19. yüzyılda Osmanlı Devletinde kıymetli evrakların hukuki ve iktisadi işlevleri

İtibar yahut mali itibar başkasının sermayesinden geçici olarak yararlanabilmek kabiliyetidir. İtibar üzerine kurulan borç senetlerini, servetin değişim vasıtası haline koyan işlemler, özellikle söz konusu senetlerin emre muharrer veya hamiline ait olmak üzere düzenlenmesi yöntemlerinin oluşturulmasıdır. Kullanımı daha yaygın olan ticarî senetler poliçe, bono (emre muharrer senet), çek ve süftece idi. Bunlardan 20. yüzyıla kadar en yaygın olarak kullanılanı, poliçeydi. Poliçenin ortaya çıkış tarihiyle ilgili farklı iddialar ve yaklaşımlar olmakla birlikte, 17. yüzyılın sonlarına doğru keşfedilen "ciro" ve "emir kaydı", poliçe kullanımının kolaylaşmasını ve yaygınlaşmasını sağlamıştır. Osmanlı Devleti'nde poliçe kullanımıyla ilgili ilk kayıt 1655 yılına aittir. Bu tarihten sonra poliçe kullanımının yaygınlaşmaya başladığı kayıtlardan anlaşılmaktadır. Bu yaygınlaşmanın en temel sebebi, Avrupa ülkeleriyle olan ilişkilerin gelişmesidir. Madeni paraları nakletmenin masraflı olması ve tehlikeler barındırması da bir başka etken olarak dikkati çekmekteydi. Bu bağlamda eşkıya ve korsanlık faaliyetlerinin kara ve deniz yollarını tehlikeli hale getirmesi, poliçeyi önemli bir alternatif durumuna getirmiştir. Yine de Osmanlı'da poliçenin yaygınlaşmaya başladığı ilk dönemlerde, yeni bir yöntem olan poliçeyle ilgili güven problemlerinin olduğu ve bu durumun poliçenin yaygınlaşmasını yavaşlattığı müşahede edilmiştir. Bu nedenle Osmanlı Devleti'nde poliçe, 19. yüzyılda daha yaygın olarak kullanılmaya başlanmıştır. Osmanlı ekonomisinde kullanımı yaygınlaşan poliçenin, 1849 yılı öncesinde, hukuki altyapısı standart bir durumda değildi. 1849 yılında kabul edilip 1850 yılında yürürlüğe giren Ticaret Kanunnamesi ile poliçeyle ilgili hususlar bir düzene kavuştu. Genel olarak poliçeden kaynaklanan uyuşmazlıkların çözüm yeri olan ticaret mahkemelerini, daha sağlıklı ve hukukî bir yapıya kavuşturan Ticaret Kanunnamesi Zeyli, hukuki altyapıyı daha da sağlamlaştırdı. Osmanlı Devleti'nde yurt içi ve yurt dışı ticaretin gelişmesi, poliçe kullanımını da artırdı. Buna ek olarak poliçe, yurt içinde devlet gelirlerinin İstanbul'a nakledilmesinde mali yönetim açısından önemli bir alternatif oldu. Kayıtlar, Osmanlı coğrafyasında yurt içi poliçe kullanımının, özellikle günümüz Türkiye'si sınırları ile Rumeli ve kısmen kuzey Suriye, Filistin bölgelerinde yaygın olduğunu göstermektedir. Özellikle Aydın, Selanik, Edirne, Hüdavendigar gibi vilayetlerin ön plana çıktığı ve İstanbul'un bir finans merkezi olma yolunda ilerlediği dikkati çekmekteydi. Bu dönemde Avrupa'ya ve Avrupa'dan Osmanlı Devleti'ne, özellikle İstanbul'a bir hayli poliçe keşide edilmişti. Osmanlı kuruşunun değerinin korunması çabaları da, poliçe keşidesini artırmıştı. Osmanlı Devleti'nin Avrupa'daki büyükelçilik ve konsolosluklarının masrafları da poliçe yoluyla ödenmişti. Sonuç olarak poliçe Osmanlı Devleti'nin yıkılışına kadar, ticarî hayattaki önemini korumuştu.