20. yüzyılda Antalya'da yapı kooperatifçiliği

Sanayi Devrimi, 18. yüzyılın ortalarında küresel ölçekte etkisini göstermeye başlamış ve Türkiye'de 19. yüzyılın sonlarına doğru birçok alanda yaşanacak gelişmeleri tetiklemiştir. Sanayi Devrimi'nin mimarlık üzerindeki etkileri, özellikle barınma anlayışını derinden değiştirmiş; işlevsellik, modernlik ve sadelik gibi kavramlar mimarlık gündeminin odağına yerleşmiştir. 20. yüzyılda bu gelişmelerin etkisi sürerken, dünya genelinde yaşanan savaşların getirdiği zorluklar ve nüfus hareketlilikleri, toplumları başta mimarlık olmak üzere çeşitli alanlarda pratik çözümlere yöneltmiştir. Türkiye bağlamında ise, modernlik ve millilik idealleri mimarlık pratiğinde belirleyici bir rol oynamış, modern bir ulus inşa etme çabası çerçevesinde farklı aşamalardan geçilmiş ve pek çok kentte yeni kamusal mekan modelleri ortaya konmuştur. Sanayileşmenin ilerlemesi, yeni endüstri dallarının doğmasına yol neden olmuş ve bunun sonucu olarak kırsal kesimden büyük şehirlere yoğun bir göç yaşanmıştır. İç göç, beraberinde ciddi bir "mesken meselesi" doğurmuş ve bu durum, farklı yapılaşma modellerinin denendiği bir dönemi başlatmıştır. Bu modellerden biri, konut sorununu yoğunlaştırarak çözmeyi hedefleyen "apartmanlaşma" olgusu iken diğeri, finansman ve inşaat sorunlarını aşmayı amaçlayan "kooperatifleşme"dir. Antalya, coğrafi konumu nedeniyle, Türkiye'nin genel modernleşme sürecini ve bu sürecin mekânsal yansımalarını, diğer şehirlere kıyasla gecikmeli olarak deneyimlemiştir. Cumhuriyet Dönemi ile birlikte Antalya, giderek artan şekilde hinterlandındaki kentlerden göç almaya başlamış ve bu göç dalgası, kenti dönemin dinamiklerine uyum sağlamak zorunda bırakmıştır. Bu durum, kentin dönüşüm sürecini hızlandırmış ve çeşitli kentleşme sorunları yaşanmasına neden olmuştur. Bu tez çalışması, 20. yüzyılın ilk yarısında Antalya'da ortaya çıkan konut sorununu ve bu soruna çözüm getirme amacı güden konut kooperatiflerinin nasıl evrildiğini incelemeyi hedeflemektedir. Bu dönemde ortaya çıkan erken dönem yapı kooperatifleri, geleneksel değerlerin modern kültürle iç içe geçtiği ve yeni bir kimlik oluşturulmaya çalışıldığı önemli örneklerdir. Bu örneklerin ayrıntılı bir biçimde incelenmesi, kentteki modern konut anlayışının nasıl yayıldığını ve farklı konut tiplerinin nasıl ortaya çıktığını anlamamıza yardımcı olacak ve aynı zamanda literatürdeki eksiklikleri gidermeye katkı sağlayacaktır. Bu çalışma, Antalya'nın tarihine ve kent hafızasına önemli bir katkı sunmayı amaçlamaktadır.