18 yaş üstü bireylerde polifarmasi sıklığı ve akılcı ilaç kullanımı konusunda bilgi ve tutumlarının değerlendirilmesi

Amaç: İlaç sektörünün gelişmesi, halkın ilaca ulaşımının kolaylaşması ve bireylerin yaşam sürelerinin artması gibi nedenlere bağlı polifarmasi sıklığı özellikle yaşlı bireyler olmak üzere ülkemizde de artmıştır. Bu sebeple akılcı ilaç kullanımı önem kazanmıştır. Bu çalışmada aile hekimliğine kayıtlı bireylerde polifarmasi sıklığı ve akılcı ilaç kullanımı hakkında bilgi ve tutumlarının ölçülmesi ve katılımcılarda akılcı ilaç kullanımı hakkında bilgi ve farkındalığın arttırılması amaçlandı. Gereç ve Yöntem: Çalışmamıza Konya ili Selçuklu İlçesi 80'nolu Aile Sağlığı Merkezine kayıtlı 18 yaş ve üzeri çalışmaya katılmayı kabul eden 1705 kişiye toplam 33 sorudan oluşan anket ve 21 soruluk Akılcı ilaç kullanım ölçeği, yüz yüze anket doldurma şeklinde uygulandı. Çalışmada tanımlayıcı istatistikler sayı, yüzde ve ortalama±standart sapma değerleri ile sunuldu. Kategorik değişkenler arasındaki ilişkilerin analizinde Pearson Ki-Kare testi kullanıldı. Veriler Statistical Package for the Social Sciences (SPSS) versiyon 25.0 istatistik paket programında değerlendirildi. İstatistiksel anlamlılık p<0,05 olarak kabul edildi. Bulgular: Çalışmaya Konya Selçuklu 80 no'lu Aile Sağlığı Merkezine kayıtlı kişiler içerisinde 1705 kişi katıldı. Katılımcıların medyan yaşı 38 (19-89) yıl olarak bulundu. %73,3'ü (n=1250) 18-49 yaş aralığında, %20,0 si (n=341) 50-64 yaş grubundakiler ve %6,7'si (n=114) 65 yaş ve üzeri kişilerden oluşmaktaydı. Katılımcıların %36,4'ünde(n=621) en az bir kronik hastalık vardı. En sık kullanılan ilaç grubu %21,0 (n=280) sıklıkla antihipertansiflerdi. Beş ve üzerinde ilaç kullanımı (polifarmasi) %13,3 (n=226) sıklığında bulundu. Akılcı ilaç kullanım ölçeği puanlarına göre 35 altı puan alanlar %24,7 (n=421), 35 ve üstü puan alanlar ise %75,3 (n=1284) sıklığında bulundu. Polifarmasi olan ve olmayan grupların AİK ölçeği puanı arasında anlamlı bir fark bulunmadı (p=0,064). Polifarmasi sıklığı 18-49 yaş grubunda %3,12, 50-64 yaş grubunda %33,43 olarak bulundu. 65 ve üzeri yaş grubunda polifarmasi sıklığı %64,03 ile, diğer yaş gruplarına kıyasla anlamlı derecede fazla bulundu. (p<0,001). Araştırmada, katılımcıların %72,4'ü reçeteli ilaçları tam süreyle kullanırken, %25,9'u reçetesiz ilaç kullanmaktaydı. Ağrı kesiciler ve soğuk algınlığı ilaçları en sık reçetesiz kullanılan ilaçlardı. Ayrıca, katılımcıların çoğu evde ilaç bulundurmaktaydı. Sonuç: Elde edilen veriler, toplumda akılcı ilaç kullanımı konusunda farkındalığın artırılması gerektiğine işaret ederken, hekimler, eczacılar ve eğitim kurumlarının bu konuda birlikte hareket etmesi gerektiğini ortaya koyuyor. Özellikle yaşlılar ve kronik hastalar için doğru ve güvenli ilaç kullanımı büyük önem taşımaktadır. Bu çalışmalar sayesinde, hataların azalması ve toplumda sağlıklı ilaç kullanımı alışkanlıklarının yerleşmesi hedeflenmektedir. Anahtar Kelimeler: Aile Hekimliği; Akılcı İlaç Kullanımı; Polifarmasi;