12-14. yüzyıl seyahatnamelerinde folklorik unsurlar (El Gırnâtî, İbn Cübeyr, Plano Carpini, Monte Crucis, İbn Battûta Seyahatnameleri)

Seyahatnameler seyyahların gözünden toplumların maddi ve manevi değerlerini yansıtan, onların yaşamları hakkında bilgi veren eserlerdir. Birbirinden uzakta bulunan coğrafyaların kültürlerini bir arada toplayan seyahatnameler yazıldığı dönemin canlı tanığıdır. Aynı zamanda toplumlarının sözlü ve yazılı ürünlerini muhafaza ederek bu ürünlerin geleceğe aktarılmasında da etkin rol oynamaktadır. Seyahatnameler yoluyla geçmişte yaşamış birçok olay hakkında bilgi sahibi olmak mümkündür. Seyyahlar toplumların ilginç olaylarına, halk edebiyatı ürünlerine, inançlarına, geleneklerine, âdetlerine, coğrafyalarına ve tarihlerine yakından tanıklık ederek bunları eserlerinde anlatmışlardır. Yaşadıkları dönemleri ayrıntılarıyla tasvir eden El-Gırnâtî, İbn Cübeyr, Plano Carpini, Monte Crucis ve İbn Battûta ise geniş coğrafyalara seyahat etmiş ünlü seyyahlardır. Bu seyyahlar bulundukları coğrafyaları detaylı bir şekilde incelemiş, gördüklerini not etmiş ve bunları eser haline getirmişlerdir. Bunlar karşılaştıkları toplumların kültürlerini kaydederek halk bilimi açısından önemli sayılabilecek yazılı kaynaklardan birini meydana getirmişlerdir. Böylece seyyahlar 12-14. yy.da yaşanan kültürel etkileşimi eserlerinde anlatarak geçmiş ve gelecek arasında kopmaz bir bağ oluşturmuşlardır. Çalışmamızda da 12-14. yüzyıllarda yaşayan yukarıdaki seyyahların seyahatnamelerindeki folklorik unsurlar incelenmiştir. Ardından bu unsurlar halk biliminin konularına göre ana ve alt bölüm başlıkları halinde sınıflandırılmıştır. Anahtar Kelimeler: Seyahatname, folklor, kültür.