2 No'lu Hadariye Defteri (s.52-100) transkripsiyon, değerlendirme ve metin (H.1081-1097/M.1670-1686)

Osmanlı Arşivi'nde bulunan 2 No'lu Hadariye Defteri'nin s. 52-100 arasında yer alan ve 1670-1686 yılları arasındaki olayları kapsayan hükümleri tezin konusunu oluşturmaktadır. Asıl olarak düvel-i ecnebiyye defteri niteliğinde olan bu defterin arşiv tasnifi esnasında hadariye defterleri arasına karıştığı anlaşılmaktadır. Bu bakımdan sözü geçen defter kronolojik sıralama olarak düvel-i ecnebiyye defterleri serisinden 15/3 numaralı defterin ardından gelen defter olmalıdır. Osmanlı-Dubrovnik ilişkilerinin siyasî, hukukî, diplomatik, sosyo-ekonomik ve dinî meseleleriyle alakalı çok geniş bir konu yelpazesinde ferman, berat ve ahidnâme türünde belgeler içeren defter toplamda 358 sayfa olup h. 1062 / m. 1651 ile h. 1193 / m. 1780 yılları arasındaki 129 yıllık çok geniş bir zaman dilimini bünyesinde barındırmaktadır. Tezin konu aldığı tarih aralığı ise Osmanlı İmparatorluğu'nda tahtta IV. Mehmed'in ve sadarette Merzifonlu Kara Mustafa Paşa'nın bulunduğu dönemi içine almaktadır. İlaveten Osmanlı ordusunun 1683'te II. Viyana Kuşatması'nda bozguna uğramasından sonraki üç seneyi de kapsamaktadır. Bu zaman çerçevesinde Osmanlı İmparatorluğu ile Dubrovnik Cumhuriyeti arasındaki makro ve mikro düzeydeki ilişkiler dâhilinde meydana gelmiş pek çok gelişme vardır. Osmanlı dış ilişkilerinde darü'l-ahd / darü's-sulh kategorisinde bulunan ve haraçgüzar statüdeki Dubrovnik Cumhuriyeti, Osmanlı İmparatorluğu'ndan ahidnâmelerle aldığı imtiyazlar sayesinde son derece ayrıcalıklı bir konumdaydı. Cumhuriyetin vatandaşları bu imtiyazlardan faydalanarak Osmanlı Balkanları'nda serbestçe ticaret yapmaktaydılar. Fakat bu ticaret her zaman sorunsuz bir şekilde işlememekteydi. Gerek Osmanlı taşra idarecileri ve görevlileri gerekse yerli ahaliden kaynaklanan problemler birçok defa Dubrovniklilerin başını ağrıtmakta ve bunlara dair şikâyetler Dubrovnik elçileri tarafından Osmanlı başkentine arz edilmekteydi. Neticede Osmanlı hükümetinden ehl-i örf taifesine sorunların çözümü için fermanlar gönderilmekteydi. Tez, bahsi geçen defterde 1670-1686 yılları arasında bu gibi konuların ağırlıkta olduğu hükümler üzerine inşa edilmiştir. "Giriş" bölümünde Osmanlı-Dubrovnik ilişkileri hakkında Türkiye'de yayınlanmış çalışmalar tanıtılmıştır. Bunun yanı sıra üç bölüm olarak hazırlanan tezin ilk bölümünde Osmanlı-Dubrovnik ilişkilerinin tarihine değinilmiştir. İkinci bölümde dönemin siyasî, sosyal ve ekonomik gelişmeleri ışığında ilgili hükümlerin değerlendirilmesi yapılmıştır. Üçüncü bölümde hükümlerin özetleri ve transkripsiyonları yer almaktadır. Ekler bölümünde ise hükümlerin orijinal görüntüleri paylaşılmıştır.