0-3 yaş çocukların dil becerileri ile dijital teknoloji kullanımları arasındaki ilişkiye aracılık eden faktörlerin boylamsal incelenmesi

Dijital teknolojilerin günlük yaşamda yaygınlaşması, özellikle bebeklik dönemindeki kullanımın ve ebeveyn rehberliğinin çocukların dil becerileri açısından incelenmesini önemli hâle getirmektedir. Bu doğrultuda araştırmanın amacı; bebeklerin dil becerileri ile dijital teknoloji kullanımları arasındaki boylamsal ilişkiyi incelemek ve ebeveynlerinin dijital teknoloji kullanımı, dijital ebeveynlik davranışları, maternal bağlanma, mizaç, anne-baba tutumları, kullanım sırasındaki ebeveyn-bebek etkileşimi ve sosyodemografik özelliklerin bu ilişkideki olası aracılık rollerini belirlemektir. Bu amaçla araştırmada iç içe karma desen benimsenmiş; nicel bölümde ardışık boylamsal desen, nitel bölümde ise durum çalışması deseni uygulanmıştır. Araştırmanın örneklemini 8-36 aylık 220 bebek ve ebeveyni, çalışma grubunu ise bu ailelerden amaçlı örneklemeyle seçilen 15 katılımcı oluşturmuştur. Araştırmanın nicel verileri; Ankara Gelişim Tarama Envanteri, Türkçe İletişim Gelişimi Envanteri, Dijital Ebeveynlik Davranışları Ölçeği, Bebeklerde Dijital Teknoloji Kullanımı Ölçeği, Maternal Bağlanma Ölçeği, Ebeveyn Tutum Ölçeği, Çocuklar için Mizaç Değerlendirme Bataryası ve Teknoloji Kullanım Anketi, nitel verileri ise Ebeveyn-Bebek Etkileşimi Gözlem Formu ve yarı yapılandırılmış görüşmelerle toplanmıştır. Boylamsal verilerin analizinde ANOVA ve LMM testleri, aracılık ilişkilerinin belirlenmesinde yapısal eşitlik modellemesi, nitel verilerde ise içerik analizi kullanılmıştır. Araştırma sonuçları; bebeklik dönemi boyunca dil becerilerinin ve bebeklerin dijital teknoloji kullanımlarının arttığını ancak anne-babalarının dijital ebeveynlik davranışlarında anlamlı bir fark oluşmadığını ortaya koymuştur. Bebeklerin dil becerileri ile kendilerinin ve ebeveynlerinin dijital teknoloji kullanımlarının ilişkisiz olduğu ancak bebeklerin kullanımında teknoferans, anne ekran süresi ve anne-baba tutumlarının belirleyici olduğu saptanmıştır. Bu anlamlı ilişkilerde ebeveyn eğitimi ve anne çalışma durumu gibi sosyodemografik özelliklerin düzenleyici rol üstlendiği görülmüştür. Araştırmanın nitel sonuçları ise ebeveynlerin dijital teknolojilerin dil becerilerine etkisine ilişkin görüşlerinin bebeklik dönemi boyunca olumlu yönde değiştiğini, birlikte kullanım sırasındaki ebeveyn-bebek etkileşiminin geliştirilmesi gereken yönleri bulunmakla birlikte artış gösterirken teknoferansa ilişkin ebeveyn farkındalığının sınırlı kaldığını göstermiştir. Bu sonuçlar ışığında dijital ebeveynliğe yönelik bilinçlendirme çalışmaları yapılması önerilmektedir.