18-36 ay arası otizm spektrum bozukluğu olan çocuklarda çocuk duyusal işlemleme sorunlarının, ebeveyn duygu düzenleme güçlüğü ve sosyal iletişim sorunları üzerindeki etkisinin incelenmesi

Amaç: Duyusal işlemleme, çocukların sosyal iletişim becerilerinin gelişiminde kritik bir rol oynar ve atipik duyusal işlemleme örüntüleri, sosyal etkileşimlerde zorluklara yol açabilmektedir. Bu çalışma, küçük çocuklarda gelişimsel özelliklerine göre duyusal işlemleme örüntüleri ve ebeveyn duygu düzenleme güçlüğünün sosyal iletişim üzerindeki etkisini değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Elde edilen bulguların, erken müdahale stratejilerinin geliştirilmesine katkı sağlaması beklenmektedir. Yöntem: 18-36 ay arasındaki 50 OSB, 49 gelişimsel gerilik, 51 tipik gelişim grubu olmak üzere 150 çocuk çalışmaya dahil edilmiştir. Değerlendirmeler, Sosyodemografik Veri, Küçük Çocuklarda Otizm için Hızlı Etkileşime Dayalı Tarama Testi (RITA-T), Çocukluk Otizmini Derecelendirme Ölçeği (ÇODÖ), Bebeklik Çağı Duyu Profili 2 (TSP-2), Duygu Düzenlemede Güçlükler Ölçeği (DDGÖ) ve Erken Gelişim Evreleri Envanteri (EGE) kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Çalışmamız klinik, kesitsel, tanımlayıcı ve çok merkezli bir araştırma olarak tasarlanmıştır. Bulgular: OSB grubunda genel, işitsel ve dokunsal duyusal işlemlemenin yanı sıra duyusal kaçınma, duyusal kayıtsızlık ve duyusal hassasiyetin anlamlı derecede atipik olduğu bulunmuştur. RITA-T puanları, OSB grubunda işitsel ve görsel süreçlerde anlamlı olarak daha yüksek olup, tüm çocuklarda duyusal kayıtsızlık, hassasiyet, genel, işitsel ve görsel süreçler RITA-T puanlarıyla ilişkili bulunmuştur (p<0.05). İşitsel ve görsel süreçlerde atipik işlemleme arttıkça RITA-T puanlarının yükseldiği gözlemlenmiştir (p<0.05). Regresyon analizinde, görsel ve işitsel süreçlerin RITA-T ile ilişkili olduğu (p<0.05) ancak ÇODÖ'den bağımsız anlamlı bir ilişki olmadığı saptanmıştır. Ebeveyn duygu düzenleme güçlükleri ile çocukların sosyal iletişim becerileri arasında ise anlamlı bir ilişki bulunmamıştır (p>0.05). Sonuç: OSB'li çocuklarda işitsel, dokunsal, duyusal hassasiyet, kaçınma ve kayıtsızlık alanlarında belirgin farklılıklar olduğu gösterilmiştir. Duyusal işlemleme farklılıkları arttıkça sosyal iletişim becerilerinin değiştiği gözlemlenmiştir. Ancak, otizm semptomlarının şiddeti kontrol edildiğinde bu ilişkinin anlamlılığını kaybetmesi, duyusal işlemleme ve sosyal iletişim arasındaki ilişkinin daha karmaşık olduğunu düşündürmektedir. Özellikle işitsel ve görsel duyusal atipik işlemlemenin sosyal iletişim zorluklarıyla ilişkili olması, duyusal odaklı erken müdahalelerin faydalı olabileceğini düşündürmektedir. Anahtar Sözcükler: Duyu İşlemleme, Sosyal İletişim, Otizm Spektrum Bozukluğu