H/V ve SPAC yöntemlerinin ortak ters çözümü: Eskişehir Ovası örneği

Jeofizikte sismolojik verilerin analizi, zemin yapılarının anlaşılması ve deprem mühendisliği uygulamaları açısından kritik önem taşımaktadır. Çalışma alanı olan Eskişehir ovası, Türkiye'nin en önemli tarım ve sanayi bölgelerinden biridir. Bu bölgede nüfus yoğunluğu ve yerleşim alanları hızla artarken, zemin yapısının bilinmesi ve deprem riskinin değerlendirilmesi oldukça önemli hale gelmiştir. Havza, kuzeyde ve güneyde yükseklikler ile çevrili, orta bölümünde ise düz ova karakterindedir. Çalışma alanında seçilen yedi farklı noktada elde edilen mikrotremor kayıtları, bir boyutlu (1D) sismik hız profili elde etmek amacıyla birlikte ters çözüm yöntemine tabi tutulmuştur. Ters çözümde, başlangıç modeli olarak çok katmanlı bir yapı kabul edilmiş ve Monte Carlo simülasyonu ile çözüm elde edilmiştir. Bu sayede, ovanın farklı bölgelerindeki zemin yapısı hakkında detaylı bilgi edinilmiştir. Yöntem olarak, Nakamura'nın Yatay bileşen/Düşey bileşen Spektral oran (H/V) tekniği ve Uzamsal Özilişki (Spatial Auto Correlation (SPAC)) metodu kullanılarak, yerel zemin etkisinin değerlendirilmesinde temel parametreler olarak kayma dalga hızı (Vs), sediman kalınlığı (h) ve hâkim titreşim frekansı (f) belirlenmiştir. Elde edilen bulgular, Eskişehir ovasının zemin yapısının oldukça değişken olduğunu göstermektedir. Ölçüm noktalarında, mühendislik anakayası derinliği olarak en derin 130 m ve en sığ da 20 metreye ve ~530 m/s Vs hızlarına ulaşılmıştır. Hâkim frekans değerleri olarak da 0.6 Hz, 0.8 Hz, 1.3 Hz, 3 Hz ve 8 Hz değerleri baskın olarak gözlemlenmiştir. Anakaya derinliği ve hızındaki değişimler, şehrin farklı bölgelerinde deprem riskinin de farklı olacağını işaret etmektedir. Bu bilgiler, şehir planlaması, depreme dayanıklı binalar tasarımı ve afet riskini azaltma çalışmaları için kullanılabilir.