1924 ilk mektepler müfredatına göre hazırlanmış "Tabiat Tetkiki ve Hıfzıssıhha" ders kitaplarının eğitsel ve görsel tasarım bakımından incelenmesi

Teknolojik gelişmelerle ortaya çıkan yeni ders materyallerine rağmen ders kitapları tarih boyunca önemini yitirmemiş ve her zaman eğitim öğretim faaliyetlerinde kullanılan en önemli materyal olmayı başarmıştır. Cumhuriyetin ilk yıllarında da eğitim öğretim faaliyetlerinde en çok kullanılan ve tercih edilen öğretim materyali yine ders kitapları olmuştur. Ders kitapları döneminin eğitim anlayışı hakkında önemli olabilecek veriler barındırmakta ve kapsamlı bir şekilde incelenmesiyle de döneminin eğitimi hakkında genel bir çerçeveye ulaşmak mümkün olabilmektedir. Bu araştırmada 1924 İlk Mektepler Müfredat Programına göre hazırlanmış olan "Tabiat Tetkiki ve Hıfzıssıhha" ders kitapları incelenerek eğitsel ve görsel tasarım bakımdan özelliklerinin nasıl olduğunun ortaya çıkarılması amaçlanmıştır. Bunun için Cumhuriyet döneminin ilk yıllarında ilkokullar için hazırlanmış ve Cumhuriyet tarihinin ilk fen dersleri kitaplarından olan Naime Halit'in ilkokul 4. ve 5. sınıflar için yazmış olduğu "Tabiat Tetkiki ve Hıfzıssıhha" ders kitapları incelenmiştir. Araştırmamız kitap inceleme çalışması örneği olduğundan doküman incelemesi yöntemine göre yapılmıştır. Bu nedenle her iki kitap da betimsel analiz yapılarak eğitsel ve görsel tasarım özellikleri bakımından değerlendirilmiştir. Değerlendirmelerimiz sonucunda eğitsel tasarım özellikleri bakımından her iki kitabında müfredat programında yer alan hedeflere uygun olarak hazırlandığı, konu içeriklerinin ise basitten karmaşığa doğru yakından uzağa ilkesine göre günlük hayattan örnekleri de içerecek şekilde düzenlendiği görülmüştür. Konu içerikleri daha çok metin ağırlıklı olmakla birlikte içeriklerde öğrenci seviyesine uygun olmayan karmaşık bilgilere yer verilmemiş ve soyut kavramlar somut örneklerle açıklanmaya çalışılmıştır. Kitaplardaki konu anlatımları öğretmen merkezli öğretime imkân verecek şekilde daha çok sözel ve görsel zekâ türüne göre düzenlenmiş ancak konu sonlarında özet ve tekrar bölümlerine yer verilmemiştir. Kitaplarda bilimsel terimler ve kavramlar Arapça ve Farsça olarak kullanılmış sadece yeni kavramlarda batı dilleri tercih edilmiştir. Ayrıca deney ve toplu etkinlik gibi uygulamalı etkinliklere kitaplarda yeterince yer verilmemiş, daha çok basit gözlemler şeklinde etkinlikler tercih edilmiştir. Ünite veya konu başlarında ve sonlarında değerlendirme etkinlikleri de yer almamaktadır. Görsel tasarım özellikleri bakımından ise kitapların baskısının net ve düzenli olduğu görülmüş, metin içeriklerinde herhangi bir baskı hatasına rastlanmamıştır. Her iki kitapta Arap harfleriyle Osmanlı Türkçesine göre yazılmıştır ve kullanılan harflerin büyüklüğü de konu içeriğinin yerine göre uygun ve okunaklıdır. Kitapların kapak sayfasında yazarın adı, dersin adı, hangi sınıf seviyesinde okutulacağı, basım tarihi ve matbaa bilgisine dair bilgiler bulunmaktadır. Her iki ders kitabında da içindekiler, sözlük ve kaynakça gibi bölümlere yer verilmemiştir. Ünite ve konu başlıkları metin içeriklerinden ayırt edilebilecek şekilde koyu olarak biraz daha büyük puntolarla yazılmıştır. Başlıklarda numaralandırma yapılmamıştır. Kitaplardaki görsellerin resim, fotoğraf ve şekillerden oluştuğu görülmüş görseller içerisinde grafik ya da tablolara rastlanmamıştır. Her iki kitaptaki görsellerde siyah beyaz olarak basılmış ve baskı kalitesi o dönem teknolojisine göre yeterli durumdadır. Görseller konu içeriğine uygun olarak seçilmiş ve içerikle uyumlu büyüklükte olacak şekilde düzenlenmiştir. Görsellerin altında görselin ne olduğuyla ilgili küçük puntolarla bir açıklamaya yer verilmiş fakat herhangi bir şekilde numaralandırma yapılmamıştır.