Theses supervised by Prof. Dr. Zekeriya Karadavut
18 theses · Akdeniz University
Gagauz Balladaları/Türküleri (M. A. Durbaylo'nun metinleri) metin aktarma ve inceleme
Bu çalışmada M. A. Durbaylo'nun "Ballada Türküleri" adlı derleme eserindeki balladalar, metin aktarması ile motif ve şekil incelemesi yapılarak bir değerlendirmeye tabi tutulmuştur. Eserdeki balladalar, Gagauz Türkçesiyle kaleme alınmış olup Gagauz Türklerinin hayatlarıyla, yaşama biçimleriyle ve dünyaya bakışlarıyla yakından alâkalıdır. 1991 yılında yayımlanan bu eseri Durbaylo, 1970-1990 yılları arasında Gagauzya'nın muhtelif bölgelerindeki Gagauz köylerinden yaptığı derlemelerden oluşturmuştur. Balladalar, Balkan halklarına ait bir türkü tarzıdır ve yaşanmış bir olaya dayanır. Ancak burada şekil olarak Balkanlar'daki halkların edebiyatlarına ait birtakım şekil unsurlarını görsek de içerik olarak Gagauzların eski dönemlerine ait hayat anlayışlarını, gelenek ve göreneklerini, tarihini, dünyaya bakışlarını, inançlarını ve onların ortak Türk tarihine ve Türk dünyası edebiyatına ait izlerini canlı bir şekilde bulmak mümkündür. Çalışmada Gagauz tarihi, folkloru ve balada türü hakkında bilgiler verilip, balladalar şekil incelemesi ve motif incelemesine tabi tutulmuştur. Metinler, Gagauz Türkçesiyle olanları normal harflerle, Türkiye Türkçesiyle olanları ise italik harflerle verilmiştir. Bu çalışmanın amacı, Gagauz Türkçesiyle ve Kiril harfleriyle yazılı bulunan bu metinleri Latin alfabesine ve Türkiye Türkçesine aktarıp üzerinde birtakım değerlendirmelerde bulunmaktır. Türk dünyasının bir parçası olan ve Türk dünyasında örneği yok denecek kadar az bulunan Gagauz Türklerinin bu balladaları, Türk dünyasının edebiyatının içine dahil etmek ve Gagauzların geçmişine ait bilgilere bu kanaldan ulaşmak suretiyle Türk dünyasını ve bilim dünyasını bu eserden ve dolayısıyla bu balladalardan haberdar etmektir. Anahtar Kelimeler: Ballada, Gagauz, Ballada Türküleri, Gagauz Balladaları
12-14. yüzyıl seyahatnamelerinde folklorik unsurlar (El Gırnâtî, İbn Cübeyr, Plano Carpini, Monte Crucis, İbn Battûta Seyahatnameleri)
Seyahatnameler seyyahların gözünden toplumların maddi ve manevi değerlerini yansıtan, onların yaşamları hakkında bilgi veren eserlerdir. Birbirinden uzakta bulunan coğrafyaların kültürlerini bir arada toplayan seyahatnameler yazıldığı dönemin canlı tanığıdır. Aynı zamanda toplumlarının sözlü ve yazılı ürünlerini muhafaza ederek bu ürünlerin geleceğe aktarılmasında da etkin rol oynamaktadır. Seyahatnameler yoluyla geçmişte yaşamış birçok olay hakkında bilgi sahibi olmak mümkündür. Seyyahlar toplumların ilginç olaylarına, halk edebiyatı ürünlerine, inançlarına, geleneklerine, âdetlerine, coğrafyalarına ve tarihlerine yakından tanıklık ederek bunları eserlerinde anlatmışlardır. Yaşadıkları dönemleri ayrıntılarıyla tasvir eden El-Gırnâtî, İbn Cübeyr, Plano Carpini, Monte Crucis ve İbn Battûta ise geniş coğrafyalara seyahat etmiş ünlü seyyahlardır. Bu seyyahlar bulundukları coğrafyaları detaylı bir şekilde incelemiş, gördüklerini not etmiş ve bunları eser haline getirmişlerdir. Bunlar karşılaştıkları toplumların kültürlerini kaydederek halk bilimi açısından önemli sayılabilecek yazılı kaynaklardan birini meydana getirmişlerdir. Böylece seyyahlar 12-14. yy.da yaşanan kültürel etkileşimi eserlerinde anlatarak geçmiş ve gelecek arasında kopmaz bir bağ oluşturmuşlardır. Çalışmamızda da 12-14. yüzyıllarda yaşayan yukarıdaki seyyahların seyahatnamelerindeki folklorik unsurlar incelenmiştir. Ardından bu unsurlar halk biliminin konularına göre ana ve alt bölüm başlıkları halinde sınıflandırılmıştır. Anahtar Kelimeler: Seyahatname, folklor, kültür.
Doğu Antalya masalları(inceleme-metin)
Türk halk edebiyatı muhteva ettiği konular bakımından çok zengindir. Bu zenginliğin temeli de Türk dilinin ve kültürünün köklü geçmişine dayanmaktadır. Milletin hisleri, düşünceleri, yaşayış şekilleri vd. Türk halk edebiyatına yansımaktadır. Sözlü geleneğin de önemli ürünlerinden olan masallar geçmişten günümüze anlatıla gelmiştir. Bu süreç içerisinde gelişmiş, değişmiş ve çeşitlenmiştir. Bu çeşitlenmeleri tespit için de sahada derleme faaliyetlerine ihtiyaç duyulmaktadır. Aynı zamanda teknolojinin gelişmesi ve herkesin buna ulaşabilmesiyle birlikte kültürel çeşitlilik de azalmaktadır. Bütün bu sebepler doğrultusunda Doğu Antalya masalları derlenip işlevsel halk bilimi kuramına göre incelenmiştir. Girişte çalışma alanımızın tarihi, coğrafyası, sosyal ve ekonomik durumu hakkında bilgi verilmiştir. Ayrıca masal, motif, tip ve kuram gibi terimler ile Antalya'da ve Türkiye'de masal ile ilgili çalışmalardan bahsedilmiştir. Birinci Bölümde alandan derlenen masallar tasnif edilmiştir. Bununla birlikte tipoloji incelemesi yapılıp masalların varyantları ve değişik şekilleri tespit edilmiştir. İkinci Bölümde, Doğu Antalya masallarının muhteva ettiği motifler belirlenerek Stith Thompson'ın "Motif Indeks of Folk Literature" isimli çalışmasına göre incelemiştir. Ayrıca masalların kalıp sözlerine de yer verilmiştir. Üçüncü Bölümde ise, William Bascom ve İlhan Başgöz'ün "Folklorun İşlevleri" ile ilgili önerilerinden ve görüşlerinden yola çıkılarak Doğu Antalya masalları "İşlevsel Kuram" çerçevesinde incelenerek değerlendirilmiştir. Dördüncü Bölümde, Doğu Antalya'dan derlenen 70 masal metni yer almaktadır. Masallar, mahalli kelimeler haricinde (keme, sıçan / fare; koçmar, keler / kertenkele, …) standart Türkiye Türkçesi ile verilmiştir. Sonuç bölümünde elde edilen veriler değerlendirilmiştir.
Türk kültüründe şecere geleneği ve Kazak şecereleri
Şecere, bir kişinin ya da ailenin en eski atasından başlayarak kendisine kadar uzanan tüm bireyleri gösteren bir soy çizelgesi, yani soyağacı olarak tanımlanır. Kazak Türkçesinde "Şejire" (шежіре) adıyla bilinen bu anlatılar, Kazak sözlü edebiyatında önemli bir tür olarak yer edinmiş ve uzun yıllar boyunca jırav, akın, şejireşi gibi sözlü gelenek temsilcileri tarafından sözlü olarak aktarılmıştır. Günümüzde ise bu anlatılar büyük ölçüde yazıya geçirilmiş durumdadır. Her ne kadar nesilden nesle aktarılırken çeşitli değişikliklere uğramış olsalar da, şecereler sözlü tarihin en kıymetli kaynaklarından biri olmayı sürdürmektedir. Çalışmamız, Türk kültürünün kadim geleneklerinden biri olan şecerecilik geleneği hem tarihî hem de kültürel yönleriyle ele almakta, özellikle Kazak şecereleri üzerinden Türk dünyasında bu geleneğin işlevini, aktarım biçimlerini ve folklorik katmanlarını irdelemektedir. Şecere, yalnızca biyolojik soy ağacını değil; toplumsal meşruiyeti, kültürel kimliği ve tarihî sürekliliği temsil eden çok katmanlı bir anlatı formudur. Göçebe topluluklar arasında tarih, zaman eksenli değil, şahıs ve mekân eksenli biçimde yapılandığı için şecereler, göçebe Türk toplulukların tarihsel hafızasında merkezi bir rol üstlenmiştir. Mädeni Mura (Kültürel Miras) projesi kapsamında Kazak Türklerinin folklorik mirası 100 ciltlik Babalar Sözi adlı külliyatta toplanmıştır. Bu külliyatın 32, 81 ve 82. ciltleri Kazak şecerelerine ayrılmış olup toplamda 47 şecere metni içermektedir. Çalışmada bu şecereler, içeriksel özelliklerine göre üç ana gruba ayrılmıştır: Türk kökenini işaret eden 14 şecere, Arap kökenine dayandırılan 14 şecere ve doğrudan Kazak topluluklarını temel alan, dış köken vurgusu taşımayan 19 şecere tespit edilmiştir. İncelenen bu 47 Kazak şeceresinde yalnızca soy bilgisi değil, zengin bir folklorik anlatı dünyası da yer almaktadır. Metinlerde; efsane, menkıbe, destan, halk hikâyesi, halk şiiri, atasözü, alkış, kargış, halk hekimliği ve sözlü hukuk kuralları gibi birçok halk edebiyatı türüne ait örnekler tespit edilmiştir. Örnek teşkil etmesi açısından 3 şecere metni Kazak Türkçesinden Türkiye Türkçesine aktarılmıştır.
Afyonkarahisar Efsaneleri (İnceleme-Metin)
Toplumun yapısını inceleyen, yazılı belgelerden ziyade atalardan ve geçmişten gelen gelenekleri, görenekleri, inanışları inceleyen halk bilimi çalışmalarından derleme/alan araştırması önemli bir yere sahiptir. Çünkü her toplumun kendine özgü bir yapısı vardır. İnsanoğlunun düşünsel yapısını oluşturan her şey Halk bilimi alanının içine girer. Bu çalışmada, Afyonkarahisar ilinin ilçe ve köylerine gidilerek efsaneler derlenip incelenmiştir. Değişen dünya değişen kültürü de beraberinde getirmektedir. Bu kültür bazen unutulmakta hatta yok olmaktadır. Biz de bu efsanelerin tamamen yok olmaması ve gelecek nesillere aktarılması için bir çalışma yaptık. Tezimiz Performans ve İcra (Bağlamsal) Kuramı ile incelenmiştir. Araştırmada yöntem olarak alan araştırması yöntemi kullanılmıştır. Çalışmanın amacı, kaynak kişiyi icra ortamında görerek, aktif katılım sağlayarak gözlem yapmaktır. Anahtar Kelimeler: Efsane, Derleme, Folklor, Kültür, İnanç
Nurhak Alevi-Bektaşi Türkmen folkloru (Derleme, inceleme metni)
Halk bilimi dalında derleme, toplumların maddi ve manevi kültürünü, inancını, edebiyatını kayda geçirilmesinde kullanılan önemli bir tekniktir. Bu çalışmada, Nurhak Alevi-Bektaşi Türkmen halkının kültürü ve edebiyatı derlenip, incelenmiştir. Teknolojinin gelişmesi, kitle iletişim araçlarının yaygınlaşması, kırsal kesimden şehre göçün artması, sosyal ve ekonomik gelişmeler geleneksel yapının kaybolmasına sebeb olmuştur. Yazılı kaynaklarda yer almayan ancak halk arasında söz yoluyla nesilden nesile aktarılan kültür ananelerinin kaybolmaması ve gelecek nesillere aktarılması için derlenerek kayda geçirilmesi ciddi anlamda önem arz etmektedir. Nurak Alevi-Bektaşi halkının kültürel mirası tamamen yok olmadan yapılan bu çalışma ile halk edebiyatı ve halk kültürünün toplanması bakımından hem de bölgedeki Alevi-Bektaşi Türkmen halkının geçmişine ışık tutması bakımından faydalıdır. Bağlam merkezli olan bu çalışma, derleme yönteminin kuralları, sınıflamaları ve sınırlamalarının rehberliğinde Nurhak Alevi-Bektaşi Türkmen halkının kaynak kişileriyle yüz yüze görüşme yapılarak, gözlem ve örnek olay tekniklerinden de yararlanılarak hazırlanmıştır. Anahtar Kelimeler: Alevi, Bektaşi, Türkmen, Halkbilimi, Halk Edebiyatı, Kültür.
Alanya folkorunda geçiş dönemleri (Doğum-evlilik-ölüm adetleri)
Ekin insanoğlunun yüzyıllardır, uğraşları sonucu ortaya çıkarttığı üründür. Halk bilimi alanında ekin ya da kültür ise kökenlerimize bağlı kalarak geçmişten günümüze aslımızı korumak, yaşatmaktır. Bunu yapmanın en önemli yollarından birisi de derleme yöntemi ile geleneksel kültürü yazıya aktararak gelecek nesillere aktarmaktır. Bu çalışmamızda Alanya bölgesinin doğusundan batısına bütün mahallelerinde derleme çalışması yaparak geçmişte var olan geçiş dönemi ritüellerinde Yörük kültüründen esintiler ve yerleşik hayata geçişin ve teknolojinin gelişmesi ile gelenek göreneklerimizde ne türlü değişim ve devamlılığın olduğu ortaya çıkartılmak amaçlanmıştır. Bu çalışma esnasında Alanya da var olan yüz mahalle gezilerek orada var olan derleme için konuşmayı kabul eden 59 kaynak kişi ile konuşulmuştur. Konuşulan kaynak kişiler tamamen doğma büyüme Alanyalı kişilerden seçilmiş araştırmada Alanya dışından buraya yerleşmiş kişiler alınmamıştır. Bunun amacı araştırma konumuzun Alanya bölgesinde yaşayan insanların geçiş dönemlerinin incelenmesinden dolayıdır. Alanya bölgesinde yaşayan konuşmacılar, kendi içlerinde mahalle ve yaş sınırlarına ayrılarak doğu ve batı mahallelerinde ayrı incelemeler yapılması amaçlanmıştır. İnceleme sonrası elde edilen verilerle evlilik, doğum, ölüm adetleri kapsamlı bir şekilde incelenmiş olup yıllar içinde ki değişimleri nedenleri ile birlikte sonuçlandırılmıştır. Anahtar Kelimeler: Alanya, Doğum, Ölüm, Evlilik, Ritüel, İnanç
Türk beşleri'nin eserlerinde folklorik unsurlar
Cumhuriyetin ilan edilmesiyle güzel sanatlarda köklü değişiklikler yaşanmıştır. Daha çok müzik alanında gördüğümüz bu radikal değişimler, yepyeni bir müzik dilinin ortaya çıkarılmasını hedeflemiştir. Atatürk, dönemin müzisyenlerinden, kendi kaynaklarından ilhamını alan çok sesli bir müzik dili geliştirmelerini istemiş ve sanatçılar da bu doğrultuda eserler meydana getirmiştir. Cumhuriyet devrinin ilk kuşak çağdaş Türk bestecileri arasında yer alan Türk Beşleri, Atatürk'ün telkin ettiği şekilde esinini halk kültüründen alan eserleriyle ulusal müzik anlayışına öncülük etmiştir. Çağdaş Türk müziğinin kurucu isimleri olarak kabul edilen Türk Beşleri, Atatürk'ün başlattığı müzik devrimine otantiklik içeren sanat eserleriyle büyük destek vermiştir Bu tez çalışmasında Türk Beşleri olarak adlandırılan Ahmet Adnan Saygun, Cemal Reşit Rey, Ulvi Cemal Erkin, Hasan Ferit Alnar ve Necil Kazım Akses'in müzik yapıtlarında folklorik unsurlara yer verişi halkbilimsel perspektif göz önünde bulundurularak değerlendirilmiştir. Anahtar Kelimeler: Müzik, Türk Beşleri, Halkbilimi, Halk Kültürü
Anadolu Türk masalları ile Hint masallarında karşılaştırmalı kadın tipleri
Masallar dünyanın pek çok topluluğunda, topluluğun kültürüyle bir arada harmanlanmıştır. Kültürün; sosyal hayat, ahlakî düzen ve yaşam biçimiyle ne derece bağlantılı olduğu bilinmektedir. Kültürün, birer edebî halk anlatısı olarak geniş bir perspektifini sunan masallar topluma ayna tutmaktadır. Bu ayna iki tarafın da birbirini görebildiği ve gördüklerinden sonuçlar çıkarttığı olağanüstü bir nesnedir. Kültürler üstü bir misyonu bulunan ve milletleri birleştiren medeniyet olgusu, masallar aracılığıyla ortak bir zihniyetin ve dünyanın kapılarını aralamaktadır. Her millet, medeniyet halkasından kendisine düşen masalları almış, değiştirip dönüştürerek yeni bir yaratım hâline getirmiş ve kültürüyle masalı birleştirmiştir. Her kültürün kendisine ait olan masallarının, temelde bir ortaklık arz ettiği uzun yıllardır tartışılmaktadır. Motifler, tipler, yapı, formeller gibi açılardan ele alınan bu ortaklık konuları; masal kahramanları özelinde de değerlendirilmektedir. Masalların Hint kültüründen ve Vedalar'dan ortaya çıktığı görüşünden hareketle; masalın zirve bir medeniyetten millî kültürlere dağılımı, halk bilimcilerin yıllardır üzerinde durduğu bir konu olagelmiştir. Çalışmamızda Hint kültürüne ait masal külliyatının önemli masalları ile Anadolu Türk masalları külliyatına ait olan masallar, kadın tipleri perspektifinden incelenmiştir. Masalların kültürel kod çözümlemesindeki önemini göstererek anlamlandırmak ve bu anlamlandırma sonucunda masalların içerisindeki kadın tiplerini tespit etmek amaçlanmıştır. Anahtar Kelimeler: Masal, Kadın, Kadın tipi, Hint Masalları, Anadolu Türk Masalları
Alanya halk takvimi, takvimsel uygulamalar ve halk meteorolojisi
Takvim; zamanın yıl, ay, gün ve saate indirgenip kümelenmiş halidir. İnsanlık, ilkçağlardan bu yana her dönemde yaşamlarını daha rahat idame ettirebilmek için zaman üzerinde birtakım başlangıç ve bitiş aramış, aynı zamanda kötü hava koşullarından korunmak ve korumak için hayvan, bitki ve gök cisimlerine bakarak hava tahminlerinde bulunmuşlardır. Bu duruma bağlı başlarından geçen önemli olayları, savaşları, doğal felaketleri, farklı yollarla somut ve soyut olarak muhafaza ederek zamanı dilimlere ayırıp çeşitli dönemlerde çeşitli takvim ve hava durumu tahmin yöntemleri geliştirmişlerdir. Her toplumun zamanı dilimlere ayırmada ve hava durumu tahminlerinde farklı, belirleyici unsurları vardır. Bu unsurlar arasında o toplumun bulunduğu coğrafya ve geçim kaynakları etkilidir. Anadolu ve Türk dünyasında diğer takvimlerden farklı olarak kullanılan halk takvimi halkın yerel bilgisine dayalı bir takvimdir. "Alanya Halk Takvimi, Takvimsel Uygulamalar ve Halk Meteorolojisi" adlı bu çalışmada yöre halkının deneyimleri neticesinde elde ettiği ve nesilden nesile aktardığı takvimsel uygulamalar ile halkın yerel iklim bilgisini içeren günümüzde halen başvurulan yararlı hava durumu tahminleri derleme çalışması yöntemiyle, yörenin fiziki ve kültürel coğrafyası çerçevesinde değerlendirilmiş, elde edilen bulgular sunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Zaman, Sıcaklık, Takvim, Halk Takvimi, Halk Meteorolojisi
Muş efsaneleri (İnceleme-metin)
Anonim Halk Edebiyatı'nın bir türü olan efsaneler, belirli şahıs, yer ve hadiseler hakkında anlatılan, kalıplaşmış üslubu ve şekli olmayan halk anlatmalarıdır. Muş, sözlü kültür ürünleri bakımından son derece zengin bir ildir. Bu bakımdan çalışmamızda, Muş'taki önemli sözlü kültür ürünlerinden birisi olan efsaneler çalışma konusu olarak seçilmiştir. Bu yapılırken de Muş ve ilçelerindeki efsaneler derlenip, tek bir kaynak altında toplanıp, onları bilimsel yöntemlerle tasnif ettikten sonra, yerel kültürel değerlerden hareketle, ulusal kültüre ve akabinde de evrensel kültüre katkı sağlayabilmek amaç edinilmiştir. Çalışma, Muş il merkezi, ilçeleri, bunlara bağlı köyleriyle sınırlandırılmıştır. Araştırmada yöntem olarak alan araştırması yöntemi kullanılmıştır. Alana çıkıldığı zaman da çoğunlukla görüşme yöntemi tercih edilmiştir. Derlenecek efsanelerin büyük bir kısmı bu yöntem kullanılarak, ses kayıt cihazlarıyla kaydedilmiş, arkasından da yazıya aktarılmıştır. Saha araştırmalarında zaman kazanmak için anket yöntemi bir ön araştırma yöntemi olarak uygulanmıştır. Çalışmalar neticesinde derlenen 101 efsane metni, altı ana başlık ve yirmi alt başlık olarak tasnif edilmiştir. Akabinde efsanelerin motifleri tespit edilerek bu motifler üzerinden kısa değerlendirmelere gidilmiştir. Yapılan değerlendirmelerden sonra çalışmada yer alan efsaneler, Anadolu'nun çeşitli yerlerinde anlatılan varyantları ile mukayeseye tabi tutulmuştur.
Karakalpak bilmeceleri- inceleme metin
Bu çalışmada 1970-1975 yılları arasında Karakalpak Tarih, Dil ve Edebiyat Enstitüsü tarafından yayımlanması planlanan ancak 1977-1990 yılları arasında yayımlanması gerçekleştirilen çok ciltli "Karakalpak Folkloru" külliyatının III. cildini oluşturan ve 1978 yılında yayımlanan Karakalpak Halk Jumbakları'ındaki bilmeceler incelenmiştir. Bir giriş ve üç bölümden oluşan tezde Giriş'te Karakalpaklar ele alınmış. Burada onların adı, tarihleri ve dilleri hakkında bilgi verilmiş, bilmece kavramı terim ve içerik olarak tanıtılmış Karakalpaklardaki bilmece kavramı terim olarak incelenmiş Karakalpak bilmece geleneği hakkında bilgi verilmiştir. Giriş'te ayrıca Türk dünyasında bilmece sorma geleneği hakkında da bilgi verilmiştir. Birinci Bölümde Karakalpak bilmeceleri şekilsel bakımdan incelenmiştir. Burada bilmecelerin bir şekil özelliği kazanmadığı görülmüştür. Karakalpak bilmeceleri diğer Türk boylarının bilmecelerinde olduğu gibi manzum ve mensur olarak kurulmuştur. Ancak manzum bilmeceler çoğunluktadır. Bu tür bilmecelerde de herhangi bir şekil özelliği yoktur. Bilmeceler iki mısradan 25-30 mısraya kadar uzanabilmektedir. Manzum bilmecelerin pek çoğunda standart bir ölçü de bulunmamaktadır. İncelemiş olduğumuz bilmecelerde yarım kafiye, tam vi kafiye ve zengin kafiye örnekleri bulunmaktadır ancak kafiye zayıftır. Buna rağmen ritmik duraklar ve aliterasyonlarla ahenk sağlanmıştır. İkinci Bölüm'de Karakalpak bilmeceleri muhteva yönünden değerlendirilmiştir. Karakalpak bilmecelerinin muhteva açısından çok zengin olduğu görülmüş olmakla birlikte gökyüzü varlıklarıyla ilgili bilmecelerin çokluğu dikkat çekicidir.Ay, güneş, yıldız ve gökyüzü bilmecelere konu olmuştur. Tezimizin Üçüncü Bölü metinlerden oluşmaktadır. Yukarıda adı geçen kitapta yer alan 1267 bilmece metni kitaptaki sırasına göre önce Kiril harflerinden Latin harflerine transkribe edilmiş sonra da Türkiye Türkçesine aktarılmıştır. Sonuç bölümünde yaptığımız çalışmadaki tespitlerimiz yer almaktadır. Tezimizde Türkiye Türkçesinde karşılığını bulamadığımız kelimelerle kimi taklidi sesler için küçük bir sözlük eklenmiştir. Anahtar kelimeler: Bilmece, Karakalpak, Karakalpak Bilmeceleri, Folklor
Muharrem b. Muhammed ez-Zîlî es-Sivâsî'nin "Menâkıb-ı Ebû Hanife ve Sahibeyhi Ebû Yusûf ve Muhammed b. Hasan" adlı eseri (Giriş-inceleme-metin-tıpkıbasım)
Menakıbnâmeler, velilerin hayatını, olağanüstülüklerini ve ahlakı değerlerini ihtiva eden eserlerdir. Başta sözlü halk ürünleri olan menkıbelerin yazıya aktarılıp bir araya getirilmesiyle meydana gelen bu eserler hem halk bilimi ürünleri hem de yazıldığı dilin özelliklerini taşıması bakımından oldukça önemlidir. Allah dostu velilerin inanç ve öğreti temelli olan menkıbelerinde, gerçekleşmesi olağanüstü özellik gerektiren olaylara inandırıcı bir nitelik kazandırır. Bu menkıbelerde geçen kerâmetlere koşulsuz inanan insanlar, velilere hayattayken olduğu gibi öldükten sonra da saygı ve sevgi gösterirler. Çünkü velilerin öldükten sonra da kerâmetlerinin sürdüğü inancına hakimler. Dolaysıyla Allah'a ulaşmada ve dileklerinin gerçekleşmesi için velilere gösterdikleri saygı aynı şekilde türbelerine de gösterilmektedir. Biz de tercüme ettiğimiz eserde, veli Ebû Hanife'nin gösterdiği kerâmetleri içeren menkıbelere yer verdik. Tezimizin konusu olan bu çalışmada dört ana bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde "Konu, Amaç, Kapsam ve Yöntem" başlıkları altında araştırmayla ilgili genel bilgiler verilmiş ve çalışmanın yol haritası çizilmiştir. Birinci bölümde "Tasavvuf Kavramı, Menkıbe Kavramı ve Doğuşu, Veli-Evliya Kavramı, Kült ve Veli Kültü Kavramı, Kerâmet, Motif ve Kerâmet Motifi Kavramı" araştırmanın temel kavramı hakkında bilgi verilmiştir. İnceleme bölümünde, (ikinci, üçüncü ve dördüncü bölümler) Muharrem b. Muhammed ez-Zîlî es-Sivâsî'nin hayatı, konu olan eserimiz Menâkıb-ı Ebû Hanife ve Sahibeyhi Ebû Yusûf ve Muhammed b. Hasan'ın inceleme, eserdeki menkıbeler ve tespit edilen kerâmet motiflerini göstererek detaylı bir şekilde bilgi verilmiştir. Akabinde metin bölümü, Arap alfabesiyle ve Arapça olarak kaleme alınan yazma eserin, Türk diline tercümesi gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın tıpkıbasım bölümü ise tercüme ettiğimiz Türkçe bölümüyle karşılaştırılabilmesi için, 39 varaktan oluşan nüshanın tıpkıbasımı verilmiştir. Çalışmanın sonuç bölümünde, Ankara Milli Yazmalar Kütüphanesi'nden temin edilen "06 Mil Yz A 7911/1" demirbaş numaralı yazma eserin (Menâkıb-ı Ebû Hanife ve Sahibeyhi Ebû Yusûf ve Muhammed b. Hasan) tarafımızca Arapçadan Türkçeye, Türkiye Türkçesi dil kuralları çerçevesinde tercüme ediliş yöntem ve aşamaları ile bu eserde bulunan ve çalışmamızın ana gövdesini oluşturan "kerâmet motifi" unsurlarını örnekleriyle neşrettik. Anahtar Kelimeler: Menkıbe, Kerâmet, Veli, Ebû Hanife, Menâkıb-ı Ebû Hanife ve Sahibeyhi Ebû Yusûf ve Muhammed b. Hasan
Köroğlu Destanı'nın Karakalpak varyantı Awezhan kolu (inceleme-metin)
Karakalpak sözlü kültür geleneğinin bir ürünü olan Karakalpak Köroğlu anlatmaları, henüz Türkiye Türkçesine aktarılarak dilimize kazandırılmamıştır. Bu çalışmamızda, öncelikli amacımız Karakalpak Köroğlu anlatmaları dahilinde olan "Awezhan" destanının Türkiye Türkçesine aktarılması ve dilimize kazandırılmasıdır. İkincil amacımız ise bu metin üzerinde Halk Bilimi yöntemlerine uygun olarak inceleme çalışmaları yapmaktır. Çalışmanın sonucunda, Karakalpak sözlü kültür geleneğinin bir ürünü olan "Awezhan" destanı Türkiye Türkçesine kazandırılmış, okuyucuların ve çalışmacıların faydasına sunulmuştur. Metin üzerinde Halk Bilimi yöntemlerine uygun olarak yapılan çalışmalar sonucunda, metnin yapısı ve içeriği tesbit edilmiş, Motif Index of Folf Literature (Halk Edebiyatı Motifleri İndeksi)'a uygun olarak motif taraması yapılmıştır.
Barpı'nın hayatı, şiirleri ve sanatı
1884 yılında Kırgızistan'ın Güney tarafındaki Suzak kasabasında doğan Barpı Alıkulov, Kırgız Aşık edebiyatının en ünlü şairlerinden birisidir. Genç yaşından itibaren sürekli başkasının yanında çalışarak hayatını devam ettirmiştir. 11 yaşında henüz okuma yazmayı öğrenmeden kendi kendine kopuzsuz şiir söylemeye başlayan Barpı, kısa sürede atışmalarda göstermiş olduğu başarıdan dolayı Kırgız aşıkları arasında yer almıştır. Barpı diğer Kırgız aşıklarından farklı olarak felsefi konularda realits bir üslup ile şiirler söylemiştir. Barpı'nın aşk üzerine söylemiş olduğu şiirleri ise yeteneğinin ne derece yüksek olduğu ve retoriğinin ne kadar güçlü olduğunu göstermektedir. Kırgız Çağdaş edebiyatının şiir teknikleri, Barpı'nın şiirlerinde önemli bir yer tutmuştur. Bunun yanı sıra Doğu edebiyatı ve Batı edebiyatı tekniklerini de şiirlerinde kullanmıştır. Şiirleri, Barpı ölmeden önce hükümet tarafından derlenerek günümüz Klasik Kırgız edebiyatının yapı taşları haline gelmiştir.
Anadolu sahası Türk halk edebiyatı metinlerinde yalanlama ve yalanlamalı türler
Köklü ve zengin bir geleneğe sahip olan Türk halk edebiyatı, muhteva yönüyle Türk tarihinin ve Türk milletinin aynası konumundadır. Türk milletinin duygu, düşünce ve hayallerini konu alan Türk halk edebiyatı verimleri tarihi süreç içinde gelişme, değişme, çeşitlenme ve yenileşme göstermiştir. Türk halk edebiyatı verimlerinden olan yalanlama örnekleri ise mevcut kaynaklar doğrultusunda Anadolu'da 16. yüzyıldan itibaren takip edilmektedir. Anadolu sahası Türk halk edebiyatında yalanlamalar, âşıklık geleneği bağlamında müstakil olarak ya da âşık fasıllarının tekkellüm bölümünde; masal, halk hikâyesi, Karagöz, Orta oyunu ve türkü metinlerinin ise içinde yer almıştır. Sabit bir forma sahip olmayan yalanlamalar, halkı ilgilendiren hemen her konuda söylenmiştir. Yalanlamaların güldürmeye yönelik, protesto, tenkit işlevlerinin yanı sıra içinde bulunduğu türün özelliklerine bağlı olarak farklı işlevleri olduğunu da söylemek mümkündür. Yalanlamaların en önemli unsuru anlatılanların yalana dayalı olması olmakla birlikte gerçeküstülükler, abartı, tezat gibi unsurlardır. Yapı, konu, işlev ve anlatım tutumu yönüyle yalanlamalar Türk halk edebiyatının bağımsız türlerindendir.
Korkuteli ilçesi ve köyleri folkloru (Derleme, inceleme)
Folklor, toplumların kendine özgü yaratmalarını inceleyen bilim dalıdır. Kendisine hayatın dönüm noktalarıyla ilgili gelenek ve görenekleri, töreyi, halk anlatmalarını, kalıplaşmış söz ve ifadeleri, giyim- kuşam-süslenmeyi, halk tiyatrosunu, halk müziğini, halk oyunlarını, halk sanatlarını, halk mutfağını ve inanmalar gibi pek çok kültür ve medeniyet unsurunu inceleme konusu edinir. Bu unsurlar arasında gerek kültürel açıdan taşıyıp aktardıkları hususiyetler gerekse de dil bilimi açısından Korkuteli ilçesi ve köyleri yukarıda anılan folklor ürünlerini yaşayan ve dolayısıyla da sonraki nesillere aktarabilen ilçelerimizdendir. Bu bağlamda çalışmamız kapsamında Antalya'nın Korkuteli ilçesi ve köylerine düzenlenecek olan alan araştırması gezileri sayesinde teknolojinin tüm olumsuz baskılarına rağmen hâlâ varlığını koruyan bu ürünler derlenip, sınıflandırılacak ve katalog şeklinde gerek halk bilimi sahasının gerekse de yakın disiplinlerin bilgisine sunulacaktır. Bu çalışmada Antalya'nın Korkuteli ilçesi ve köy yerleşim yerlerine alan araştırması gezileri düzenlenip yapılacak derlemeler ışığında öncelikle halk bilimi ve edebiyatı ile yakın diğer disiplinler sosyoloji, antropoloji, halk bilimi gibi bilim dalları için laboratuvar malzemesi niteliğinde ürünler derlemek, bu ürünleri sınıflandırıp inceledikten sonra kataloglaştırmak amaçlanmaktadır. Bu amacın gerekçesi ise teknolojinin yoğun baskısına rağmen Korkuteli yöresi geleneğinin hâlâ yaşamaya devam ettiği ve bu folklorik ürünlerin gerek toplumun gerekse de bireylerin hafızasında günden güne unutulmaya başlaması ve bu yüzden de bir an evvel bilimsel disiplin içerisinde kayıt altına alınıp sınıflandırılarak kataloglaştırılması zorunluluğudur.
Isparta yöresinde halk takvimi ve takvimsel uygulamalar
Takvim; zamanın gün, hafta, ay ve yıl olarak düzenlemesidir. Birçok toplum kendi yöntemlerine ve uğraşlarına göre takvim geliştirmiştir. Dünyada en çok miladi ve hicri takvim kullanılır. Miladi takvimde İsa'nın doğumu başlangıç olarak kabul edilirken hicri takvimde Hz. Muhammed'in Mekke'den Medine'ye göçü başlangıç kabul edilir. Aynı zamanda miladi takvim Güneş'e, hicri takvim Ay'a göre oluşturulmuştur. Halk takviminde ise durum farklıdır. Bu takvimin oluşumunda yörenin iklim koşulları, ekonomik faaliyetleri ve bunlara dayalı olarak uzun ve sabit tecrübeleri önemlidir. Bu tezde amaçlanılan "Isparta Halk Takvimi"ni oluşumu ve işleyişi yönüyle incelemektir. Isparta halk takviminin oluşum sebeplerini, sonuçlarını en iyi şekilde öğrenmek ve en doğru şekilde sunmak için bu çalışmada derleme yöntemine başvurulmuştur. Araştırmalar sonucunda elde edilen bilgiler "Isparta Yöresinde Halk Takvimi ve Takvimsel Uygulamalar" başlığı altında sunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Takvim, Halk Takvimi, İklim, Ekonomik Faaliyetler