16. ve 17. yüzyıl Türk algısının Busbecq ve Rycaut Seyahatnameleri örneğinde incelenmesi

İnsanoğlu için değişik âlemleri keşfetmek, yeni yerler görmek ve bu gördüklerini betimleyerek deneyimlerini gelecek nesillere aktarmak dürtüsü ilk çağlardan beri süre gelen bir çeşit bir bilgi aktarma yöntemidir. İlk çağlarda mağara duvarları, ağaç kabukları vasıtasıyla aktarılmak istenen mesajlar, insanlığın gelişimi ile birlikte anlatıya, edebiyata daha sonraları ise basım yayın, medya, dijital teknolojilerin kullanımına evrilmiştir. Yeni yerler görmek ve bu gördüklerini kendi toplumlarına anlatmak niyetinde olan önemli kişiler her çağda yetişmiştir. Bu kişilerin amacı kimi zaman kendi toplumunun siyasi çıkarları iken kimi zaman ise farklı kültürleri tanımak, gözlem ve izlenim aracılığıyla kültürel etkileşim sağlamak amacı gütmüştür. Özellikle 16. yüzyılda matbaanın keşfi, Coğrafi keşifler, Rönesans, Reform hareketleri gibi gelişmelerin merkezi olan Avrupa ülkelerinde yaşayan bireyler daha çok yer görmek ve gördüklerini kendi toplumlarına aktarmak istemişlerdir. Bu düşünceler ekseninde şekillenen seyahatnameler o dönemde çoğunlukla, maceraperestlerin anlatıları veya daha gerçekçi amaçlarla kaleme alınan diplomat ve askeri personel raporları ya da gözlemlerinin etrafında gelişme göstermiştir. Başka toplumları kendi ifadeleri ile tanımlamak gücünü seyyaha ve toplumuna sunan seyahatnameler uzun dönem Avrupa'da en çok ilgi gören yazılı eserlerin başında gelmiştir. Busbecq "Türk Mektupları" ve Paul Rycaut'un "Osmanlı İmparatorluğu'nun Hâlihazırının Tarihi" isimli seyahatnameler, o dönem Türkler hakkında yapılan gözlemleri ve deneyimleri içermekte ve Avrupalı seyyahların Türk kültürü, toplumu ve tarihi hakkındaki algılarını yansıtmaktadır. Bu çalışma, 16. ve 17. yüzyıllarda Busbecq ve Rycaut tarafından kaleme alınan eserlerde Türk algısının yazarların eserlerine nasıl yansıdığını incelemeyi amaçlamaktadır. Bu amaç ekseninde yapılan çalışmanın bulguları ise, birbirinden farklı iki seyyahın iki farklı yüzyılda yapmış olduğu gözlemlerinde Osmanlı tarihini; askeri, toplumsal, yönetim başlıkları altında nasıl değerlendirdiği Eleştirel Metin Analizi yöntemi ile incelenmiştir. İncelenen seyyahların eserlerinde iki farklı yüzyılda yaşanan gelişmelere göre farklı algılamaların olduğu tespit edilmiştir. Sonuç olarak, dünya siyasetine yön verdiğimiz yüzyılda yapılan seyahatnamede bize karşı duyulan, hayranlık ve saygı olgularının yerini bir yüzyıl sonra şaşkınlık ve tenkit edici ifadelerin aldığı tespit edilmiştir.