19. yüzyıldan 20. yüzyıla Bartın ormanları ve ormancılığa dayalı ekonomik faaliyetler

Bu çalışmada 19. yüzyıl ve 20. yüzyılın ilk çeyreği içinde Bartın bölgesinde gerçekleştirilmiş olan ormancılık faaliyetleri incelenmiştir. Bartın ormanlarının bölge ve ülke ekonomisine hangi boyutta katkı sağladığının tespit edilmesi amaçlanmaktadır. Batı Karadeniz şehirlerinden biri olan Bartın Karadeniz kıyısında bulunup ılıman ve yağışlı bir iklim türü olan Karadeniz iklimine sahiptir. Bulunduğu coğrafyanın ve sahip olduğu iklimin Bartın'a en önemli armağanı zengin ve kaliteli orman varlığıdır. Zengin ve kaliteli ormanlar, önemli bir ekonomik kaynak teşkil etmiştir. Ayrıca üzerinde ticari faaliyet gerçekleştirilebilen sayılı akarsularından biri olan Bartın Irmağı, şehirdeki ticari faaliyetlerin gelişmesine imkân vermiştir. Bartın'ın bu avantajlı durumu Osmanlı döneminde bölge ekonomisine büyük katkı sunmuştur. Nüfusunun büyük bir kısmını orman köylüsünün oluşturduğu bölge halkı için ormancılık ve kerestecilik faaliyetleri önemli bir geçim kaynağıydı. Bartın'ın İstanbul'a yakın olması başta odun hammaddesi olmak üzere değişik ürünler ve hizmetlerin temininde Bartın ormanlarının önemini artırmıştır. Özellikle Tersane-i Amire ve Tophane-i Amire için gerekli olan kereste ihtiyacını karşılandığı alanların başında gelir. 1800'lerin ortalarına doğru Batı Karadeniz bölgesinde taş kömürünün keşfedilmesiyle birlikte Zonguldak ve Bartın çevresi Osmanlı Devleti'nin yegâne taşkömürü yataklarına ev sahipliği yaptı. Bilindiği gibi ormanlar olmadan madencilik faaliyetlerini yürütmek mümkün değildir. Bölgede sayıları giderek artan maden ocakları için gerekli olan maden direklerinin temini noktasında Bartın ve çevresindeki ormanlardan yararlanıldı. Madencilik faaliyetleri dışında Bartın'da gemicilik sektörü de oldukça gelişmiştir. Çeşitli tip ve boyutlarda gemiler Bartın tersanelerinde inşa edilmiş olup, gemicilik Bartın ekonomisi ve sosyal yaşamı üzerinde önemli bir yere sahiptir. Çalışmamızda Osmanlı'nın son döneminde Bartın'da gerçekleştirilen ormancılık faaliyetleri Kastamonu ve Bolu vilayet salnameleri, yabancı uzmanların raporları, gezginlerin seyahat notları, Başbakanlık Osmanlı Arşivi belgeleri ve yerel araştırmacıların eserlerinden yararlanılarak incelendi. Çalışma sonucunda Bartın'ın sahip olduğu zengin ve kaliteli orman varlığı başta kerestecilik olmak üzere tersanecilik, maden direkçiliği ve odunculuk gibi ormancılığa dayalı ekonomik faaliyetler yöre halkına önemli bir kazanç kapısı açarken bu sektörlerin Bartın'ın kalkınmasında hayati rol oynadığı tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Bartın, Bartın ormanları, gemicilik, kerestecilik, maden direkçiliği orman, odun