Çeviri bilim

Abdulla Aliş: Seçme Eserler-Masallar (Türkiye Türkçesine çeviri ve dil incelemesi)

Masallar, geçmişten günümüze kadar gelen sözlü halk edebiyatı ürünlerinden biridir. Bu çalışmada Tatar çocuk edebiyatı üzerine çalışmalar yapmış olan Tatar yazar Abdulla Aliş'in "Seçme Eserler" kitabında yer alan masalları ele alınmıştır. Bu masallar çocuklar için eğlendirici ve aynı zamanda öğretici nitelik taşımaktadır. Saylanma Eserler kitabında yer alan Abdulla Aliş'in masalları üzerinde Tatar Kiril alfabesinden Latin alfabesine transkripsiyonu, Türkiye Türkçesine aktarması, dil incelemesi, söz dizimi, söz varlığı ve sözlük çalışması yapılmıştır. Dil incelemesi, söz dizimi ve söz varlığı çalışmalarında konu metinlerden verilen örneklerle açıklanmıştır. Söz varlığı çalışmasında ise kelimeler sınıflandırılıp örnekleri verilmiştir. Sonuç kısmında da bütün çalışmanın değerlendirilmesi yapılmıştır. Anahtar Kelimeler: Tatar Çocuk Edebiyatı, Abdulla Aliş, Tatar Edebiyatı, Tatar Türkçesi, Tatar Masalları

Basın çevirilerinde diller ve kültürlerarası farklılıklar

Bu çalışmanın amacı İngilizcedenTürkçeye yapılan basın çevirileri kapsamında dilsel ve kültürel farklılıklarınhangi biçimlerde ortaya çıktığını ve sonuç olarak ürüne ne gibi etkilerde bulunduğunu değerlendirmektir. Bu kapsamda İngilizceden Türkçeye yapılan basın çevirileri değerlendirilmeye alınmış olup elde dilen verilere diller ve kültürlerarası çeviri ve etkileşim açısından bir analiz yapılmıştır. 2016, 2017 ve 2018 yıllarında sunulmuşBBC (20), Euronews (8) ve Sputnik News (4) haber ajanslarından toplamda 32 adet haber metni ve çevirileri ele alınmıştır. Spor, sağlık, kültür ve sanat, bilim ve teknoloji, politik ve yaşam ve seyahat başlıklı alanlarından metinler derlenmiştir. Bu inceleme nesnelerine dilsel ve kültürel farklılıklar özelinde işlevselci bir yaklaşım modeli olan ve göndergesel, anlatımsal, duyumsal ve ilişkisel işlevden oluşan Christiane Nord'un Dört İşlev Modeliuygulanmıştır. Elde edilen bulgular ışığında, ele alınan bütün metin türleri açısından göndergesel ve ilişkisel işlevlerin çoğu zaman çevirmen tarafından uygun stratejiler doğrultusunda yerine getirildiği ancakanlatımsal ve duyumsal işlevin tam manasıyla gerçekleştirilemediği gözlemlenmiştir. İngilizce ve Türkçe arasındaki dilsel farklılıkların, iki ülke arasındaki coğrafi uzaklığın, kültüre özgü dil kullanımlarının ve evrensel dil kullanımlarının dilsel ve kültürel farklılıklar noktasında en önemli faktörler oldukları belirlenmiştir. Bunun yanı sıra, Türkçeye yapılan basın çeviri metinlerinin çeşitli adaptasyonlarla sunulduğu ve birçok noktanın eksik olarak verildiği de belirlenmiştir. Bu adaptasyonlar içerisinde içermeme, ekleme, açımlama ve yeniden düzenleme süreçleri mevcuttur. Yeni bir bilim dalı olan Çeviribilim kapsamında basın çevirilerinin dünya genelinde 2000li yılların başından itibaren ele alındığı dikkate alınarak Türkiye genelinde oldukça az çalışıldığı gözlemlenmiş ve bu doğrultuda daha fazla çalışma yapılması tavsiye edilmektedir.

Michael Endes Roman "Die unendliche Geschichte" im Türkischen. Eine übersetzungskritische Analyse

It is well known that translation of children's and youth literature bears special importance in Translation Studies and contains many translation problems. Furthermore, there have been very few translation criticism studies in the field of children's and youth literature translation. The aim of this study is to contribute to discussions on translation of children's and youth literature through the example of Michael Ende's children's fantasy novel Die unendliche Geschichte, which has been translated into many languages. The first Turkish translation of the novel, entitled Bitmeyecek Öykü, was made by Saadet Özkal in 1986 and published by Ren. The second translation, also entitled Bitmeyecek Öykü, was made by Saffet Günersel in 1996 and published by Kabalcı. A third translation by Saadet Özkal was published by Kabalcı in 1999 once again with the same title. The children's fantasy novel Die unendliche Geschichte includes many translation problems especially due to the fact of having specific visual, linguistic and stylistic means. The purpose of this study is to analyze different translation techniques of the mentioned translators within the scope of functional and child-centered theory, to discuss its translatological aspects, and to find out to what extent the translation techniques effect the translation quality. First, analysis was conducted to determine the skopos of translations based on paratexts. This was followed by an identification of the sections that convey message of the source text and constitute a translation problem. The translation techniques which were benefited by the translators to solve translation problems were analyzed comparatively. According to this, Özkal's (Ende, 1986; 1999) translation is the source text oriented and Günersel's (Ende, 1996) translation is the target recipient oriented by considering of translation function.

Lugat-ı Tarihiyye ve Cografiyye II. cilt (Transkripsiyon-inceleme-madde başı indeksi)

Bu çalışmamızda XIX. yüzyılın Osmanlı Sahası önemli lügatlerinden olan, Ahmed Rıfat'ın eseri "Lugat-ı Tarihiyye ve Cografiyye"nin ikinci cildinin transkripsiyonu yapılmıştır. XIX. yüzyılda Osmanlı Sahası Sözlük çalışmalarında önemli bir yeri olan bu sözlüğün ikinci cildi alfabetik düzenine göre "B-P-T-S̱" harflerini içermektedir. Bu sözlükte tarih ve coğrafya başta olmak üzere, matematik, kimya, fizik ve din bilimleri kavramları da açıklanmaktadır. Ansiklopedi niteliği taşıyan bu eser, Osmanlı Devleti'nin edebi ve kültürel yapısı alanında çalışacaklara da kaynaklık etmiş olacaktır. Ayrıca bu çalışmamızda, ''Şekil Bilgisi'' isim çekim ekleri ve isim yapım ekleri, Karahanlı Türkçesi, Harezm-Kıpçak Türkçesi, Çağatay Türkçesi, Eski Anadolu Türkçesi, Osmanlı Türkçesi ve Türkiye Türkçesi'ndeki kullanımları ile önce ayrı ayrı tablolarda gösterilip daha sonra karşılaştırmalı tabloda verilmiştir. Sonra değerlendirme yapılıp metinde geçen örnekler verilmiştir. Bu çalışmanın sonucunda, Eski Anadolu Türkçesi, Osmanlı Türkçesi ve Türkiye Türkçesi'ndeki isimlere gelen çekim ve yapım eklerindeki dönemsel gelişim ve değişim örneklerle takip edilerek ortaya konulmuştur. ANAHTAR SÖZCÜKLER: Tarih, Coğrafya, Ansiklopedi, Lugat, Ahmed Rıfat,ġekil Bilgisi

Çeviribilimde sömürgecilik-sonrası dönemeç: Çeviriyle sömürgeleştirilenin çeviriyle özgürleştirilme çabası

Bu doktora tezinin ana amacı, tarihsel ve ideolojik bağlamıyla Sömürgecilik-Sonrası kuramı incelemek ve bu kuramların çeviribilime yansımalarını tartışarak katkılarını belirlemektir. Bu doğrultuda tezde öncelikli olarak İspanya, Fransa ve İngiltere'nin sömürgecilik girişimleri ana hatlarıyla anlatılmıştır. İkinci bölümde tez; Edward Said, Homi Bhabha ve Gayatri C. Spivak üzerinden Sömürgecilik-Sonrası kuramın temellerini ve gelişimini özetler. Üçüncü bölümde Sömürgecilik-Sonrası yaklaşımlarda ve çeviribilime bu yaklaşımların yansımasında öne çıkan kavramlar tartışılmıştır. Burada kavramlar, eleştiri noktaları ve olumlayıcı noktalar olarak ayrılmıştır ve örneklerle somutlaştırılmıştır. Özellikle yazın çevirisi odaklı olan bu örnekler kültürel çeviri ve ideolojik çeviri örneklerini de içermektedir. Tezin ekler bölümünde yer alan Terimce kısmında, yerli terminolojide henüz karşılığı oluşturulmamış ya da konu yerli alana yabancı olduğu için üzerinde fikir birliğine varılmamış kimi terimlere karşılık bulunmuştur. Sözlükçe kısmı da benzer bir düşünceyle oluşturularak küçük örnekler ve basit bir dille söz konusu terimler açıklanmıştır. Sömürgecilik-Sonrası çevir yaklaşımlarında sıkça geçen Yerlileştirici-Yabancılaştırıcı çeviri önerilerinin ne tür bir farklılık yaratacağını somutlaştırmak amacıyla, Necip Mahfuz'un Şevk Sarayı adlı eserinin ilk iki bölümünün Türkçeden İngilizceye yapılmış çevirileri de ekler kısmına alınmıştır.Sömürgecilik-Sonrası yaklaşımlarda çokça geçen melezlik kavramı, bu tezde güncel kültürel ve yazınsal çeviri uygulmalarıyla ilintilendirilmiştir. Böylece özcü özne-nesne inşası, kutuplaştırıcı politikalar, erek-kaynak metinlerin birbirine zıt unsurlar olarak kurulması eleştirilmiş, eşdeğerlik kavramının melezlik üzerinden açıklanan bulgularla yeniden düşünülmesi önerilmiştir. Yapısökümcü çeviri önerileri, çevirmen görünürlüğüne ve eşdeğerlik anlayışına farklı bakış açıları sunmaktadır. Tezin, Sömürgecilik-Sonrası yaklaşımları yerli araştırma dünyasına daha tanıdık hale getirerek yeni sorgulamalara yön vermesi beklenmektedir.

Yan-metinsellik ve metinlerarasılık odağında yeniden çeviriler: İki distopik roman

Bu tez çalışmasında, çeviribilimde yeni bir araştırma konusu oluşturan "yeniden çevirinin" savları mercek altına alınarak varsayımsal doğası ortaya koyulmaya ve yeniden çeviride çevirmen varlığının izleri sürülmeye çalışılmaktadır. Yeniden çevirinin dinamikleri arasında, çevirmenin yerini saptamaya çabalarken "yan-metinsellik" ve "metinlerarasılık" bağlamında çeviride metinlerarasılığın ve çevirmenin "metinlerarasılık bagajının" önemine dikkat çekilmektedir. Tez dört ana bölümden oluşmaktadır: "yeniden çeviri", "metinlerarasılık ve çeviride metinlerarasılık", "birinci durum çalışması olarak Brave New World" ve "ikinci durum çalışması olarak Darkness at Noon."

Ubersetzbarkeit und vermittlungsmöglichkeiten der Deutschen linguistrschen Fachsprache (Substantiv-und Adjektivkomposita) eine Deutsch-Türkische kontrastive und didaktische studie

Toplumsal açıdan çeviri olgusu farklı dil kullanımları

Bu çalışmada, konuşucunun toplumsal kimliğinden izler taşıyan dilin, bu özelliğiyle bir başka dile aktanlabilirliği üzerinde durulmuştur. Bunun için özellikle Jean Peeters'in görüşlerinden yararlanılarak, dilin öncelikle toplumsal bir boyutu olduğu ortaya konulmaya çalışılmıştır. Toplumsal açıdan ele alındığında, dilin aynı toplum içinde bile çok farklı kullanımları olduğu gözlemlenmektedir. Belli bir dil içindeki bu farklı kullanımlar, kimi zaman, "o dili" kullanmayan bir başkası için anlaşılmaz olabilmektedirler. Ancak, "kullanılan" dildeki bu farklılıklar, o dille iletilen anlamın yanı sıra, "konuşucu"nun toplumsal kimliğine ilişkin "izler" de taşımaktadırlar. Toplumdilbilim alanında yer alan bu "dil" tanımının, "kullanılan" dil üzerinde işlem yapan çeviribilim alanında da geçerli olduğu düşünülmektedir. Uygulama kısmındaysa, özellikle yerel ağızlar konusunda çalışmak amacıyla Mahmut Makal'ın Bizim Köy adlı yapıtı ve Fransızca çevirisi ele alınmıştır. İncelenen yapıtta örnekler, toplumdilbilim alanında belirlenen dil sınıflandırmasına göre ayrılmış, aynı düzeyde ve aynı özellikleri taşıyarak aktarılıp aktarılmadıkları belirlenmeye çalışılmıştır. vı

Charles Baudelaire'in şiirlerinin Türkçe çevirileri üzerine inceleme

Bu çalışma, Fransız şair Charles Baudelaire'in Türkçe'ye çevrilmiş olan Albatros, L'Elévation, Correspondances, L'Ennemi, L'Homme et La Mer, Le Parfum Exotique, L'Harmonie du Soir, Spleen, Le Cygne, Recueillement adlı şiirlerinin farklı Türkçe çevirileri biçimsel, biçemsel ve anlamsal eşdeğerlikler açısından kuramsal ve uygulamalı olarak incelemeyi amaçlamaktadır. Baudelaire'in şiirleri ile bu şiirlerin Vasfi Mahir Kocatürk, Abdullah Rıza Ergüven, Sabahattin Eyüboğlu, Sait Maden, Erdoğan Alkan, Cahit Sıtkı Tarancı, Suut Kemal Yetkin, Orhan Veli Kanık, Ahmet Muhip Dranas, Ahmet Necdet, Naci Erdel, Mukadder Sezgin, Gönül Gönensin, Kemal Özmen tarafından yapılan çevirileri karşılaştırılarak Koller'in beş eşdeğerlikler temelinde incelendi.

Ercüment Ekrem Talu'nun Asrîler adlı eserinin yeni yazıya aktarımı ve tahlili

Ercüment Ekrem Talû' nun 1922' de kaleme aldığı Asrîler adlı eseri, edebî açıdan yeni yazıya aktarılmaya değer bir eserdir. Osmanlı Türkçesi ile kaleme alınmış olan romanın Latin harflerine aktarımının gerçekleştirilmesiyle birlikte eserin, var olan değerini daha da artıracak ve ulaşamayan kitlelere de ulaşmasını sağlayacak bir çalışma yapılmıştır. Çalışmada; Osmanlıca-Türkçe, Türkçe-Fransızca vs. çok sayıda kaynakça kullanılmıştır. Eser ilk olarak yeni yazıya aktarılmış, metnin altında dipnot olarak bilinmeyen kelimelerin anlamlarına yer verilmiş ve ardından eser; konu, olay örgüsü, mekân, zaman, şahıslar vb. unsurlar bağlamında tahlil edilmiştir. Böylece eser, yeni yazıya aktarılarak edebiyat sahasına tekrar kazandırılmıştır.

Türkçe ilk Kur'an tercümesinin Rylands nüshasındaki söz varlığının kavram alanları

Geçmişten beri süregelen dizin, sözlükçe, sözlük çalışmaları, bir milletin dilini, kültürünü, yaşamını, hayata dair diğer alanlarını kapsayan söz varlığını içermektedir. Bilinen ilk sözlüğümüz Dîvânu Lugâti't- Türk ile başlayan sözlük çalışmalarının birçok çeşidi bulunmaktadır. Sözlük türleri içinde kavram alanı sözlükleri farklılık göstermektedir. Bu sözlüklerin geçmişi çok eski olsa da kavram alanı ile ilgili son zamanlarda artmaya başlayan çalışmaların Türk diline katkılarından hareketle bu tez çalışması ele alınmıştır. Türk dili açısından oldukça önem arz eden Aysu Ata'nın Karahanlı Türkçesinde İlk Kur'an Tercümesi-Rylands Nüshası neşri esas alınarak hazırlanan tezde, eserin söz varlığı ile dönemin dilini, sosyal ve kültürel hayatını, yaşam tarzını yansıtan kavram alanı çalışması yapılmıştır. Türkçenin kavramsal zenginliğini belirlemek, zamandan tasarruf sağlayarak kavram alanı çalışmasında araştırmacıları doğrudan istenilen kaynağa ulaştırmak ve alana katkı sağlamak amacıyla yapılan çalışma, dönem hakkında pek çok yönden bilgi vermesi ve bir yol gösterici kaynak olması bakımından önem arz etmektedir. Anahtar Kelimeler: Kavram alanı, sözlük, Kur'an tercümeleri, Rylands Nüshası, söz varlığı.

Âsâr-ı Kemâl'deki Şerh-i Esmâ'-i Hüsnâ, Esmâ'-i Nebî ve Na't-ı Enbiyâ(İnceleme-transkripsiyonlu metin)

Bu çalışmada, XIX. asırda yaşamış, dinî-tasavvufî eserler vermiş bir şair olan İsmâil Sâdık Kemâl b. Muhammed Vecîhî Paşa'ya ait olan Âsâr-ı Kemâl'deki Şerh-i Esmâ'-i Hüsnâ, Esmâ'-i Nebî ve Na't-ı Enbiyâ'yı inceledik. Ayrıca müellifin hayatı, eserleri ve edebî kişiliği hakkında kısaca bilgi verdik. Çalışmamız beş bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde araştırmamızın konusunu, amacını ve araştırmada kullandığımız yöntem ve teknikleri açıkladık. İkinci bölümde İsmâil Sâdık Kemâl b. Muhammed Vecihî Paşa'nın hayatı, eserleri ve edebî kişiliği hakkında bilgi verdik. Üçüncü bölümünde eserin şekil ve muhteva yönünden incelemesini yaptık. Dördüncü bölümde ise eseri transkripsiyonlu olarak yazdık. Beşinci bölüme de sonuç kısmını aldık. Anahtar kelimeler: İsmâil Sâdık Kemâl b. Muhammed Vecîhi Paşa, Esmâ'-i Hüsnâ, Esmâ'-i Nebî, Na't-ı Enbiyâ.

El-Bâbûsü'l-Vasît fî Tercümeti'l-Kâmûsu'l-Muhît (27/b-52/b, 141/a-143/b, 246/b-277/a)

Sözlükler geçmişten günümüze kadar dilin yapısı ve işleyişi hakkında bilgi veren, bu bilgi birikimini yeni nesillere aktarılmasına yardımcı olan eserlerdir. Ayrıca sözlükler, içinde bulunduğu toplumun eğitim ve bilgi seviyesini ortaya koyarak başka dil ve toplumlarla olan ilişkilerini göstermektedir. Türk Dili ve Edebiyatı tarihi boyunca hazırlanmış sözlükler, dilimizin söz varlığını ve bazı dilbilgisi kurallarını içeren eserler olarak temel başvuru kaynakları içinde yer alır. Eski Anadolu Türkçesi'nin son dönemi, Osmanlı Türkçesi'nin ilk dönemi sayılan XV.-XVI. yüzyıl arası Arapça-Türkçe sözlüklere çok önem verilen bir dönemdir. Bu yüzyıllarda çeşitli gramer kitapları ve sözlükler yazılmaya başlamıştır. Türklerin İslamiyet'e geçişiyle birlikte Arapça ile ilişkilerin kuvvetlenmesi ve Kur'an'ı daha iyi anlama gayreti ile pek çok Arapça-Türkçe sözlük yazılmıştır. Buna bağlı olarak Osmanlı dönemi Arapça-Türkçe sözlük yazıcılık geleneği bu devrede ilk adımlarını atmaya başlar ve özellikle meşhur olan sözlükler bu dönemde kaleme alınmıştır. Merkezzâde Ahmed Efendi, Fîrûzâbâdî'nin El- Kâmûsu'l-Muhît adlı sözlüğünü kaynak alarak eserini oluşturmuştur. Merkezzâde Ahmed Efendi, eserine El-Bâbûsü'l-Vasît Fî Tercümeti'l-Kâmûsu'l-Muhît adını vermiştir. Çalışmamızda eserin 27b-52b, 141a-143b ve 246b-277a varak aralıkları traskripsiyonlu olarak incelenmiştir. Bu çalışma XVI. yüzyıl Osmanlı sözlük çalışmaları içerisinden, dönemin söz varlığını ortaya koyan ve dönemin dil özelliklerinin belirlenmesine yardımcı olan eserlerdendir. Eserin çalışılması Türk Dili, Arap Dili ve İlahiyat Fakülteleri açısından büyük önem arz etmektedir. Anahtar Kelimeler: El-Bâbûsü'l-Vasît Fî Tercümeti'l-Kâmûsu'l-Muhît'in Traskripsiyonlu Latin Harflerine Aktarımı, Merkezzâde Ahmed Efendi

Johannes Jacob Manissadjian'ın "Mürşid-i Lisan-ı Osmanî"sinin çeviri yazısı ve Türkçe dizini

Bu çalışma, Manisa Celal Bayar Üniversitesi'nin Sosyal Bilimler Enstitüsü'nde Yüksek Lisans Tezi olarak hazırlanmıştır. Çalışma, Johannes Jacob Manissadjian'nın 1893'te yazdığı "Mürşid-i Lisan-ı Osmanî" adlı eserindeki Osmanlı Türkçesiyle verilmiş örneklerin çeviri yazısı ve Türkçe dizinidir. Araştırmamız esas olarak üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde yazarın hayatı, eserin detaylı olarak tanıtımı yer almaktadır. İkinci bölümde eserin inceleme başlığı altında alıştırmalar ve hikayelerden oluşan örneklerin çeviri yazısı, dizin ve sonuç kısmına yer verilmiştir. Üçüncü bölümde ise eserin sonuna özgün metin eklenmiştir. Eserin yazılma yöntemi Batılı gramer kuralları örnek alınarak oluşturulmuştur. Amaç, Türkçe öğrenmek isteyenlere en pratik şekilde bu dili öğretmek olduğu için basitten zora doğru gelişen bir yöntem kullanılmıştır. Eserde geçen metinler okuyucunun anlayabileceği tarzda alıştırma ve hikâyelerle desteklenmiştir. Alfabe sistemi ve dil bilgisi, çeviri yönteminin özelliklerine uygun olarak yazılmış bir ders kitabı niteliğindedir. Terimler hem Almanca hem de Türkçe ile gösterilmiştir. Eser hakkında bugüne kadar detaylı bir çalışma yapılmamıştır. Eserde, Osmanlıca bölümlerinin çeviri yazısı yeniden yapılarak Mürşid-i Lisan-ı Osmanî tanıtılmış, dizini hazırlanarak değerlendirmelerde bulunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Johannes Jacob Manissadjian, Manissadjian, Mürşid-i Lisan-ı Osmanî, Gramer Kitabı, Dizin, Sözlük

Ömer Efendi'nin Ahlâk-ı Muhsinî tercümesi: Metin- inceleme (98-b – 198-a)

Klasik Türk edebiyatında kaleme alınan eserlere bakıldığında ahlâkî esaslara büyük önem verildiği görülmektedir. 11-20. asırlar arasında yazılan Türkçe edebî- ahlâki eserlerde genellikle İslam esaslarının hâkim olduğu görülür. Ortak ahlâkî değerlere sahip olan Müslüman âlim, şair ve yazarlar çeşitli dillerde yazılan bu eserleri kendi dillerine tercüme etmiş; bunun sonucunda da fert ve toplumu eğitmeye çalışmışlardır. Tercümesi yapılan bu eserlerden biri de XV. Yüzyıl Fars edebiyatının önemli şahsiyetlerinden Hüseyin Vâiz-i Kâşifî'nin (ö. 910/1504-1505), Hüseyin Baykara'nın oğlu Ebu'lMuhsin Mirza için H. 900/M. 1495 yılında kaleme aldığı Ahlâk-ı Muhsinî isimli eseridir. Bu çalışmanın konusu XVII. asır Osmanlı yazarlarından Ömer Efendi'nin (ö. 1031/ M.1622?) "Ahlâk-ı Muhsinî" isimli tercümesinin incelenmesi ve iki yazma nüshasına dayalı olarak metninin ortaya konmasıdır. Osmanlı toplumunun ahlâk anlayışını yansıtması bakımından önemli olan eser bazı bölümleri yönünden siyasetname türünün örneği sayılabilir. Ahlâk-ı Muhsinî, ibadet, dua, şükür, tevekkül, sabır, edep, adalet, şefkat, tevazu, vefa, gayret, firâset ve siyaset, fırsatları değerlendirme gibi konuların ayrı ayrı ele alındığı kırk bölümden oluşmaktadır. Yazar, fikir ve öğütlerini daima Kur'ân ayetleri ve Hz. Muhammed'in hadislerinden faydalanarak anlatmış, arada konuya uygun kıssa, atasözü, Arapça, Farsça ve Türkçe şiirleri de anmıştır. Çalışmada genel olarak ahlâk kavramına değinilmiş; asıl eserin sahibi Hüseyin Vâiz-i Kâşifî ile mütercim Ömer Efendi hakkında bilgi verilmiştir. Eserin Kütahya Vahid Paşa İl Halk Kütüphanesi, 43 Va 717'de kayıtlı bulunan nüshasının 98b /198a varakları ile eserin diğer nüshası olan İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi TY6298'de kayıtlı 74a/147b arasındaki kısmı transkripsiyon sistemiyle yeni harflere çevrilmiş, kurulan tenkitli metne göre inceleme yapılmıştır. Eserin diğer kısmı daha önce bir yüksek lisans tezi olarak verildiği için konu sınırlandırılmıştır. Anahtar Kelimeler: Klasik Türk Edebiyatı, Ahlâk, Ömer Efendi, Hüseyin Vâiz-i Kâşifî, Ahlâk-ı Muhsinî.

Tarihsel bir çokkültürlülük örneği: Bilimsel-çeviri faaliyetleri çerçevesinde Erken Abbasi Dönemi çokkültürlülüğü

Bu çalışmada, tarihsel çokkültürlülüğün önemli bir deneyimini ifade eden ve birçok açıdan Pers ve Greko-Roma deneyimlerinden esinlenmiş bir yönetim mekanizması inşa eden Abbasi İmparatorluğunun erken dönem çokkültürlülüğünün incelemesi yapılmaktadır. Çalışmada, hermeneutik ve karşılaştırmalı yöntem çerçevesinde yapılan analizin neticesinde, İslam tarihi açısından önemli bir dönüm noktasını teşkil eden bir devrimin sonucunda İslam İmparatorluğunun yönetimini ele geçiren Abbasi Hanedanının, erken döneminde (750-833) Emevi kavmiyetçiliğinin reddi temelinde hoşgörülü ve özgürlükçü bir imparatorluk yapılanması tesis ederek önemli bir çokkültürlülük örneği verdiği bulgusuna ulaşılmıştır. Bu çokkültürlü sistemin temelini İslam'ın eşitlikçi evrensel anlayışı oluşturmuş, Erken Abbasi halifeleri, yöneticileri ve halkın bütün kesimleri tarafından bilimsel-çeviri faaliyetlerine hiçbir ayrım yapılmadan verilen destek ve teşvik politikası ise bu çokkültürlülüğün güçlenmesine önemli bir katkı sağlamıştır. Araştırmanın sonucunda, tarihsel çokkültürlülüğün önemli bir örneğini teşkil ettiği savunulan Erken Abbasi Dönemi'nin, çokkültürlü bir çehreye bürünmesinde, İslam'ın eşitlikçi evrensel öğretileri ile bu öğretilerin kolaylaştırıcılığı ve teşviki sonucunda ortaya çıkan bilimsel-çeviri faaliyetlerinin birincil etken olduğu değerlendirilmiştir.

Çeviri bilim aracılığıyla Otar Çiladze'nin "Tzate'nin Kırmızı Çizmeleri" adlı eserinin Türkçeye erek odaklı çevirisi ve edebi dilinin incelenmesi

Yüksek lisans tezinde Otar Çiladze'nin ünlü draması "Tzate'nin Kırmızı Çizmeleri" ele alınmıştır. Bu eserin Gürcüce 'den Türkçe 'ye tercümesi konusunda da özenle çalışılmıştır. Otar Çiladze, Gürcü edebiyatının en parlak temsilcilerinden birisidir. "Tzate'nin Kırmızı Çizmeleri" adlı draması ilk kez bu yüksek lisans tezinde Gürcüce 'den Türkçe 'ye çevrildi. Bu oyunun Türkçe versiyonunun editörü, Türk dilinin eşsiz bir uzmanı olan Çiğdem Sütcü'dür. Çalışmanın içerisinde Çeviri Bilimi ve Çeviri yaklaşımları hakkında bilgiler verilmektedir. Çalışmanın devamında yazar hakkında geniş bilgilere yer verilmiştir. Ardından çevrilen metin okuyucuya sunulmaktadır. Çalışmanın sonunda eser hakkında geniş kapsamlı bir tahlil yapılmıştır. Çalışmanın bazı bölümleri Gürcüce-Türkçe olmak üzere iki dilde de verilmektedir. Çalışmanın sonunda Otar Çiladze'nin eserinin Türkçeye kazandırılması, Otar Çiladze'nin Türk okuyuculara tanıtılması ve eserin tahlil edilmesi ana amaçtır.

Die funktion der ubersetzung im fremdsprachenunterricht

In our country in the process of teaching foreign language, despite the use of universal teaching methods and techniques and lesson equipments, it has been discussed and looked for solutions about why foreign language couln?t have been learned at the desired level. The level of foreign language learning in western countries has been expected regardless of the difference between taught foreign language and origin of main language.In comparison, linguistic and structural differences of source and target language which hardly ever has common property, can be showed a reason for this failure. The purpose of this study, at the foreign language teaching and in the light of European Languages Teaching Common Framework Programme, is to regain as a teaching vehicle by presenting translation function and integrating the translation efficiency with the language teaching basic skills whose reading, speaking, writing and listening for teaching process. As a means of cognitive learning, presenting the both languages? differences and common sides and doing translation exercises from suitable text types for course content provides students to use these languages consciously.

Film çevirisinde eşleme yaparken karşılaşılan çeviri sorunları

Film çevirisini çeviribilim kapsamında ele aldığımız bu çalışmamızda, günümüzde kültürler arası bilgi aktarımında önemli bir yere sahip olan filmlerin çevirisinin dünyada ve Türkiye?deki durumu belirtilerek izleyici tarafından en çok tercih edilen dublaj yöntemi ayrıntılı bir şekilde ele alınmıştır. Dublaj sürecinde, görsel ve işitsel açıdan eşlemeye dikkat edilmesi gerektiği vurgulandıktan sonra, eşleme yaparken karşılaşılan çeviri sorunları, bu sorunların nasıl aşılabildiği, neden aşılamadığı gibi sorunsallar ortaya konulmuştur. Bu bağlamda, bir toplumun tarihi geçmişini irdelemesi sebebiyle kültürel özellikler taşıyan ?Das Leben der Anderen? adlı Alman yapımı filmin, ?Başkalarının Hayatı? adlı Türkçe dublajı karşılaştırılarak incelenmiştir. İncelememizde, çevirmeninin karşılaştığı sorunlar, bu sorunlara nasıl çözümler getirdiği, dilsel ve dil dışı etkenlere, özellikle de eşlemeye dayalı olarak karşılaşılan çeviri sorunları gibi birçok husus ayrıntılı bir şekilde örneklendirilmiş ve analiz edilmiştir. Dublaj yoluyla film çevirisinde, doğal olmayan deyişlerin ve bazı yitimlerin söz konusu olduğu; karşılaşılan güçlüklerin, sadece dil ve kültür farklılığından değil, aynı zamanda dil dışı unsurlardan ve eşlemeyi sağlama çabasından kaynaklandığı, bu nedenle eşdeğerliğin zorlaştığı; karşılaşılan sorunları aşmakta kullanılan yolların, filmin bütünlüğünde ve anlamında bozulmalara neden olduğu gözlemi ve savından yola çıkan çalışmanın odağını, eşleme yaparken karşılaşılan çeviri sorunları oluşturmaktadır. Bu amaçla yapılan incelemede çevirmen kararlarını etkileyen etkenler saptanarak, bu kararların dublajın kalitesine etkisi, ele alınan Alman yapımı filmin Türkçe dublajı ile örneklendirilerek sorgulanmaktadır. Filmlerin betimleyici çeviri yaklaşımı çerçevesinde karşılaştırmalı incelemesi neticesinde elde edilen sonuçların, dublaj çeviri türü için dizgeleştirilmesi yolunda bir adım atılmaktadır. Anahtar Sözcükler: Film Çevirisi, Dublaj, Eşleme, Çeviri Sorunları

Kur'an-ı Kerîm'deki bazı deyimlerin çeviri stratejileri açısından değerlendirilmesi

Bu araştırmanın amacı, Kur'an-ı Kerim'in Türkçe çevirilerinde deyimlerin aktarılmasında kullanılan çeviri stratejilerini saptamak, çevirmenlerin verdikleri eşdeğerliklerin nedenlerini ortaya koymaktır. Bu araştırmada mevcut durum analizi için betimsel metot izlenmiş ve ayrıntılı literatür taraması yapılmıştır. Çalışmanın evrenini Kur'an ve İncil çevirileri çevirileri oluştururken, örneklemini on farklı meal çerçevesinde incelenecek olan Kur?an?daki deyimler oluşturmaktadır. Eşsüremli yaklaşım uygulanmış olan bu çalışma, kaynak taraması yöntemine dayanmaktadır. Bu çerçevede, analiz edilecek on Kur'an meali ışığında daha önce belirlenen Kur'an'daki deyimler yapısal ve anlamsal yönden incelenmiştir. Araştırma sonunda elde edilen bulgular, Kur'an çevirmenlerinin Kur'an'daki deyimleri çevirirken genel bir yöntem benimsemediklerini, benzer deyimlerde çok farklı stratejiler kullandıklarını ortaya koymuştur. Ayrıca meallerin kullandıkları yöntemler içeresinde en çok biçim aktarımının bulunması, çevirmenlerde kaynak dili erek dile aktarama endişesinin ön plana çıktığını ifade etmektedir. Ekleme ifadelerin yoğun bir şekilde verilen eşdeğerliklerde yer alması çevirmenlerin anlamsal alandan kopmak istemediklerini ifade etmesinin yanı sıra doğrudan anlamı temel alan stratejileri tercih etmelerindeki düşük yüzdelik oran, çevirmenlerin, mümkün olduğunca, erek dilin tüm imkânlarını kullanmadıklarının göstergesi olmuştur.

Karl May / Franz Kandolf'a ait "In Mekka" adlı romanın çevirisinin biçimsel, içeriksel ve kültürel Açılardan analizi ve dil öğretimine yansımaları

Yaşantımızın her alanında önemli ve vazgeçilmez bir yere sahip olan çeviri, dünyaya açılan bir kapı, bireyleri, toplumları ve uygarlıkları birbirine yaklaştıran, aralarında diyalog ve iletişim kuran, birbirlerini anlamaya ve tanımaya yardımcı olan, sadece bugünlerle sınırlı değil, geçmişten günümüze de uzanan kültürler arası bir köprüdür. Amacım Franz Kandolf'un yaklaşık bir asır önce, yazar Karl May'ın üslubuna uygun olarak kaleme aldığı "In Mekka" adlı Almanca eserin, günümüze Çiğdem Canan Dikmen tarafından Türkçeye nasıl aktarıldığını çeşitli dilsel boyutlarının yanı sıra, oryantalizm yönüyle de ortaya çıkarmaktır. Böylece, hem bu tür yapıtların üzerine dikkat çekmeyi, hem de çeviri araştırmalarına ve yabancı dil öğretimine mütevazi bir katkıda bulunmayı hedefledim. Bu araştırmada, başta Koller'in gerçek (dinamik) çeviri eleştirisi yaklaşımı olmak üzere, muhtelif çeviri ve eleştiri kuramlarından, ayrıca nesnel ve öznel birikimlerden de yararlanmak suretiyle bir çalışma gerçekleştirildi. Bu çerçevede, yazın çevirisi ve sorunları ele alındıktan sonra, kaynak metnin yazarı, yapıtı ve çağı hakkında bilgiler verildi, yazar ve eserinin oryantalizmle bağlantısı gösterilmeye çalışıldı. Kaynak ve hedef dil metinlerinin karşılaştırılmasının ardından analiz edilen çeviri metninin değerlendirilmesi yapıldı. Ayrıca, kaynak ve erek metinlerden, yabancı dil öğretimine özgün katkı sağlayacağı düşünülen bazı kesitler seçilerek önerildi. Anahtar kelimeler: Çeviribilim, yazın çevirisi, eş değerlilik, çeviri eleştirisi, oryantalizm.

Uluslararası reklam metinlerinin Arapça çevirilerinin çevirmen davranışları bakımından incelenmesi

Bu çalışmanın amacı erek dili Arapça olan reklam çevirilerinin nasıl yapıldığına ilişkin sonuçlar ortaya koyarak erek dili Arapça olan reklam metinlerinin aktarım boyutunu incelemek ve bu incelemenin sonuçlarını ortaya koymaktır. Bu araştırma nitel bir araştırma olup tarama modeli kullanılmıştır. Araştırmanın evrenini yazılı ve sözlü medya organlarından çeşitli dillerde gazete, dergi, video, afiş ve sosyal medya gönderilerinden oluşan reklam metinleri oluştururken örneklemi 2010 yılından itibaren yayınlanmış basılı ya da dijital olarak hazırlanmış reklamların ve Arapça çevirilerinin olduğu kırk yedi adet reklam metni oluşturmaktadır. Amaçlı örneklem yoluyla seçilen bu metinler taranmış ve bu reklamların çeviri eleştirisi yapılarak çeviri özelliklerine dair veriler elde edilmiştir. Reklamın tanımı, özellikleri, işlevleri, bölümleri, ilişki içerisinde olduğu alanları, reklamın dili ve retoriği, reklamın türleri ve bu türlerin sınıflandırmalarına dair bilgiler ve örneklere çalışmada yer verilmiştir. Sonrasında çevirinin tanımı ve tarihçesi, reklam çevirisi, çeviribilim, işlevsel çeviribilim kuramları ve bu kuramlara göre reklam çevirisinin yeri, Arap dilbilimcilerinin çeviri anlayışı ve bu anlayışlara göre reklam çevirisinin yeri incelenmiştir. Özellikle sosyal medya reklam metinleri ve bu reklam metinlerinin Arapça çevirileri karşılaştırılarak Arapça reklam çevirisinin işlevsel olarak aktarımı ve bu aktarımda karşılaşılan zorluklar ve hatalar on altı reklam metni ve Arapça reklam çevirisi incelenerek saptanmıştır. İncelemeler sonucunda reklamların erek dile çevrilmesinde, reklamın sözcüğü sözcüğüne ya da anlamına göre çevrilmesi yerine, reklamın işlevine ve amacına uygun çevrilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. Bu sonuca, reklamın yayınlandığı hedef kitlenin kültürel, siyasal ve dilbilimsel farklılıklarının olmasına rağmen reklamın ve çevirisinin işlev ve amaç bakımından ortak olma zorunluluğunun olması nedeniyle varılmıştır.M

F.M.Dostoyevski'nin Karamazov Kardeşler adlı romanının Rusçadan Türkçeye çevirilerinde kültürel unsur aktarımında kullanılan çeviri stratejileri

Edebi eserler ait olduğu toplumun kültürel özelliklerini yansıtmakta ve kültür aktarımında önemli rol oynamaktadır. Bu nedenle, iki farklı kültür, toplum ve dil arasında köprü işlevi gören edebi çeviri söz konusu olduğunda kültürel unsurlar büyük öneme sahiptir. Ancak edebi çeviri sürecinde çevirmen, özellikle kültürel unsurların aktarımında, iki dilin ve kültürün birbirinden farklı olmasından dolayı birtakım çeviri sorunlarıyla karşılaşmaktadır. Bu nedenle, kültürel unsurların bir dilden farklı bir dile aktarılması işleminde, çevirmenin hangi çeviri tekniklerini kullandığı, hangi çeviri stratejisini benimsediği önemli bir rol oynamaktadır. Bu çalışmanın amacı F. M. Dostoyevski'nin 1880 yılında yayımlanan "Karamazov Kardeşler" adlı eserinde yer alan kültürel unsurların Rusçadan Türkçeye yapılan iki çevirisine ne şekilde aktarıldığını ve çevirmenlerin hangi çeviri stratejilerini benimsediğini tespit etmektir. Bu amaçla, kaynak metinde yer alan kültürel unsurların ne şekilde aktarıldığının incelemesi için "Karamazov Kardeşler" eserinin 2001 yılında Ergin Altay tarafından yapılan Türkçeye çevirisi ve 2016 yılında Nihal Yalaza Taluy'un güncellenmiş haliyle yayımlanan çevirisi karşılaştırmalı olarak analiz edilmiştir. Her iki çevirinin analizi yapılırken, kültürel unsurların sınıflandırılmasında Bulgar çeviri kuramcısı S. İ. Vlahov ve dilbilimci S. P. Florin'in "Çeviride Çevrilemeyenler" (1980) kitabında yer alan "nesneye göre sınıflandırma" ölçütü dikkate alınmıştır. Kültürel unsurların aktarımında her iki çevirmenin tercih ettiği çeviri teknikleri Fransız-Kanadalı dilbilimci J. P. Vinay ve çevirmen J. Darbelnet'in "Deyiş Karşılaştırması" (Stylistique Comparée) yaklaşımı çerçevesinde belirlenmiştir. Bu tekniklerin yetersiz kaldığı durumlarda kültürel unsurlar ek çeviri tekniklerine (çıkarma, açıklama vb.) başvurularak incelenmiştir. Her iki çevirmenin çeviri sürecinde makro düzlemde hangi çeviri stratejilerini benimsedikleri, Friedrich Schleiermacher'in "yerlileştirme" ve "yabancılaştırma" stratejisi ayrımına göre saptanmıştır. Yapılan inceleme sonucunda, çevirmen Taluy'un kaynak metin odaklı bir çeviri anlayışı benimseyip "yabancılaştırma" stratejisini benimsediği, çevirmen Altay'ın ise erek okur odaklı çeviri anlayışına sadık kalıp "yerlileştirme" stratejisini tercih ettiği tespit edilmiştir.

Bir Delinin Hatıra Defteri adlı eserin Rusçadan Türkçeye çevirilerinin Rus dilbilgisel çeviri kuramları açısından değerlendirilmesi

Çeviri, insanoğlunun ihtiyaç duyduğu temel aktarım şekillerinden biridir. 1970'lere kadar dilbilimin bir dalı sayılan çeviribilim, zamanla bağımsız bir bilim dalı haline gelmiştir. Bu tez çalışmasında Nikolay Vasilyeviç Gogol'ün Bir Delinin Hatıra Defteri adlı eserinin Türkçeye çevirileri Rus dilbilgisel çeviri kuramları açısından incelenecektir. Çalışmamıza temel oluşturmak amacıyla çeviri eleştirisi kavramı ve Rus dilbilgisel çeviri kuramları verilecek, kuram kısmında Yakov İosifoviç Retsker, Andrey Venediktoviç Fyodorov, Aleksandr Davıdoviç Şveytser, Leonid Stepanoviç Barhudarov, İsaak İosifoviç Revzin ve Viktor Yulyeviç Rozentsveyg, Vilen Naumoviç Komissarov, Vladimir Grigoryeviç Gak gibi isimlerin teori ve stratejilerinden bahsedilecektir. Bu kuramcılar çeviride deyimler, kültürel ögeler, edilgen yapılar, özel isimler gibi çeşitli birimlerin aktarım şekilleri, çeviri dönüşümleri ve eşdeğerlik seviyeleri gibi konular üzerinde durmuştur. Ayrıca Nikolay Vasilyeviç Gogol'ün yaşam öyküsü ve edebi hayatına değinilecek, Bir Delinin Hatıra Defteri adlı eserin konusu ve çevirileri hakkında bilgi verilecektir. Bir Delinin Hatıra Defteri'nin Rusçadan Türkçeye yapılan on bir çevirisi bulunmaktadır. İnceleme kısmında eserin Rusçadan yapılan ve çeşitli kriterlere göre seçtiğimiz altı çevirisinden yararlanılacaktır. Nihal Yalaza Taluy, Mazlum Beyhan, Ergin Altay, Uğur Büke, Laura Kochkarova, Çağan Er tarafından dilimize kazandırılan Bir Delinin Hatıra Defteri, Rus dilbilgisel çeviri kuramları açısından kaynak metin ile karşılaştırmalı biçimde incelenecek ve kullanılan stratejiler değerlendirilecektir. Seçilen altı erek metin önekli fiillerin aktarımı, özel isimlerin aktarımı, kültürel ögelerin aktarımı, edilgen yapıların aktarımı ve eşdeğerlik gibi alt başlıklar altında incelenecektir. Bu çalışmanın amacı, Rus dilbilgisel çeviri kuramlarını tanıtmak ve Gogol'ün önemli eserlerinden biri olan Bir Delinin Hatıra Defteri'nin Rusçadan Türkçeye yapılan çevirilerinde çeşitli ögelerin aktarım şekillerini analiz etmektir. Böylece Rusçadaki söz konusu ögelerin Türkçeye aktarımında kullanılan çeşitli stratejiler değerlendirilecektir.