn. 1.3.7. Ekvatif (= eşitlik hâli) 1.5.7.1. Şekilleri a)Gerçek şekilleri: +ÇA. b)Ekvatif için kullanılanlar: Yok. 2. FİİL ÇEKİMİ EKLERİ 2.1. KİPLER 2.1.1. Zaman kipleri 2.1.1.1. Basit zamanlar a)Geçmiş zaman a.a) Belirli geçmiş zaman: -d+(l örnekte -t-f): -dUm, -düK; -düg; -di, -dllAr. -miş; -mlşAm. -mis ola; -mis olam. -üpdür; -üpdürem. -dügü(+ şahıs eki)var; -düğüm var. -düğü (+şahıs eki) yok: -düğüm yok. a.b) Belirsiz geçmiş zaman: -miş; -missin; -mis, -misler, -mlşdür; -mlşdur. -miş ola; -mis ola. -d-f; -d+. -dugı yok; -duğı yok. -üpdür; -üpdür. b)Şimdiki zaman: -(V)r; -(V)rAm, -(V)rüz; -(V)rsln, -(V)rsiz; -(V)r, -(Y)rlAr. -mAz; -mAzAm, -mAzUz; -mazsın; -mAz. c)Gelecek zaman: -(y)A; -(y)Am, -evüz; -asın,-asız; -(y)A, -eler. -(y)AcAK; -eceksin, -acaksız. -(y)lsAr; -IsAr, -işerler. -sA gerek; -sa gerek. -sA gerekdür: -sa gerekdür. ç) Geniş zaman: -(Y)r; -(V)rAm, -(V)rUz; -(V)rsln, -(V)rslz; -(Y)r, -(V)rlAr. -(y)A;-Asın; -(y)A, -(y)AlAr.383 -mAz; -mAzAm; -mazsın; -mAz, -mAzlAr. 2.1.1.2. Birleşik zamanlar a)Belirli geçmiş zamanın hikâyesi: -jnlşld+; -mlşl- düm, -mişidük; -mlşldl. b)Belirsiz geçmiş zamanın hikâyesi: -miş(kisi eki) (I)d+; -mlşldl, -mislerdi. c)Şimdiki zamanın hikâyesi: -e yorard+; -e yorurdı. -(V)r(klşi eki)(l)d+; -(V)r(l)dl, -ürlerdi. ç) Geniş zamanın birleşik çekimleri ç.a) Geniş zamanın hikâyesi: -(V)r(klşi eki)d+; -(V)r- düm, -(V)rdük; -erdünüz; -(V)r(I)dI, -ArlArdI. -(y)A(kişi eki)(y)d+; -eydüm; -(y)eydünijz; -AydI, -alardı. -mAz(l)d-ı-; -mez(i)düm; -mezdünüzj -mAzdl. ç. b) Geniş zamanın rivayeti: --(V) r (ki si eki) mi ş; -(V)rmlş, -urlarmış. 2.1.2. İstek kipi: -(y)A; -(y)Am, -(y)Aylm, -eyin, -elümj -esin, -esiz; -(y)A, -(y)AlAr. eksiz: eksiz. -GI1; -GI1. -(U)n; -(U)^, -(U)nUz. -sun: -sun, -sUnlAr. -mAK ge¬ rek: -mAK gerek. 2.1.2.2. istek kipinin birleşik çekimi İsteğin hikâyesi: -eyd+; -eydi. 2.2. CEVHERİ FİİL 2.2.1. Cevheri fiilin zaman kiplerine göre çekimi 2.2.1.1.Belirli geçmiş zaman: id+, +(y)ld+: idiîm, idük; +(y)ldl, idiler. 2.2.1.2.Belirsiz geçmiş zaman: -f ı mı ş; +ımış. 2.2.1.3.Geniş zaman: -f(y)A; +(y)em. +slnî +sln.384 +dür: +dür, +IArdür. +dürür; -+dürür. ola; ola. eksiz; eksiz. 2.2.2. Cevheri fiilin partisip ve gerundium çekimi 2.2.2.1.Partisip çekimi: idİK-t-; idİK+î(n). 2.2.2.2.Gerundium çekimi: +(l)ken; +(l)ken. +(I)roIs- sA: +(l)mIssA. Hikâyesi: +(l)mIssAyd+; +misseydi. ise, + (!)-.sA: +sen, +sanuz; ise, +(I)sA. Hikâyesi: +(l)sAy(l)d+: +(!)- sAy(l)dI. 2.3. ?ÎÎL ÇEKİMİNDE YER ALAN ŞAHIS EKLERİ 2.3.1.-d+kişi eki; -d+Um, -d+UK; -mlşId+Um, -mişi- d+ük; -(V)rd+Um, -(V)rd+ük; -eyd+üm; -mez(i)d+15m; -d+Un; -erd+üniiz; -mezd+ünüz; -(y)eyd+ünüz; -d+I, -d+HAr; -mlşl- d+I, -miş+ler+d+i; +e yorurd+ı; -(V)r(l)d+I, -Ar+lAr+d-fI; -mAzd+I; -Ayd+I, -a+lar+d+ı; +(y)ld+I; +(l)sAy(I)d+I; +mls- sAy(l)d+I. 2.3.2.-mlş+kişi eki; -ralş+Am} -miş+im; -mış+sın; -mlş0, -misler; -raIşdUr0; -(V)rmlş0, -ur+lar+mış; +ımiş0. 2.3.3.-üpdlJr+kişi eki; -üpdü'r+em; -üpdür0. 2.3.4.-(V)r-fkigi eki; -(V)r+Am, -(V)r+Uz; -(V)r-fsln, -(V)r+slz; -(?)r0, -(V)r+lAr. 2.3.5.-mAz+kişi eki; -mAz+Am, -mAz+Uz; -maz+sın; -mAz0, -mAzlAr. 2.3.6.-(y)A4-kisi eki; -(y)A+m, -e+vüz; -(y)A+yIm, -e+lüm; -e+yinj -A+sIn, -A+sIz; -(y)A0, -(y)A-flAr. 2.3.7.-AcAK-fkişi eki; -ecek+sin, -acak+sız. 2.3.8.-IsAr+kişi eki: -IsAr0, -iser+ler. 2.3.9.eksiz+kişi eki; eksiz0, eksiz-(U)n, eksiz-(U)- nTJzj eksiz-GIl; eksiz-sUn, eksiz-sUnlAr.385 2.3.10.-mAK(+kişi eki) gerek: -mAK0 gerek. 2.3.11.-sa(+kişi eki) gerek(dür); -sa0 gerek(dür). 2.3.12.-dUK(+kişi eki) var, yok(dur); -düg+üm var; -düg+üm yok(dur); -duğ+ı yok. 2.3.13.+mIssA+kişi eki; +m!ssA0. 2.3.14.-sA+kişi eki; -sA+m; -d+um+ısa; -(V)rsA+m; -se+n, -sA+nUz; -mişse+n; -rse-fn; -mazsa+tuz; -sA0, -sA+lAr; -dîsA0, -di+ler+se; -mişsa0; -(V)rsA0; -raAzsA0; H-(l)sA0. 2.3.15.isİTn+kişi eki; +(y)em; +sln; 0; +dUr0, +lAr+- dUr; +durur0. I.II. YAPIM EKLERİ 1.ÎSÎMDEN ÎSÎM YAPAN EKLER: -ı-aÇIk, -AK, +al, 4an(l), +an(2), +cA, +cuğaz, +ç, +ÇAK, +ÇI, +ÇIK, +da, +dan, +dası, +dAş, +dln, +dUr, +düz, -fegü, +ıç, +11, +In, +1, +(I)ncI, -Uz, +KI, +la(l), +1A(2), +!AyIn, +11, +1IK, +mlş, +ndü, +rA, +rAK, +rü, +sul, +sUz, +tuk, +uK+, +un, +ut. 2.İSİMDEN PÎÎL YAPAN EKLER: +A-, +(a)l-, +(A)r-, +de-,+et-, +ğa-, +1-, +(I)K-, +1A-, +lAn-, +sa-, +te-, 3.PİÎLDEN İSİM YAPAN EKLER 3.1. FİİLİMSİLER 3.1.1.Masdarlar(s=isim-fiiller): -dUK+, -raA, -mAK, -mAKHK+. 3.1.2.Partisipler(«sıfat-fiiller) 3.1.2.1. Geçmiş zaman partisipleri a)Belirli geçmiş zaman: -an, -dUK, -mAdUK. b)Belirsiz geçmiş zaman: -mis. 3.l o 2.2. Gelecek zaman partisipleri: -AcAK, -esi.386 3.1.2.3. Geniş zaman partisipleri: -ağan, -mAz, -Ur, -(y)An. 3.1.3. Gerundiumlar (=zarf fiiller) 3.1.3.1.Hâl gerundiumları a)Asıl şekilleri: -ken, -(y)V~0. b)Partisipten yapılanlar: -dUKÇA, 3.1.3.2.Bağlama gerundiumu: -(y)Up. 3.1.3.3.Zaman gerundiumları a)Asıl şekilleri: -eli, -(y)lcAK, -(y)lncA, -mAdln, -sA. b)Partisipten yapılanlar: -dîsA, -dUTdA, -maz, -maz- dan. c)Zarf vazifesindeki diğer kullanılışlar: her kaçan-sA, her kaçan.....-(V)r, kaçan.....-di, kaçan.....-dl- sA, kaçan....,-dumısa, kaçan.....-icek, kaçan-sA, kaçan-(y)A, nice kim-di, nice kim-sa, nice kim..... +sin, nice kim-(y)em, tâ-ıncaya değin, tâ-mA- ylncA. 3.1.3.4.Şart gerundiumları â) Asıl şekli: -sA. b)Birleşik şekilde olanlar: -f(l)mIssA, ise/~ + (l)sA. c)Zarf vazifesindeki diğer kullanılışlar: eğer..... -AydI, eğer+(ı)mıssa, eğer+(l)sA, eğer-maz ise, eğer.....-mAzsA, eğer-mışsa, eğer-sA, eğer......sAydl, eğer.....-ursa, herkim-A, her kim.....-di, her kim-er, her kim.....-rse, her kim-sA, her kim......şeydi.387 3.2. FİİLDEN İSİM YAPAN ÖBÜR EKLER: -ağan, -arı, -ar, -az, -ç, -ese ~ -esir- -isi, -gen, -ğln, -ğü, -in, -rnA, -mAK, -maz, -miş, -nur, -ş, -T+, -tacı, -(U)m, -V, -(y)lcl, -(y)(l)K -(A)K. 4. Pİ İLDEN FİİL YAPAN EKLER 4.1. ÇATI EKLERİ 4.1.1. Geçişlilik-Ettirgenlik: -(U)z-, -it-, -Ar-, -ir-, -Gür-, -t-, -DIr-, -der-. 4.1.2. Edilgenlik: -II-, -(i)n-. 4.1.3. Dönüşlülük: -(l)n-, -(I)ş-. 4.1.4. İşteşlik: -(i)ş-. 4.2. FİİLDEN PİİL YAPAN ÖBÜR EKLER: -ele-, -y-, II. KELİME GRUPLARI 1. İSİMLER 1.1. İSİM 1.1.4. İsimlerde tamlama 1.1.4.1. Belirtili isim tamlaması: +(n)Un + (s)I(n) + ; +lAr + (s)I(n) + ; +DUK+iyelik eksiz. 1.1.4.2. Belirtisiz isim tamlaması: eksiz +(s)l(n)+. 1.1.4.3. Zincirleme isim tamlaması. Misâl: amin seri' atımın iktidâsı. 1.2. SIFAT 1.2.1. Niteleme sıfatları. Misal: acı. 1.2.2. Belirtme sıfatları 1.2.2.1. İşaret sıfatları: bu, işbu; şu, şol; ol. 1.2.2.2. Sayı sıfatları388 a) Asıl sayı sıfatları. Misâl: bir. b) Sıra sayı sıfatları. Misâl: ikinci. c) Kesir sayı sıfatları. Misâl: yediden biri. ç) Üleştirme sayı sıfatları: "bahş" kelimesiyle ifâde edilen misâller vardır. 1.2.2.3. Belirsizlik sıfatları. Misâl: birez. 1.2.2.4. Soru sıfatları. Misâl: kaç, 1.2.3. Sıfatların anlamlarına göre dereceleri 1.2.3.1. Küçüklük derecesi: sıfat+aÇIk, sıfat+çuk; sı fattan önce "az" kelimesiyle yapılır. 1.2.3.2. Normal derece. Meselâ: aç, 1.2.3.3. Yaklaşıklık derecesi: sıfat+ca, sıfat+cAK. 1.2.3.4. Üstünlük derecesi: Sıfattan önce "çok" kelime si getirilerek yapılır; kelimenin ilk hecesi alınıp "p" getir mek ve kelimenin önüne alınmak suretiyle yapılır; sıfat+rAK. 1.2.3.5. En üstünlük derecesi: Sıfattan önce "inen, katı" kelimeleri getirilerek yapılır. 1.2.4. Sıfat tamlaması: îyeliksizdir. Misâl: acı nesne. 1.3. ZAMİR 1.3.1. Şahıs zamirleri: ben,, biz, bizler; sen, siz, sizler; ol, an+, olar, anlar. 1.3.2. Dönüşlülük zamiri: gendü(n)+, gendüsi, gendü- zi(n)+, gendüzü. 1.3.3. İşaret zamirleri : bu(n)+, şu(n)+, ol, an+, o- lar, anlar. 1.3.4. Belirsizlik. zamirleri. Misâl: biregü. 1.3.5. Soru zamirleri. Misâller: kim, ne.389 1.4. ZARF 1.4.1. Yer zarfları. Misâller: alt, ara. 1.4.2. Zaman zarfları. Misâller: ansuzm; andan öndin; belüricek. 1.4.3. Hâl zarfları. Misâller: anul; dinmişken. 1.4.4. Mikdar zarfları; denlü, kadar. 1.4.5. Tasdik ve inkâr zarfları. Misâller: evet, yok. 1.4.6. Soru zarfları. Misâller: kanda, nice. 1.5. EDAT 1.5.1. Benzetme edatları. Misâl: gibi. 1.5.2. Sebep edatları. Misâl: içtin. 1.5.3. Vâsıta edatları. Misâl: bile. 1.5.4. Mikdar edatları: denlü, kadar. 1.5.5. Netice edatları. Misâl: +(y)A değin 1.5.6. Yönelme edatları. Misâl: +e karşu. 1.5.7. Üstlük edatları. Misâl: üzeri. 1.5.8. îktifâ edatı: +dAn artuk. 1.5.9. İstisna edatları. Misâl: illâ. 1.5.10. Zamanlama edatları. Misâl: kaçan. 1.5.11. Tekrarlama edatları. Misâl: gez. 1.5.12. Soru edatları. Misâl: kanğı. 1.5.13. Berkitme edatları: elbette, hergiz. 1.5.14. Bağlama edatları. Misâller: dahi; amma çün; bel; hem.....hem; ki; eğer; egerçi; ya'ni. 1.5.15. Çağırma edatları. Misâl: ey. 2. FİİLLER 2.2. FİİLLERLE OLUMSUZLUK: -mA-; -mÂz; -düK+iyelik yok,390 2.3. FİİLLERDE İKTİDAR. Misâller: bull ma zara; duta bil-, 2.4. FİİLLERDE SORU: mi soru edatıyla yapılır. 2.7. BİRLEŞİK FİİLLER 2.7.1. Tasvirî fiiller. Misâller: duta al-; diyü vir-. 2.7.2. Yardımcı fiiller. Misâller: * âdet eyle-; 'afv it-; arzu kıl-; alaca ol-, 3. HUSUSÎ KELİME VE GRUP TEŞKİLLERİ 3.1. TAKLİDİ SESLERDEN TÜREMİŞ KELİMELER. Misâl: cırcır. 3.2. İKİLEMELER 3.2.1. Tekrarlı ikilemeler. Misâl: eme eme. 3.2.2. Sayıca eş heceli ikilemeler. Misâl: em sem. 3.2.3* Sayıca eş heceli olmayan ikilemeler. Misâl: el ayaK+. 3.3. KÖKTEŞ FİİLLER. Misâl: yaku yakmak. SONUÇ 1. Değişik fonksiyonlarda yaygın olarak kullanılan +lAr çokluk ekinin yanında, kalıplaşmış örneklerde +z ve +an arka ik çoklukları da görülmektedir. 2. İyelik eklerinin en işlekleri, 3. kişi için kullanı lan +(s)l(n)+ ve +lArl( n)+'dır. Bu zenginlik, 3. kişi zamiri nin, bütün varlıkların yerini tutabilmesinden kaynaklanmakta dır. İyeliğin en çok kullanıldığı gramer unsurlarından biri isim tamlamalarıdır. Ekin, üstüste geldiği örnekler de vardır. 3. Hâl ekleri, umumiyetle gerçek şekilleriyle ifâde e- dilmesine rağmen, birbirlerinin yerine de kullanılabilmektedir.

Peyami Safa'nın romanlarında kadın

Yaşar Kemal: Yazar, eser, üslup

Hatiboğlu Ferah-name (Dil özellikleri, Metin, Söz dizini) (3 cilt)

Eşrefoğlu Rumi ve divanı (inceleme-metin)

Kazak Türkçesi Korkut Ata Kitabı: Transkripsiyonlu metin-Türkiye Türkçesine çeviri-dil özellikleri-sözlük

735 Bibliyografya Doğrudan ya da dolaylı olarak yararlandığımız kaynaklar, yazar soyadlanna göre alfabetik sıra halinde verildi. Orijinal Metnin Fotokopisi İlgililerin karşılaştırma yapabilmesi amacıyla, metnimizin Kiril alfabesiyle yazılmış orijinali de eklendi.734 da tespit edilerek ilgili kısımlara eklendi. Ekler, morfolojik özellikleri yanında, sintaksistik özellikleri de göz önünde tutularak verilmeye çalışıldı. Yapım eklerinde; isimden isim, isimden fiil, fiilden isim, fiilden fiil yapan eklere yer verildi. Şekilbilgisinin ikinci bölümü olan kelime gruplarında; isim, sıfat, zamir, zarf, edat ve fiiller, özellikleri ile verilmeye çalışıldı. Cfimlebilgisi (Sintaks) Bu bölüm; kelime grupları, cümlenin öğeleri ve cümle çeşitleri olmak üzere üç ana bölümden oluşmuştur. Kelime gruplarında; ikilemeler, bağlama grubu, iyelik grubu, isim tamlaması, sıfat tamlaması, edat grubu, ünlem grubu, unvan grubu, sayı grubu, yalın grubu, yükleme grubu, yönelme grubu, bulunma grubu, ayrılma grubu ve zarf grubu anlatıldı. Cümlenin öğelerinde; temel öğeler (yüklem, özne) ve yardımcı öğeler (nesne, dolaylı tümleç, zarf tümleci, edat tümleci) verildi. Cümle çeşitlerinde cümleler; yapılarına göre, yüklemin soyuna göre, yüklemin yerine göre, anlamlarına göre incelenip, alt başlıklarıyla verilmeye çalışıldı. Sözlük Eserde geçen bütün kelimeler verildi. Yaklaşık üç bin beş yüz madde başından oluşan sözlüğümüzde; kelimeleri verirken, her kelime için bir referans sunuldu.. Belli başlı deyim ve atasözleri de ayrı başlık halinde verildi.735 Bibliyografya Doğrudan ya da dolaylı olarak yararlandığımız kaynaklar, yazar soyadlanna göre alfabetik sıra halinde verildi. Orijinal Metnin Fotokopisi İlgililerin karşılaştırma yapabilmesi amacıyla, metnimizin Kiril alfabesiyle yazılmış orijinali de eklendi.734 da tespit edilerek ilgili kısımlara eklendi. Ekler, morfolojik özellikleri yanında, sintaksistik özellikleri de göz önünde tutularak verilmeye çalışıldı. Yapım eklerinde; isimden isim, isimden fiil, fiilden isim, fiilden fiil yapan eklere yer verildi. Şekilbilgisinin ikinci bölümü olan kelime gruplarında; isim, sıfat, zamir, zarf, edat ve fiiller, özellikleri ile verilmeye çalışıldı. Cfimlebilgisi (Sintaks) Bu bölüm; kelime grupları, cümlenin öğeleri ve cümle çeşitleri olmak üzere üç ana bölümden oluşmuştur. Kelime gruplarında; ikilemeler, bağlama grubu, iyelik grubu, isim tamlaması, sıfat tamlaması, edat grubu, ünlem grubu, unvan grubu, sayı grubu, yalın grubu, yükleme grubu, yönelme grubu, bulunma grubu, ayrılma grubu ve zarf grubu anlatıldı. Cümlenin öğelerinde; temel öğeler (yüklem, özne) ve yardımcı öğeler (nesne, dolaylı tümleç, zarf tümleci, edat tümleci) verildi. Cümle çeşitlerinde cümleler; yapılarına göre, yüklemin soyuna göre, yüklemin yerine göre, anlamlarına göre incelenip, alt başlıklarıyla verilmeye çalışıldı. Sözlük Eserde geçen bütün kelimeler verildi. Yaklaşık üç bin beş yüz madde başından oluşan sözlüğümüzde; kelimeleri verirken, her kelime için bir referans sunuldu.. Belli başlı deyim ve atasözleri de ayrı başlık halinde verildi.735 Bibliyografya Doğrudan ya da dolaylı olarak yararlandığımız kaynaklar, yazar soyadlanna göre alfabetik sıra halinde verildi. Orijinal Metnin Fotokopisi İlgililerin karşılaştırma yapabilmesi amacıyla, metnimizin Kiril alfabesiyle yazılmış orijinali de eklendi.

Nuhun Tupanı Türkmen Türkçesi romanı: Dil incelemesi-metin-çeviri-sözlük

Eski Türk edebiyatında münşeatlar ve Nergisi`nin münşeatı

Subhi-Zade Feyzi Divanı (karşılaştırmalı metin)

Cumhuriyet dönemi Türk şiirinde divan şiiri motif ve mazmunlarından yararlanma

Kaşkay Türkçesi: Giriş-inceleme-metinler-sözlük

Tutmacı'nın Gül ü Hüsrev'i (İnceleme-metin)

Divan-ı Selami (inceleme-metin)

Ayşe Sarısayın'ın hayatı, sanatı ve hikâyeleri

Özet Ayşe Sarısayın'ın Hayatı, Sanatı ve Hikâyeleri Esra Seferoğlu Dayan Usta şair Behçet Necatigil'in kızı, kimya mühendisi, çevirmen ve yazar olan Sarısayın, ilk kitabı Çok Şey Yarım Hâlâ' da Necatigil'i anlatır. Daha sonra önemli isimlerin onu yönlendirmesiyle ve çevresinin kendisini desteklemesiyle hikâye türünde eserler verir. Eğitimli bir anne-babayla büyüyen yazar, eşitlik ve adalet kavramlarının davranışlarla öğretildiği bir aileden gelmesi sebebiyle hikâyelerinde kadının, ataerkil toplum düzeninde yer edinme mücadelesini anlatır. Ataerkil toplum yapısını eleştirir. Bireyin varoluş serüvenini çocukluk dönemiyle ele alarak okuyucuya felsefi bir bakış açısı kazandırır. Hikâye karakterlerinin birçoğunu kadınlardan oluşturarak, okuyucuyu toplumsal cinsiyet rollerini düşündürmeye çağırır. Bu doğrultuda yazdığı hikâyeleriyle, masallarla büyüdüğü çocukluğunun etkisiyle kaleme aldığı çocuk kitaplarıyla ve çevirileriyle edebiyatımızdaki yerini alır. Hazırlanan bu tez, Ayşe Sarısayın'ın hayatı, sanatı ve eserleri hakkında bilgiler verir. Yazarın hikâye türündeki eserleriyle sınırlandırılır. Bu hikâyeler eserin tanıtımı, olay örgüsü, zihniyet, kişiler, zaman, mekân, tema, dil ve anlatım başlıkları altında incelenir ve değerlendirilir. Bu tezde amaç, Ayşe Sarısayın'ın, Necatigil'le olan ortak yaşamına değinerek, hayatını, sanatını ve eserlerini ortaya koymaktır. Hikâye türünde verdiği eserlerin içerikleri hakkında bilgi vermek ve kapsamlı bir tahlil yapmaktır. Anahtar Kelimeler: Ayşe Sarısayın, 1980 sonrası hikâyecilik, Kadın, Hikâye tahlili

Beyaz Kale romanının Hegel'in köle-efendi diyalektiği çerçevesinde incelenmesi

Bu çalışmanın amacı Orhan Pamuk'un Beyaz Kale romanını Hegel'in Köle-Efendi Diyalektiği çerçevesinde incelemektir. Beyaz Kale, Orhan Pamuk'un postmodern teknikle yazdığı ilk romanıdır. Eserde, Doğu ve Batı kültürüne ait birbirinden farklı ancak fiziksel olarak birbirlerine ikiz gibi benzeyen iki karakterin yaşadığı yoğun psikolojik ilişki anlatılır. Orhan Pamuk, romanın sonuna eklediği son bölümde karakterlerin arasındaki ilişkinin Hegel'i andıran bir köle-efendi ilişkisi olduğunu söyler. Yazar, esinlendiği felsefi temelle farklı kültürlere mensup insanların yaşayabileceği psikolojik çatışma neticesinde gölge taraflarıyla yüzleşmelerini ve nasıl birbirlerine dönüştüklerini edebî düzlemde dile getirir. Böylece okuru, öz benlik, var olmak, efendilik- kölelik, tarih olguları üzerine yeniden düşünmeye sevk eder. Çalışma üç ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde; Orhan Pamuk'un hayatı ve edebî kişiliği hakkında bilgi verildikten sonra Beyaz Kale romanı teknik ve materyal unsurlar açısından incelenerek metinden örnek alıntılar yapılmıştır. İkinci bölümde; Hegel'in hayatı felsefesi ve diyalektik yöntemi hakkında açıklamalar yapılmış, Köle-Efendi Diyalektiği izah edilmeye çalışılmıştır. Üçüncü bölümde; Beyaz Kale romanı, ikinci bölümde izahı yapılan Köle-Efendi Diyalektiği ekseninde alıntılanan örnekler eşliğinde çözümlenmiştir. Anahtar Kelimeler: Beyaz Kale, Hegel, Köle-Efendi Diyalektiği, Orhan Pamuk, Öz-Bilinç

Irk Bitig'in söz varlığının Türkiye Türkçesindeki görünümü

Irk Bitig üzerine yapılan ilk çalışma 1912 yılında V. Thomsen ile başlamıştır. Sonraki süreçte H.N. Orkun, S.Y. Malov, S.G. Clauson, A. Arlotto, J.R. Hamilton, M. Erdal, T. Tekin, İkeda gibi araştırmacılar eser üzerine çalışmalar yapmıştır. Irk Bitig üzerine yapılan çalışmalar incelendiğinde eser üzerine söz varlığı konulu herhangi bir çalışma yapılmadığı tarafımızca tespit edilmiş ve bu eksikliği tamamlamak, Eski Türkçe döneminden bu güne kadarki sürede kelimelerin ve bazı seslerin durumunu tespit etmek, ağızlarda seslerin gelişimsel yönelimlerini belirlemek (b > v, d > z ~ y, t > d, g > Ø, k > h, Ø > y, ç > ş gibi), söz varlığı ve etimoloji çalışmalarında ağızların önemini vurgulamak amacıyla bu tez hazırlanmıştır. Ele almış olduğumuz bu çalışmada Irk Bitig adlı eserin söz varlığı, Türkiye Türkçesi ve ağızlarında karşılaştırmalı olarak ses ve şekil kapsamında incelenmiştir. Yöntemsel olarak Irk Bitig'deki kelimeler TDK Türkçe Sözlük'te ve Derleme Sözlüğü'nde taranmış, eserin yazıldığı günden bu güne kadarki sürede kelimelerdeki ses ve şekil değişimleri, incelenen sözcüklerin Türkiye Türkçesi ve ağızlarında kelimelerin şekilsel olarak aynen devam edip etmediği tespit edilmeye çalışılmıştır. Sözcük, metinde fal anlamında kullanılmıştır. Sözcük, İsmail Doğan ve Zerrin Usta'nın hazırlamış olduğu "Eski Uygur Türkçesi Söz Varlığı" adlı çalışmada fal, rumuz, işaret anlamlarına gelmektedir (Doğan, Usta, 2014; 144). Sözcük, güncel Türkçe sözlükte karşımıza çıkmazken derleme sözlüğünde karşımıza ırk (Afyon, Kütahya) ve ırık (Isparta) şekillerinde çıkmaktadır (https://sozluk.gov.tr). Elde edilen bulgular Irk Bitig'in Söz Varlığının Türkiye Türkçesinde Görünümü bölümünde ve sonuç bölümünde verilmiştir. Çalışmamızın giriş kısmında çalışmanın konusu, önemi, amacı, , yöntemi, Uygurlar, Irk Bitig ve üzerine yapılmış çalışmalar, Türkiye Türkçesi Ağızları hakkında kısaca bilgi vermeye çalıştık. Çalışmamızı iki ana bölüm halinde ele aldık. Birinci bölüm başlığımızı "Irk Bitig'in Söz Varlığının Türkiye Türkçesindeki Görünümü" şeklinde düzenledik. İkinci bölümde ise Irk Bitig'deki kelimelerin Türkiye Türkçesi ve Türkiye Türkçesi Ağızlarındaki şekillerini karşılıklı olarak vermeye çalıştık. Sonuç kısmında ise Irk Bitig'deki kelimelerin kaçının Türkiye Türkçesinde yaşadığı, kaçının şekilsel değişikliğe uğradığı ve kaçının kullanılmadığı vermeye çalıştık. Bu çalışmada toplam 452 kelime incelenmiştir. Eser içerisinde yer alan toplam 263 kelime günümüz Türkiye Türkçesine ulaşırken 189 kelimeye ise Türkiye Türkçesinde rastlanılmamıştır. Tespit edilen sözcüklerin 313 tanesi isim soyluyken 139 tanesi ise fiildir. Buna göre metindeki isimlerin oranı %69,25 iken fiillerin oranı ise %30, 75' dir. İsim soylu olan bu 313 kelimeden 65 tanesi tarihi süreç içerisinde şekilsel olarak hiç değişmeden güncel Türkçe sözlükte karşımıza çıkmaktadır. İncelenen 312 isim soylu sözcükten 113 tanesi ise günümüze ulaşana değin bazı değişikliklere uğramıştır: ab>av, adgır>aygır, adıg>ayı, agıl>ağıl gibi. Diğer taraftan metinde tespit edilen 139 tane fiilden ise sadece 34 tanesi tarihi süreç içerisinde sekilsel olarak hiç değişmeden güncel Türkçe sözlükte karşımıza çıkmaktadır: aç-, az-, biç-, bil-, bul-, esne-, eş-, et- gibi. Yine bu 139 adet fiilden 47 tanesi bazı ses değişimlerine uğrayarak günümüz Türkiye Türkçesi yazı dilinde varlığını sürdürmektedir. İncelenen fiillerden 59 tanesi ise Türkiye Türkçesi yazı dilinde karşımıza çıkmamaktadır. Güncel Türkçe sözlükte olup Derleme Sözlüğü'nde olmayan toplam 35 tane kelime tespit edilmiştir. Güncel Türkçe sözlükte olmayıp Derleme Sözlüğü'nde olan 26 tane kelime tespit edilmiştir. Tarihi süreç içerisinde isim ve fiil olmak üzere toplam 160 kelime ses olaylarına uğrayarak Türkiye Türkçesi yazı dilinde varlığını sürdürürken 99 tanesi ise tarihi süreç içerisinde herhangi bir değişikliğe uğramadan günümüze kadar ulaşmıştır.

Terceme-i Kıyâfet-nâme-i Tartûşî (Metin-inceleme-indeks)

Bu çalışmada "Terceme-i Kıyâfet-nâme-i Tartuşi" adlı el yazması eser incelenmiştir. Üç bölümden oluşan çalışmada hem genel anlamıyla kıyâfet-nâme ve kef-nâme hakkındaki bilgiler toparlanmaya çalışılmış hem de örnek bir eser üzerinden metin tahlili yapılmıştır. Birinci bölümde kıyâfet-nâmenin tanımı, tarihi gelişimi ve günümüze kadar yazılmış başlıca eserler ortaya konmuştur. Ayrıca çoğunlukla müstakil bir eser olarak görülmeyip hep başka eserlerin yedeğinde anlatılan kef-nâmenin tanımı ve tarihi gelişimi kısıtlı kaynaklarla da olsa ele alınmıştır. İkinci bölümde ise yazmanın ve eserin genel özelliklerinden bahsedilmiş, asıl olarak transkripsiyonu yapılan eserin muhtevası incelenmiştir. Muhtevayı tahlil ederken çoğunlukla müellifin yaptığı tasnife sadık kalınmış, fakat ayrıca incelenmek istenen başlıklar da açılmıştır. Bu bölüm bir nevi eserin günümüz Türkçesine aktarımı olmuştur da denilebilir. Üçüncü bölümde ise eserin transkripsiyonlu metni ve orijinal metni sunulmuştur. Çalışmanın amacı kıyâfet-nâme ve çoğu zaman onun bir alt başlığı olarak incelenen kef-nâmenin tarihsel serencâmını ortaya koymak, incelenmemiş bir yazma eseri aydınlığa kavuşturmak ve literatür yazma sürecinde karşılaşılan tespitleri sunmaktır. Anahtar Kelimeler: Kıyâfet-nâme, Kef-nâme, Fizyonomi, Şiromansi, Firâset.

2005 dil anlatım dersi kapsamı ile genel ve özel hedeflerin değerlendirilmesi ve öğretmen tutumları

Eğitim sistemleri eğitim programları ile işlerlik kazanmaktadır. Eğitim programları bir eğitim kurumunun milli eğitimin ve kurumun amaçlarının gerçekleşmesine yönelik faaliyetleri içermektedir. Eğitim programları planlı bir eğitim faaliyeti gerçekleştirmek için oluşturulmuştur.Bu araştırmanın temel amacı 2005 Dil Anlatım Dersi Programının kapsamı ile genel ve özel hedeflerinin değerlendirilmesidir. Programın bu yönleri ile değerlendirilmesi için programı uygulayan Türk Dili ve Edebiyatı Öğretmenlerinin program hakkındaki görüşleri kullanılmıştır.Araştırmanın evrenini Çanakkale merkez ile Biga, Bayramiç, Lâpseki, Gelibolu, Gökçeada ilçelerindeki toplam 38 lise oluşturmaktadır. Okulların tamamında çalışan, Dil Anlatım Dersi Programını uygulayan ve anketi cevaplamaya gönüllü olan öğretmenler araştırmanın çalışma evrenini oluşturmuştur.Araştırma için gerekli veriler literatür taraması ve anket uygulaması yoluyla elde edilmiştir. Bunun için önce araştırma konusuna yönelik olarak araştırma, yayın ve kitaplar taranmış ve araştırmanın kuramsal çerçevesi oluşturulmuştur. Daha sonra yapılan literatür taramasından yararlanılarak araştırmacı tarafından anket soruları geliştirilmiştir.Anketin uygulanması sonucu elde edilen verilerin analizinde SPSS 15 programı kullanılmıştır. İki bölümden oluşan anketin birinci bölümünde elde edilen verilerin frekans ve yüzde değerleri belirlenerek tablolaştırılmıştır. İkinci bölümü oluşturan maddelerin analizinde ise frekans, yüzde, aritmetik ortalama ve standart sapma değerleri belirlenmiş ve tablolaştırılmıştır. Daha sonra söz konusu boyutların öğretmenlerin kişisel özellikleri bakımından karşılaştırılmasında tek yönlü varyans analizi (one-way ANOVA) tekniği kullanılmış ve görüşlere yönelik farkın kaynağını belirlemek amacıyla Tukey testinden yararlanılmıştır.Araştırma dört bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde; araştırmanın problemi başlığı altında Dil Ve Anlatım ile ilgili kuramsal bilgilere yer verilmiş, arkasından araştırmanın amaç ve alt amaçları, önemi, sayıltılar, sınırlılıklar, tanımlar yer almıştır. İkinci bölümde; araştırmanın yöntemine yer verilmiştir. Üçüncü bölüm, araştırma sonucunda elde edilen bulgular ve bulguların yorumuna ayrılmıştır. Dördüncü bölümde de; araştırmanın sonuçlarına ve önerilere yer verilmiştir.Araştırmada elde edilen bulgulara göre, Türk Dili ve Edebiyatı öğretmenlerinin Dil Anlatım Dersi Öğretim Programının hedefleri ve kapsamının değerlendirilmesine ilişkin anket sorularına olumlu cevap verdikleri görülmüştür. Öğretmenlerimizin cinsiyet, kıdem ve eğitim düzeyi bakımından değerlendirme uygulamalarında benzer görüşlere sahip oldukları görülmüştür.Araştırma sonuçlarına göre uygulayıcılara ve araştırmacılara öneriler sunulmuştur.Anahtar Sözcükler: Dil Anlatım Programı, Hedefler, Kapsam, Çanakkale Ortaöğretim Kurumları

Fatih-Harbiye ve Yaban romanlarında cümlelerin anlam merkezli incelenerek üslûp özelliklerinin karşılaştırılması ve eğitime katkısı

Bu çalışma, Türk edebiyatının önemli yazarlarından olan Peyami Safa'nın ?Fatih-Harbiye?, Yakup Kadri Karaosmanoğlu'nun ?Yaban? isimli romanının ilk elli sayfasında bulunan cümlelerin anlam merkezli incelenmesi; yazarların üslûp özelliklerinin belirlenerek karşılaştırılması ve üslûp karşılaştırmasının eğitime yansımalarının değerlendirilmesiyle oluşturulmuştur.Çalışmamızda öncelikle dil; düşünce, anlam ve üslûp ilişkisi açıklanmaya çalışılmış; anlam bakımından cümle çeşitleri hakkında bilgiler verilmiştir. Daha sonra bu bilgiler ışığında Peyami Safa'nın ?Fatih-Harbiye? ve Yakup Kadri Karaosmanoğlu'nun ?Yaban? isimli romanlarının ilk elli sayfasında bulunan cümleler anlamlarına göre analiz edilmiştir. Ortaya çıkan sonuçların yazarların üslûp özellikleri üzerindeki etkisi sayılara dayalı verilerle ve açıklamalı olarak verilmiş ve iki yazarın üslûp özelliklerinin karşılaştırılması yoluna gidilmiştir. Üslûp karşılaştırmalarının eğitim üzerindeki olumlu katkıları vurgulanmaya çalışılmıştır.Türkçenin ifade gücündeki zenginliğin roman cümleleri aracılığıyla tespit edilebilmesi, yazarların duyuş ve düşünüşlerinin üslûba, dolayısıyla cümlelere nasıl yansıdığının belirlenebilmesi, üslûp karşılaştırmalarının eğitim alanında sağlayacağı katkıların açıklanması çalışmamızda ulaşmak istediğimiz amaçlardır.Çalışmamıza konu olan eserlerin ilk elli sayfasında bulunan cümleler taranarak karşılaştırılmıştır. Yaptığımız bu cümle esaslı üslûp karşılaştırmasında dil bilgisi, kelime tercihleri, cümle kuruluşları, söz sanatları, roman kahramanlarının kişilik özellikleri, esere yansıyan sosyal hayat, kültürel değerler ve yazarın edebi kişiliğinin eserde öne çıkan yönleri sınıflandırmaya esas oluşturmuştur.Yaptığımız çalışmanın sonucunda Peyami

Tasvir-i Efkar gazetesinin kronolojik dizini ve seçilmiş metinlerin aktarımı: 1 Ağustos 1914-31 Ekim 1918

Birinci Dünya Harbi, her açıdan pek çok devleti ve topluluğu etkilemiştir. Şüphesiz bu durumdan en çok etkilenen toplumlardan biri de Osmanlı Devleti'dir. Harp, Osmanlı Devleti'nin tarih sahnesinden çekilmesine sebep olmuş; diğer yandan da yeni bir Türk devletinin kuruluş sürecini başlatmıştır.Dört yıl süren bu savaş ile ilgili günümüzde birçok eser bulunmaktadır. Ancak, bu eserlerin pek çoğu salt bilgi içermekte ve dönemin yaşamını, savaşın yansımalarını vermemektedir. Bu sebeple savaş yılları esnasında yayınlanan bir gazetenin incelenmesi bu dönemle ilgili birinci elden bilgi vermesi açısından önemlidir. 1914 ? 1918 yılları arasında yaşanan savaşın etkileri saptanmasında dönem gazeteleri başlıca kaynak olmuştur.Birinci Dünya Harbi yıllarında Osmanlı Devleti dâhilinde yayınlanan pek çok yerli ve yabancı gazete içinde Tasvir-i Efkâr Gazetesi ayrı bir öneme sahiptir. Gerek basım tekniklerindeki durumu ve gerek yazar kadrosunun zenginliği ile diğer dönem gazetelerinden ayrılmaktadır.Bu çalışma, Birinci Dünya Harbi sırasında meydana gelen olayların gazetedeki yansımalarının ortaya konulması bakımından yararlı olacaktır. Böyle bir çalışma neticesinde ortaya konulacak bir tez; edebiyatın dışında tarih, sosyoloji, ekonomi vb. alanlarda yapılacak akademik çalışmalara da kaynaklık edecektir. Bu gazetenin teze konu olması dönemin savaş atmosferinin topluma ve dolayısıyla sanat ve edebiyata etkilerini ortaya çıkarma amacına dayanmaktadır.Anahtar Kelimeler: Tasvir-i Efkâr, Gazete, Birinci Dünya Harbi, Osmanlı Devleti

Molla Muhammedoğlu Sabır'ın derlediği kerkük hoyratları üzerine halk bilimsel bir inceleme

Irak Türkmen Türkçesi sözlü halk kültürü ürünlerinden olan hoyratlar, Molla Muhammedoğlu Sabır (1893-191) tarafından derlenerek "Kerkük'ün Müntehep Hoyratları 1, 2, 3" başlıklarıyla 3 cilt olarak yayımlanmıştır. Yayımladığı bu kitaplarda 1238 hoyrat bulunmaktadır. Kerkük Türkmen folkloru üzerine çok sayıda eseri bulunan Molla Muhammedoğlu Sabır, derlediği hoyratların tamamını bu kitaplara dahil etmemiştir. Yayımladıkları dışında derlediği yüzlerce hoyrat, Arap alfabesiyle kendi el yazısı olan notları arasında bulunmuştur. Sabır'ın bu notlarından bazıları silik ve yıpranmış olduğu için okunamamıştır. Tezde Sabır'ın üç kitap olarak yayımladığı hoyratlarla birlikte notları arasından çıkan bu yayımlanmamış hoyratlar Latin harflerine aktarılmış ve Yayımlanmamış Hoyratlar başlığı altında verilmiştir. Sabır'ın notları arasında okunabilen 1139 hoyrat tespit edilmiştir. Sabır'ın derlediği hoyratlar şekil ve içerik yönünden incelenmiştir. Anahtar Kelimeler: Molla Muhammedoğlu Sabır, Hoyrat, Kerkük Folkloru.

Bekir Yıldız'ın öykücülüğü

Bu çalışmada Bekir Yıldız'ın öyküleri incelenmiş, yazarın öykülerinin belli başlı özellikleri tespit edilmeye çalışılmıştır.1951 yılında Resimli Tomurcuk (Haftalık Çocuk Gazetesi) dergisinde çocuk öyküleri yayımlayarak yazın hayatına başlayan Bekir Yıldız'ın 1966-1984 yılları arasında beş roman, on bir öykü kitabı ve çeşitli röportajları yayınlanmıştır.Bu çalışmada yazarın öyküleri içerik, olay örgüsü, bakış açısı, zaman, mekân, kişiler ile dil ve üslup bakımından değerlendirilmiştir.Öykülerde içerik, olay örgüsü, bakış açısı, zaman, mekân, kişiler ile dil ve üslup unsurlarını incelerken öncelikle anlatmaya bağlı edebi metinlerde bu unsurların nasıl değerlendirilmesi gerektiğine dair çeşitli bilgiler verilmiştir. Verilen bilgiler ışığında Bekir Yıldız'ın öykülerinde bu unsurların nasıl kullanıldığı ortaya konulmuştur.Bu çalışma, Bekir Yıldız'ın Reşo Ağa, Kara Vagon, Kaçakçı Şahan, Sahipsizler, Evlilik Şirketi, Beyaz Türkü, Alman Ekmeği, Dünyadan Bir Atlı Geçti, Demir Bebek ve Bozkır Gelini adlı öykü kitapları temel alınarak gerçekleştirilmiştir.Öykücülük yönü ağır basan ve Türk Edebiyatında sosyal-gerçekçi çizgisiyle varlığını kabul ettiren yazar, öykülerinde Anadolu insanının yaşamını, töreler karşısındaki tutumunu, ağa-köylü ilişkilerini, kaçakçılığı, kan davasını, kırsal kesimden büyük kentlere ve Almanya'ya çalışmaya giden insanların bunalımını ve evlilik kurumunun çarpık yönleri gibi konuları işlemiştir. Öykülerinde kendi yaşamını gözlemlerine eklemiş, kişisel tecrübelerini de okuruyla paylaşmıştır.Anahtar Sözcükler: Bekir Yıldız, Yıldız, öykü, töre, Almanya

İkinci yeni şiirinde kent imgesi

Sıradan bir bireyi, düşünürü, yazarı, şairi, şiir hareketini, yazılanı-çizileni, kültürü, toplumu ya da dönemi daha iyi anlayabilmek ve anlatabilmek için insanların habitatlarından olan kentler ve onların anlaşılması büyük önem arzetmektedir. Bu münasebetle böyle bir konu tercih edilmiş ve bu çalışmayla da bütün bu sıraladıklarımızın anlamlı kılınması amaçlanmıştır. Var olan bir bireyin ya da toplumun yaşamıyla, diliyle, kültürüyle, ilmiyle, ilgi ve alakalarıyla en iyi yansıtıldığı aynalardan birisi olan kent kavramının ele alınan şiirlere imge yoluyla girmesi bizlerin konuyu birçok yönleriyle dikkatli bir şekilde ele almamızı zorunlu kılmıştır. 'İkinci Yeni Şiirinde Kent İmgesi' adlı bu çalışmada, çok yönlü bir araştırma gerektirdiği münasebetiyle gerek yerli gerekse de yabancı araştırmacıların çalışmalarına başvurulmuştur. Elde edilen bilgiler dâhilinde şiirler anlamlandırılmaya çalışılmıştır.

Osmaniye Âşıklık geleneği ve Âşık Osman Çevik

Çukurova âşıklık geleneği ve Osmaniye âşıklık geleneği üzerine gecmisten günümüze pekçok araştırma ve teferruatlı çalışmalar yapılmıştır. Biz de Osmaniye yöresi âşıklık geleneğini geçmişten günümüze kadar ki olan dönemde değişen ve gelişen yönleriyle bugünün koşullarına göre inceledik.

Fennî divanı şerhi (Gazeller dışındaki şiirler)

Bu çalışmada 19. yüzyılın ikinci yarısında Yozgat'ta yaşayan Yozgatlı Mehmed Said Fennî'nin Divanında bulunan müşterek gazeller, müstezadlar, mersiyeler, tarihler, şarkılar, muammâlar, kıt`alar, beyitler ve hece vezniyle yazılan şiirler şerh edilmiştir. Atasözlerine, deyimlere, ayet ve hadislere işaret edilmiştir. Bu çalışma 2 bölümden oluşmaktadır. Giriş kısmında şâir Fennî'nin hayatı verilmiş ve dönemin edebiyat anlayışı üzerinde durulmuştur. İkinci bölümde ise Fennî'nin Divanında bulunan müşterek gazeller, müstezadlar, mersiyeler, tarihler, şarkılar muammâlar, kıt'alar, beyitler ve hece vezniyle yazılan şiirlerin şerhi yapılmıştır. Bu çalışmada Dr. Ali Şakir ERGİN'in çevirisi esas alınmıştır.

Çukurova bölgesi konargöçerlerinde halk kültürü ve halk edebiyatı

Konargöçerlik, temeli hayvancılığa dayanan Türklerle özdeşleşen, Anadolu?yu vatanlaştırdıktan sonra da uzun yıllar sürdürülen bir yaşam biçimidir. Tarihi süreç içerisinde bu yaşam biçimi merkezinde kendine özgü bir kültür ve edebiyat oluşmuştur. Çukurova bölgesi tarih boyunca konargöçer yaşam biçiminin sürdürüldüğü, daha çok kışlak olarak kullanılan, ardından yerleşik hayata geçilen bir coğrafya olmuştur. Söz konusu yaşam biçimi günümüzde, geçmişteki kadar canlılığını korumamakla birlikte, bölgede yaşamaya devam etmektedir. Bu çalışma Çukurova bölgesinde konargöçerliği geçmişte yaşamış, özellikle de halen yaşamaya devam eden Yörük ve Türkmenleri konu edinmektedir. Çalışmamız dört bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümü oluşturan giriş bölümünde araştırma konusunun sınırları, amacı, yöntemi, konuyla ilgili çeşitli terim ve kavramlar hakkında bilgi verildikten sonra bölgenin tarihi, coğrafi, ekonomik ve sosyo-kültürel özellikleri ortaya konulmuştur. İkinci bölümde Çukurova bölgesindeki konargöçerlerin çeşitli törenleri, halk inanışları, hayvancılık faaliyetleri, mutfak kültürleri, halk sanatları, giyim-kuşamları, oyun ve eğlenceleri gibi konulara yer verilmiştir. Üçüncü bölümde anonim halk edebiyatı ürünleri, âşık edebiyatı manzum ürünleri, kalıplaşmış sözler yazılı ve sözlü kaynaklardan yararlanılarak tespit edilip incelenmiştir. Çalışmamız sonuç, kaynakça, fotoğraf, sözlükle sona ermektedir. Bu çalışmada yakın bir gelecekte tamamen sona erecek olan Çukurova bölgesindeki konargöçer halk kültürünü tespit etmek, tarihi süreç içinde söz konusu kültürde yaşanan değişim ve dönüşümü ortaya koymak, konargöçerlerin oluşturdukları ve konargöçerliği konu edinen halk edebiyatı ürünlerini kayıt altına almak, benzer çalışmalara katkı sağlamak amaçlanmıştır.

Yozgatlı Hüznî ve Fuzûlî gazellerinin karşılaştırılması

Klasik Türk edebiyatı, şiirin ön planda olduğu, anlam ve söyleyişin bir araya gelmesiyle mükemmelin arandığı bir anlayışa sahiptir. Bu anlayış çerçevesinde yetişen ve XVI. yy'a damga vuran Fuzûlî ve artık divan edebiyatının son dönemi sayılabilecek XX. yy'ın son şâirlerinden olan Yozgatlı Hüznî'nin şiirleri, iki dönemin de şiir anlayışını tespit etmek açısından önem arz etmektedir. Bu çalışmanın amacı; iki dönemin de şiir anlayışının tespit edilmesine yardımcı olmak, ayrıca bu iki şâirin şiirlerinin karşılaştırılmaları ile de şâirlerin kendilerine has edebi kişiliklerini ortaya koymaktır. Bunun yanı sıra aradan geçen üç asıra rağmen iki şâirin ortak yanlarını tespit etmektir. Üç bölümden oluşan çalışmanın birinci bölümünde şâirlerin hayatları ve eserleri hakkında bilgi verilmiştir. İkinci bölümde iki şâirin Türkçe divanlarının mukayesesi yapılmıştır. Bu bölümde; nazım şekillerinin kıyası, vezin ve kafiye kıyası, özellikle de gazellerin kıyası yapılmıştır. Bunun yanı sıra iki şâirin de kullandığı ortak redifler tespit edilmiş ve benzerlikler incelenmiştir. Üçüncü ve son bölümde ise şâirlerin divanlarında bulunan gazellerin muhtevaları detaylıca incelenmiştir. Anahtar Kelimeler: Fuzûlî, Yozgatlı Hüznî, Mukayese, Muhteva.

Michigan Üniversitesi'nde 421 numara ile kayıtlı şiir mecmuası içerisinde yer alan Türkçe şiirler (İnceleme- metin)

Şiir mecmuaları, Eski Türk edebiyatında ayrı bir değer arz etmektedir. İçerisinde yer alan eserler bilhassa bu mecmualarda yer alan şiirler edebiyat araştırmacıları için önemli bir kaynak oluşturmaktadır. Bu mecmualarda divanı bulunan şairler ve tezkirelerde adı zikredilen şairlere rastladığımız gibi, divanı olmayan ve kaynaklarda adına yer verilmemiş şairlere ve bu şairlerin şiirlerine rastlamak da mümkündür. Bu mecmualarda pek tanınmış şair olmasına rağmen divanında olmayan şiirlerin bulunması, şiir mecmualarının ne denli araştırmaya değer olduğunu göstermektedir. Tezimize kaynak olan bu şiir mecmuası, Michigan Üniversite'sinde 421 numara ile kayıtlıdır. Bu mecmua içerisinde yer alan Türkçe şiirler, transkribe edilip inceleme-metin esasıyla ele alınmıştır. Michigan Üniversitesi'nde 421 numara ile kayıtlı olan mecmuada; fal ile alakalı bilgiler, Ayet tefsirleri, denizcilik kavramları ve birçok- şairin şiirleri mevcuttur. Bu mecmua 177 sayfa olup metinler incelenirken sayfa esasına göre hareket edilmiştir. Bütün Türkçe şiirler, tek tek incelenmiştir. Mecmuada en çok muhammes ve tahmisler dikkati çekmektedir. Anahtar Kelimeler: Divan şiiri, mecmua, şiir mecmuası,

Hasan Ali Toptaş'ın Ölü Zaman Gezginleri adlı eserinin kelime grupları açısından incelenmesi

Edebî metinler, dil bilgisi ve gramer çalışmalarına kaynaklık edebilecek başlıca ürünlerden sayılmaktadır. Bir edebî metnin teknik ve morfolojik açıdan incelenebilmesi dilin en küçük yapı birimi olan kelimelere, kelimelerden meydana gelen gruplara ve bu grupların söz dizimindeki konumlarına bağlıdır. Edebî metinlerde yer alan dil unsurları dilin güzelliklerinin, inceliklerinin, anlatım gücünün korunması ve aktarılması bakımından dile katkı sağlamaktadır. Edebî metinlerdeki kurgunun, tam olarak aksettirilebilmesi, yazarın betimlemelerinin net bir şekilde anlaşılabilmesi ve karakterlerin psikolojik durumlarının okura sezdirilmesi için kelime gruplarından istifade edilmektedir. Aynı zamanda kelime gruplarının özelliklerinin ve konumlarının belirlenmesi için de edebî metinlerden istifade edilmektedir. Bu bağlamda Hasan Ali Toptaş'ın, "Ölü Zaman Gezginleri" adlı eserini, kelime grupları açısından incelemek uygun görülmüştür. Anahtar Kelimeler: Dil bilgisi, Hasan Ali Toptaş, kelime grupları, Ölü Zaman Gezginleri, söz dizimi.

Garami Divan'ında deyimler ve atasözleri

Klasik Türk edebiyatında, şiirlerde atasözleri ve deyimlere yer verme geleneği, Orhun Abideleri'nden Uygurlar'a, Divanu Lugati't- Türk'ten halk ve Divan şiirine kadar yaygın bir gelenektir. Yunus Emre'den diğer divanlara özellikle 15. Yüzyıldan itibaren bariz bir şekilde bu kullanım artmaya başlamıştır. 16. Yüzyıldaki şairlerde de bu kullanım göze çarpmaktadır. Garâmî de daha sade ve açık yazması ve mahalli bir yönün bulunmasından dolayı şiirlerinde atasözleri ve deyimlere yer vermiştir. Bu çalışmamız, 16. Yüzyıl şairlerinden Garâmî'nin divanındaki şiirlerinde var olan deyimleri ve atasözlerini tespit etmek ve bu yüzyılda kullanılan atasözleri ve deyimlerin dönemin dil varlığını ortaya koymak amacıyla hazırlanmıştır. Tezimizi, 1. Garâmî'nin hayatı, edebi şahsiyeti ve divanı, 2. Atasözleri ve deyimlerin tanımları ve aralarındaki farklar, dil bilim açısından özellikleri ve klasik edebiyatta kullanımları 3. Garâmî divanındaki atasözleri ve deyimler olarak üç ana başlıkta ele aldık. Bu başlıkları ele alırken ilk başlıkta, Garâmî ile ilgili başta divanı olmak üzere makale, yayın ve bildirileri inceleyip birinci bölümü oluşturduk. İkinci ana başlıkta atasözü ve deyimlerin tanımı ve aralarındaki farkları, yayınlanmış makale, sözlük ve kaynaklardan yararlanılarak dil bilim açısından anlamsal ve morfolojik farklarını ortaya koyduk. Bununla birlikte klasik edebiyatta dönemin edebi, siyasi ve toplumsal anlayışını göz önünde bulundurarak şairlerin atasözleri ve deyimleri şiirlerde kullanım amaçlarını ve sebeplerini belirttik. Üçüncü ana başlıkta ise çalışmamıza temel malzemeyi oluşturan Garâmî divanını taradık. Divanda 4 atasözü 213 deyim tespit ettik. Tespit ettiğimiz bu deyim ve atasözlerini alfabetik olarak sıraladıktan sonra daha önce yayınlanmış olan deyimler ve atasözleriyle karşılaştırıp, o yayınlarda bulunmayan ya da başka anlamlarda kullanılan deyim ve atasözlerini açıklamaya çalıştık. Yaptığımız bu çalışmayı "Sonuç" bölümünde değerlendirdik. Çalışmalarımız sırasında yararlandığımız kitap, makale ve kaynakların bibliyografik künyelerine ise "Kaynakça" bölümünde yer verdik. Anahtar kelimeler: Atasözü, Deyim, Garâmî, Divan, 16. Yüzyıl

Özbek Türkçesinde ve Yeni Uygur Türkçesinde sıfat fiilli yapılar: Karşılaştırmalı dilbilimsel bir analiz

Sıfat-fiil, Türkiye'de birçok terimde olduğu gibi maalesef ortak bir görüşe varamadığımız bir terimdir. Çünkü sıfat fiil için sıfat fiilin yanı sıra isim fiil, ortaç, partisip, sıfat-eylem, fiilimsi, kılın adı, kılın sanı gibi terimler de kullanılmıştır. Sıfat-fiil Özbek Türkçesinde "sifatdåş" ve Uygur Türkçesinde ise "süpet pe'el" veya "süpetdaş" olarak adlandırılmaktadır. Bu çalışmada biz sıfat fiil terimini kullanmayı tercih ettik. Bu çalışma için Özbek Türkçesi'nde 41 eser, Yeni Uygur Türkçesinde ise 33 eser incelendi ve konumuzla ilgili cümleler tespit edildi. Üç bölümden oluşan bu çalışmanın birinci bölümde Türk dilinde sıfat fiil konusunda yapılan çalışmalar hakkında bilgiler verildi ve sonrasında Üretken Dönüşümlü Dilbilgisi Kuramı ile ilgili kavramlar anlatıldı. İkinci bölümde Özbek Türkçesi ve Yeni Uygur Türkçesinde sıfat fiillerin işlevleri ve anlamları hakkında bilgi verildi ve örnek cümlelerle konu desteklendi. Üçüncü bölümde ise Özbek Türkçesi ve Yeni Uygur Türkçesi'ndeki sıfat fiilli yapılar Üretken Dönüşümlü Dilbilgisi Kuramı ile Yönetim ve Bağlama Kuramı uygulanarak incelemeye alınacaktır. Bu bölümde her cümlenin derin yapısı ve yüzey yapısı vardır teorisinden hareketle, tespit edilen cümleler derin yapı ve yüzey yapı katmanı gösterilmeye çalışıldı. Böylelikle bu çalışmada sentaks, semantik ve morfoloji konuları birbiriyle bağlantılı şekilde analiz edilmiş ve biri diğerinden üstün tutulmamıştır. Böylelikle Özbek Türkçesi ve Yeni Uygur Türkçesinin sözdizimi incelemesine katkıda bulunmaya çalışılmıştır. Anahtar Kelimeler: Sıfat fiil, derin yapı, yüzey yapı, üretken dönüşümlü dilbilgisi, yönetim ve bağlama, sözdizimi.

Ömer Efendi'nin Ahlâk-ı Muhsinî tercümesi: Metin- inceleme (98-b – 198-a)

Klasik Türk edebiyatında kaleme alınan eserlere bakıldığında ahlâkî esaslara büyük önem verildiği görülmektedir. 11-20. asırlar arasında yazılan Türkçe edebî- ahlâki eserlerde genellikle İslam esaslarının hâkim olduğu görülür. Ortak ahlâkî değerlere sahip olan Müslüman âlim, şair ve yazarlar çeşitli dillerde yazılan bu eserleri kendi dillerine tercüme etmiş; bunun sonucunda da fert ve toplumu eğitmeye çalışmışlardır. Tercümesi yapılan bu eserlerden biri de XV. Yüzyıl Fars edebiyatının önemli şahsiyetlerinden Hüseyin Vâiz-i Kâşifî'nin (ö. 910/1504-1505), Hüseyin Baykara'nın oğlu Ebu'lMuhsin Mirza için H. 900/M. 1495 yılında kaleme aldığı Ahlâk-ı Muhsinî isimli eseridir. Bu çalışmanın konusu XVII. asır Osmanlı yazarlarından Ömer Efendi'nin (ö. 1031/ M.1622?) "Ahlâk-ı Muhsinî" isimli tercümesinin incelenmesi ve iki yazma nüshasına dayalı olarak metninin ortaya konmasıdır. Osmanlı toplumunun ahlâk anlayışını yansıtması bakımından önemli olan eser bazı bölümleri yönünden siyasetname türünün örneği sayılabilir. Ahlâk-ı Muhsinî, ibadet, dua, şükür, tevekkül, sabır, edep, adalet, şefkat, tevazu, vefa, gayret, firâset ve siyaset, fırsatları değerlendirme gibi konuların ayrı ayrı ele alındığı kırk bölümden oluşmaktadır. Yazar, fikir ve öğütlerini daima Kur'ân ayetleri ve Hz. Muhammed'in hadislerinden faydalanarak anlatmış, arada konuya uygun kıssa, atasözü, Arapça, Farsça ve Türkçe şiirleri de anmıştır. Çalışmada genel olarak ahlâk kavramına değinilmiş; asıl eserin sahibi Hüseyin Vâiz-i Kâşifî ile mütercim Ömer Efendi hakkında bilgi verilmiştir. Eserin Kütahya Vahid Paşa İl Halk Kütüphanesi, 43 Va 717'de kayıtlı bulunan nüshasının 98b /198a varakları ile eserin diğer nüshası olan İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi TY6298'de kayıtlı 74a/147b arasındaki kısmı transkripsiyon sistemiyle yeni harflere çevrilmiş, kurulan tenkitli metne göre inceleme yapılmıştır. Eserin diğer kısmı daha önce bir yüksek lisans tezi olarak verildiği için konu sınırlandırılmıştır. Anahtar Kelimeler: Klasik Türk Edebiyatı, Ahlâk, Ömer Efendi, Hüseyin Vâiz-i Kâşifî, Ahlâk-ı Muhsinî.

Mustafa Bin Şuca'nın Nesrü'l-Leali şerhi (İnceleme-metin)

15. asır Osmanlı âlimlerinden Mustafa bin Şücâ, Evrenoszâde Ahmed Bey'in isteği üzerine Nesrü'l-leâlî, isimli vecizeler derlemesini Türkçe olarak şerh etmiştir. Nesrü'l-leâlî, Hz. Ali'ye ait 267 Arapça özlü sözü elifba sırasına göre ihtiva eden bir kitapçıktır. Mustafa bin Şücâ bu vecizeleri mensur olarak şerh etmiş; şerh sırasında ele aldığı sözlerle ilgili âyet ve hadislerden, Arapça, Farsça ve Türkçe şiirlerden, ayrıca bazı hikâyelerden faydalanmıştır. Bu özlü sözlerde İslâm esaslarına bağlı olarak inanç, ibadet, ahlâk ve adap konuları ele alınmıştır. Bu çalışmada klasik Türk edebiyatındaki tercüme ve şerh geleneği hakkında bilgi verildikten sonra Mustafa bin Şücâ'nın yegâne kitabı olan Nesrü'l-leâlî şerhi tanıtılıp incelenmiştir, son olarak adı geçen tercüme ve açıklamanın çeviri yazılı metni sunulmuştur.

Gaziantep barak türküleri (Yeni derlemeler ve bunların notaya alınması)

Barak türküleri, müzikal ve edebi yönünün yanı sıra, yüzyıllar boyu süren bir kültür tarihini anlatmaktadır. Tezimizin amacı Barak türkülerini bu bağlamda bir araya getirmek ve çok yönlü bir kaynak oluşturmaktır. Çalışma sırasında, öncelikle kaynaklarda bulunan Barak türküleri taranmış, daha sonra kaynaklara geçmemiş olan türkülerin derleme çalışmaları yapılmıştır. Tespit edilen türküler yapısına, konusuna, ezgisine göre incelemiş; hikâyesi olanların hikâyesine yer verilmiş, bağlamsal ve işlevsel açıdan değerlendirmeler yapılmıştır. Bu araştırmada Gaziantep Barak kültürü ve Barak türküleri hakkında bilgiler verilmiş, türkü metinleri konusuna göre sıralanmış ve sınıflandırılmış, türkülerin varyantlarına yer verilmiş; Barak türkülerinin icra ortamlarını ve Barak türkülerinin önde gelen türkü icracılarına değinilmiş ve işlevsel yöntemle türküler değerlendirilmiştir. Anahtar Sözcükler: Barak halk türküleri, kültür, müzik, halk şiiri

Cumhuriyet Dönemi (1923-1999) âşık şiirinde dinî ve tasavvufî unsurlar

Bu çalışmada, Cumhuriyet Dönemi âşık şiirinde dinî ve tasavvufî unsurlar ele alınmıştır. Çalışmanın temel amacı Cumhuriyet Dönemi âşık şiirinde dinî ve tasavvufî unsurların sistematik bir şekilde tespit edilmesidir. Ayrıca çalışmamızın diğer amaçları arasında Cumhuriyet Dönemi âşık şiirlerinin dinî ve tasavvufî anlam boyutunu irdelemek, tarihsel bağlamı içerisinde işlevlerini belirlemek bulunmaktadır. Çalışmada, nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi ve teknikleri kullanılarak yirmi dört âşığın şiirlerindeki dinî ve tasavvufî unsurlar incelenmiştir. Çalışma, "Giriş" ile birlikte "Cumhuriyet Dönemi Âşık Şiirinde Dinî Unsurlar" ve "Cumhuriyet Dönemi Âşık Şiirinde Tasavvufî Unsurlar" isimli iki ana bölümden oluşmaktadır. "Giriş" bölümünde âşık edebiyatının Türk edebiyatındaki yeri, kaynakları, kökeni, âşık edebiyatının oluşum ve gelişiminde din ve tasavvufun rolü, Cumhuriyet Dönemi'nde yaşanılan kültürel değişimler ve Cumhuriyet Dönemi âşık şiiri ele alınmıştır. Birinci bölümde, tespit ettiğimiz dinî unsurlar, ikinci bölümde ise tespit ettiğimiz tasavvufî unsurlar dinî-tasavvufî literatürden yararlanılarak açıklanmış, şiirler alıntı veya atıf yöntemiyle gösterilerek yorumlanmıştır. Her bölümde unsurların şiirlerde kullanımına dair oranlar belirlenmiş ve işlevleri üzerinde durulmuştur. Cumhuriyet Dönemi âşık şiirindeki dinî ve tasavvufî unsurlar bir bütün halinde değerlendirilerek şiirlerin din ve tasavvuf ile ilişkisi ortaya konulmuştur. Dinî-tasavvufî unsurların, toplumda görülen kültürel değişmelerle beraber Cumhuriyet Dönemi âşıklık geleneğinde yaşatıldığı belirlenmiştir. Âşıkların, dinî-tasavvufî düşüncelerini modernleşme süreci ile bir araya getirerek kendi dönemlerinin ruhunu yansıtan şiirler söylediği, geleneksel kültürle modernleşme arasında bir denge kurarak toplumsal değişimlere karşı duyarlı bir tutum sergilediği ve kendine özgün şiirlerle sanatlarını icra ettiği görülmüştür. Bunun yanında dinî ve tasavvufî unsurların kullanımının âşıklar için inançtan çok şiir geleneğine dönüşebildiği tespit edilmiştir. Âşıkların kültürel bellekte yer alan inanç unsurlarını kullanarak âşıklık geleneğinin dinî-tasavvufî kaynağını devam ettirdikleri sonucuna varılmıştır.

İBB Atatürk Kitaplığı Mecmû'a-i Kasâid ve Hikâyât (İnceleme-Metin)

XVIII. yy.'da ele geçmiş tek nüsha üzerinden yapılan bu inceleme, manzum-mensur bir nasihatname türünde olan Mecmû'a-i Kasâ'id ve Hikâyât Mesnevisi üzerinedir. Çalışmanın giriş bölümünde, eserin dönem içindeki yerini ve mesneviler içindeki durumunu ortaya koymak için Mesnevi Hakkında Genel Bilgi, XV. yy. Klasik Türk Edebiyatı'nın Genel Görünümü, XV. yy. Klasik Türk Edebiyatı Mesnevileri başlıkları altında bilgi verilmiştir. İkinci bölümde müellifin hayatı ve şahsiyeti, herhangi bir kaynağa ulaşılamadığı için, eserinden hareketle belirlenmeye çalışılmıştır. Yine bu bölümde elimizdeki müstensih nüshası tanıtılmış ve metnin kuruluşunda dikkat edilen hususlara yer verilmiştir. Üçüncü bölümde, Mecmû'a-i Kasâ'id ve Hikâyât içerisinde yer alan mesnevinin incelenmesi, Metnin İç Yapısı ve Metnin Dış Yapısı başlıkları altında verilmiştir. Metnin İç Yapısı başlığı altında, eserin özeti çıkarılmıştır. Metnin Dış Yapısı başlığı altında, Dil İncelemesi, Nazım Biçimi, Vezin, Kafiye, Redif, Anlatım Özellikleri alt başlıklarıyla bölüm tamamlanmıştır. Çalışmanın dördüncü bölümünde eserin çeviri yazımı verilmiştir. Tartışma, Bulgular ve Sonuç başlıklarından sonra çalışma tamamlanmıştır. Çalışma Mecmû'a-i Kasâ'id ve Hikâyât Mesnevisi'nin ulaşılabilen müstensih hatlı yazmayla oluşturulmuştur. Anahtar Sözcükler: Mecmû'a-i Kasâ'id ve Hikâyât, manzume, nasihatname

Mehmed Hâlis Dîvânı'nın bağlamlı dizini ve işlevsel sözlüğü

Klasik Türk Edebiyatı metinlerini anlama ve anlamlandırma hususunda günümüzde şerh, tahlil ve sözlük gibi birçok çalışma alanı bulunmaktadır. Bu çalışma alanlarından birisi de internet tabanlı ve kısa ismi TEBDİZ olan "Türk Edebiyatı Bağlamlı Dizin ve İşlevsel Sözlük" projesidir. Bu sistemde tarihî metinler kullanıldıkları bağlamlara göre TEBDİZ sisteminin altyapısı kullanılarak dizinlenmektedir. Ortaya konulan tez çalışmasında da 17. yüzyıl divan şairlerinden Mehmed Hâlis Efendi'nin Divan'ının da bu sistem altyapısı kullanılarak bağlamlı bir dizini hazırlanmıştır. Divan'da yer alan tüm sözcükler kullanıldıkları bağlam (context) çerçevesinde yorumlanmış, ortaya çıkan verilere dayanılarak şairin hayal dünyası ve sanatı değerlendirilmeye çalışılmıştır. Divan'ındaki şiirlerden hareketle şairin sanatı, şiir anlayışı, dil ve üslup özellikleri gibi birçok unsur hakkında göstergeler sunulmuştur. Çalışmamız daha önce yapılmış diğer bağlamlı dizin ve işlevsel sözlük çalışmaları gibi daha sonra yapılacak olan araştırma ve incelemelere katkı sağlayacaktır. Anahtar Kelimeler: Mehmed Hâlis Efendi, Dîvân, Bağlamlı Dizin ve İşlevsel Sözlük, TEBDİZ.

Süleymān bin Cerā'ın Ey Oġul İlmihāli (1a-30b) İnceleme-metin-dizin-tıpkıbasım

Bu çalışmada Süleyman bin Cerā'ın Ey Oğul adlı eserinin 1a-30b varakları arasındaki bölümleri incelenmistir. Eserin bu bölümlerinin çeviri yazı aktarımı yapılmış, eser imla, ses ve şekil bilgisi bakımından incelenmistir. Çalışmamız; İnceleme, Metin, Dizin, Tıpkıbasım olmak üzere dört bölümden oluşmaktadır. İnceleme bölümünde; eserin türü, eserin adı, yazılış amacı, yazarı, yazılış tarihi, eserin konusu ve içeriği, eserin tespit edilen nüshaları, eserin hazırlanmasında dikkat edilen hususlar, yazılış özellikleri, ses bilgisi ve şekil bilgisi hakkında bilgi verilmiştir.Metin bölümünde eser çeviri yazıya aktarılmış ve sayfa numaraları metin üzerinde gösterilmiştir. Dizin bölümünde kelimeler alfabetik sıraya göre dizilmiştir. Çalışmanın sonuna eserin fotokopisi konulmuştur.

Bâkî'nin ses dünyası

Sabahattin Küçük tarafından yayınlanan Bâkî Divanı üzerine yapılan bu çalışma, şairin ritim ve ahengi sağlama yollarını gösteren bir üslup çalışmasıdır. Çalışmada belagat ilminin ahenk konusundaki tespitleri dikkate alınmıştır. Ses incelemesinde fonetikten faydalanılmıştır. Modern yöntemlerin metin çözümleme konusuna yönelik farklı dikkatlerinden istifade edilmiştir. Divan şairlerinin nasıl söylediği yani üsluplarını oluşturan özellik ve ögelerin neler olduğu araştırılırsa, onların ne söyledikleri de daha açık seçik olarak anlaşılır. Divan şairlerinin vezni kullanışı, imale ve medlerin ses sanatı olarak işlevi, ahenk ögeleri, kafiye seçimi, rediflerin çağrışım ögesi olarak ele alınışı, beyitleri oluşturan paralel ve simetrik söz yapıları, kısa ve eksiltili anlatımlar, türlü tekrarlar ve bunların anlama kattığı değerler, sözdizimi gibi şiir dilini oluşturan ögeler ve başka yazınsal değerler üzerinde durmak, onları eserlerinin sanat yönünü açık olarak ortaya koyacaktır. Kaynaklarda büyük bir ses şairi olduğu vurgulanan Bâkî?nin şiirlerindeki ritim ve ahengi ortaya koymayı amaçlayan bu çalışmada şairin şiirleri ses, kelime ve kelime grubu tekrarları, vezin ve kafiye kullanımları yönüyle incelenmiştir. Şair vezin, kafiye, sıralama, söz dizimi, cümle yapısı ve tekrarlar yoluyla ritmi sağlamış; seslenmeye dayalı sanatlar, tekrarlar, aliterasyon, asonans ve paralelizm ile ahengi elde etmiştir. Bâkî ses-muhteva ilişkisini başarıyla sağlamıştır. Onun şiirlerinde ahengi sağlayan unsurlar yalnızca estetik bir değer olarak değil, aynı zamanda anlamı destekleyen ve muhtevayı yansıtan bir şekilde kullanılmıştır. Bâkî birbiri ile uyumlu sesleri kullanmayı seven bir şairdir. Onun şiiri baştan sona bir uyumdur. Beyitlerde bir anlam derinliği olmasa da uyum hemen dikkati çekmektedir. O, türlü ahenk yolları ile belirgin kılmak, dikkati çekmek, pekiştirmek, vurgulamak, yansıtmak, çağrıştırmak istemiştir. Şiirlerinde ritmik yapıyı da sağlam bir şekilde kurmuştur. Bir mısrasında ?Bâkî kalan bu kubbede bir hoş sadâ imiş? diyen şair kendisinden bize hoş bir sada bırakmış, şiirlerini Türkçenin sesiyle taçlandırmıştır. Anahtar Sözcükler 1. Ahenk 2. Ritim 3. Ses 4. Tekrarlar 5. Armoni

Klasik Türk edebiyatı kaynaklarından şiir mecmuaları (İBB Atatürk Kitaplığı BEL-YZ-K. 001565/6b-85b)

Çalışmamıza konu olan eser, İstanbul Büyükşehir Belediyesi, Atatürk kitaplığı, Bel_Yz_K. 001565 numarada kayıtlı şiir mecmuasıdır. Karşılaştırmalı yöntemle incelediğimiz mecmua özellik itibariyle nazire mecmûasıdır. En güzele ulaşma kaygısının yanında, usta-çırak ilişkisinin ve üstada öykünmenin de bir ürünü olan nazire mecmuaları edebiyat tarihine kaynaklık etmenin yanında yazıldığı dönemin şiir zevkini kavramımıza da katkıda bulunmaktadır. Mecmua 127 varaktan ve üç bölümden oluşmaktadır. Mecmûanın ilk bölümü diye adlandırabileceğimiz 1a' dan 10a' ya (1a, 6a, 6b hariç bu varaklarda Türkçe nazire ve şiirler vardır.) Farsça İbn-i Nusret, Mes' udi, Hafız, Sabuhi, Hilali, Kişveri, Molla Cami, Hüsrev-i Dıhlevi, Hace Kemal' in Farsça şiirleri bulunmaktadır. 10a (10a' nın öncesi 6b' dedir.) ile başlayıp 85b' de son bulan ve çalışmamıza konu olan kısım ise 76 varaktır. 15. ve 16. yy şairlerinin Türkçe gazel ve nazirelerinden oluşmaktadır. Üçüncü bölümde değişik yüzyıllarda yaşamış şairlerin farklı nazım şekilleriyle yazılmış şiirleri bulunmaktadır. Çalışmamıza konu olan esas metni oluşturan 6b-85b (6b' nin devamı 10a' dadır.) varakları arasındaki şiirler, divanlar ve yayımlanmış bilimsel çalışmalardaki şiirlerle mukayese edilerek mevcut farklılıklar dipnotta gösterilmiştir. Karışık varaklar çoban kaydı takip edilerek bulunmuş, şiirlerin elif-ba sırası korunmuştur. Mecmuada şairi belirlenemeyen iki gazel ile birlikte 128 şaire ait toplam 487 gazel bulunmaktadır. Anahtar kelimeler: Klasik Türk Edebiyatı Kaynakları, Nazire Mecmûası, İBB Atatürk Kitaplığı

Kudret Ayşe Yılmaz'ın eserleri üzerine bir inceleme

Bu çalışmada, romancı hüviyetinin yanı sıra sinema ve tiyatro eserleri sahnelenen, dergi kurarak yöneticiliğini idame ettiren, biyografik eser, hikâye ve masal türündeki yapıtlarıyla Türk edebiyatının güçlü ve genç kalemlerinden Kudret Ayşe Yılmaz'ın sanatı ve eserleri incelenmiştir. Çalışma üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde sanat anlayışı hakkındaki saptamalara ve üçüncü bölümde ise eserlerin tahlili üzerine geniş ve detaylı bir değerlendirme yapılmıştır. Sonuç kısmında eserlerin genel değerlendirmesine yer verilmiştir. Anahtar kelimeler: Kudret Ayşe Yılmaz, Sanat, Edebiyat, Roman, Hikâye, Biyograf

Metafor ve metonimi kuramına göre eski Türk yazıtlarında kavram alanı ilişkileri

Türk dilinin en eski metinleri olan eski Türk yazıtları, birtakım anlamlandırma problemlerine, sınırlı sayıda konu alanına ve söz varlığına sahip olmasına rağmen içerdiği öğeler bakımından çok çeşitli kavram alanı ilişkileri ile daha geniş bir söz ve anlam varlığına işaret etmektedir. Söz varlığı unsurlarının anlamsal yapılanması, birtakım kavram ve kavram alanı ilişkilerine bağlı olarak gelişmektedir. Dolayısıyla alanlar ile bu alanların birbiriyle olan ilişkilerinin hangi zihinsel süreçlere göre gerçekleştiğinin belirlenmesi aynı zamanda mecazlı düşüncenin ve sözlük birimsel anlamın oluşma yollarının ortaya çıkartılması anlamına gelmektedir. Bu fikirden hareketle, çalışmada, eski Türk yazıtlarındaki söz varlığı unsurları, bilişsel dil bilimin temel konularından olan kavramsal alan, metafor ve metonimi kuramlarına göre ele alınmıştır. Bu çerçevede sözcük anlamlarının işaret ettiği alanlar arasında iki temel ilişki tipi söz konusudur. Bunlardan ilki, en genel biçimiyle aynı alan içerisinde bir kavram veya varlığa referansla başka bir kavrama erişim olarak kabul edilen metonimidir. Diğeri ise farklı alanlar arasında bir alandan başka bir alana haritalanma olarak bilinen metafor ilişkisidir. Buna göre öncelikle eski Türk yazıtlarındaki sözcükler biçim bilimsel analizle kelime ailelerine göre gruplandırılmıştır. Daha sonra sözcük aileleri ile sözcük ailesi oluşturmayan diğer sözcüklerin yazıtlarda işaret ettiği kavramlar/varlıklar arasındaki metafor ve metonimi ilişkileri tespit edilerek sınıflandırmaya tabi tutulmuştur. Böylece eski Türk yazıtlarının söz varlığı unsurlarındaki anlamsal yapılanmanın yolları ve metinlerdeki mecazlı düşünce yapısı ortaya konulmuştur.