1904 Bulgar genel affının manastır merkez ve mülhakat hapishanelerindeki uygulamaları

Osmanlı Devleti, 8 Nisan 1904 tarihinde, o dönem kendisine bağlı özerk bir prenslik olan Bulgaristan'la bir itilafname imzalamıştır. Bu itilafnamenin üçüncü maddesi gereğince Osmanlı Devleti, Bulgar komitelerinin faaliyetlerine iştirak eden vatandaşlarına genel af ilan etmeyi kabul etmiştir. Ancak itilafname gereğince "vapur, tren ve köprüleri dinamitlemek suretiyle cinayet işleyen" kişiler genel af kapsamı dışında bırakılmıştır. İtilafnâmenin imzalanmasından kısa süre sonra 13 Nisan 1904 itibariyle genel af uygulamaya koyulmuştur. Affın kapsamı ilgili itilafnâmenin hükümleri gereğince o dönem "Vilâyât-ı Selâse" olarak adlandırılan Kosova, Selanik ve Manastır vilayetlerinde Bulgar komitelerinin faaliyetlerine katıldıklarından hapishanelerde bulanan komitecilerin salıverilmesini de kapsıyordu. Kosova, Selanik ve Manastır'ın dışında Edirne, İstanbul, Diyarbakır, Akka, Sinop ve Payas gibi Osmanlı Devleti'nin farklı şehirlerinde bulunan hapishanelerden affa tabi olup tahliye edilen mahkûmlar için hapishane defterleri tanzim edilmiştir. Bu defterlerden birisi de Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), Teftişat-ı Rumeli Evrakı Defterleri içerisinde kataloglanmış olan Manastır Merkez ve Mülhakat Hapishanelerinden tahliye edilen mahkûmların kayıtlarını içeren defterdir. Tez çalışmamız temelde Manastır Hapishanesi ile Serfice, Florina, Pirlepe, Kırçova, Grebene, Görice ve Kesriye hapishanelerinden salıverilen tutuklu ve mahkûmların değerlendirilmesine ayrılmıştır.