16. yüzyılda Yenişehir, Yarhisar ve Göynük nahiyeleri (tahrir defterlerine göre)

Genel olarak bakıldığında, 14. yüzyılda Osmanlı Devletinin hem siyasûhem de ticarû merkezi olan Bursa, Anadolu'nun ehemmiyetli bir ticaretmerkezi ve doğu-batı ticareti için ise bir antrepoydu. İstanbul başşehirolduktan sonra bile Bursa, devletin başlıca ticarû merkezlerinden biri olmayıbir asır daha devam ettirebilmişti. Muhakkak ki, Bursa'nın bu mühim ticarûkonumu -tabiatıyla- sancağa bağlı nahiyeleri de etkileyecekti.Osmanlı Devletinin eyalet taksimatında incelenen ?üç nahiye? AnadoluEyaletine bağlı Bursa Kazası dairesinde idiler. İlk tahrir defterlerinde üçnahiyeden biri olan Yarhisar'ın idarû statüsü vilayet, diğer iki yerleşim birimleriise ?nahiye? olarak belirlenmişti. Daha sonraki mufassal defterlerde Yenişehir,Yarhisar ve Göynük istisnasız ?nahiye? olarak kaydedilmiştir.Defterlerde Yenişehir'in mahalle sayısı 1487-1530 çizgisinde üç;1573'de ise üçü eski ve birisi yeni mahalle olmak üzere dörde çıkmıştı.Yarhisar'da ise: 1487'de üç mahalle; 1530-1574 seyrinde ise dört mahallekayıtlıdır. Çalışma konusu üç nahiye içinde en fazla nüfusa ve mahalleyesahip olan Göynük'ün, üç tahrirde de (1487-1521-1574), mahalle sayısındaherhangi bir değişiklik vuku bulmaksızın- dokuz mahalle olarak kayıtlıdır. Busayı 17. yüzyıl ortalarında (1648'de) Göynük'ten geçen Evliya Çelebininverdiği mahalle sayısıyla hemen hemen örtüşmektedir.Nahiyelerdeki ortalama nüfus artışının -Göynük haricinde- 16. yüzyıldaAkdeniz dünyasında meydana gelen nüfus artış olgusuna parelel olduğusöylenebilir. Ayrıca, bu nahiyelerde mücerred nüfusunun da-ortalama olarak-Akdeniz havzasındaki nüfus artışına yakın olduğu belirtilebilir.