2010-2019 yılları arasında Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi adli tıp anabilim dalı'nda rapor düzenlenen yanık olgularının incelenmesi

Çalışmamızda yanık olgularının epidemiyolojik özelliklerini belirlemek ve elde edilen verilere ait istatistiksel sonuçların daha önce yapılan çalışmalarla karşılaştırılarak önlemlerin gözden geçirilmesi, adli raporlarda kullanılmakta olan kriterlerin geliştirilip öneriler sunulması amaçlanmıştır. Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi Klinik Araştırmalar Etik Kurulu'ndan alınan izin ile 01 Ocak 2010- 31 Aralık 2019 tarihleri arasındaki 10 yıllık süreçte Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi Adli Tıp Anabilim Dalına başvuran 35834 adli olgunun raporları incelenmiş olup yanık sonucu yaralanan 152 olgu (%0,42) çalışmaya alınmıştır. Yanık nedeniyle müracaat etmiş olan olgular; yaş, cinsiyet, gün, ay ve mevsimsel dağılım, etiyoloji-yanık türü, orijin, etkilenen vücut yüzey alanı, etkilenen deri tabakasına göre derece, etkilenen vücut bölgeleri, özellikli vücut bölgeleri, yatış süreleri, gönderilen kurum ve ilçeler, medikolegal özellikler açısından incelenmiştir. Çalışmamıza alınan 152 olgunun 111'i (%73,0) erkek, 41'i (%27,0) kadın olup erkek/kadın oranının 2,7 olduğu, yaş ortalamasının 27,2 (min:0, max:91, SD:17,3) olduğu, erkek olgularda yaş ortalamasının 27,6 (min:0, max:91, SD:15,8) ve kadın olgularda yaş ortalamasının 26,1 (min:1, max:84, SD:20,9) olduğu; olguların en fazla çarşamba (n:28, %18,4) ve perşembe (n:28, %18,4) günlerinde; temmuz (n:19, %12,5) aylarında ve yaz (n:44, %28,9) mevsimlerinde; en az pazartesi (n:14, %9,2) ve cumartesi (n:14, %9,2) günlerinde; kasım (n:7, %4,6) aylarında ve sonbahar (n:32, %21,1) mevsimlerinde müracaat ettiği; yanık türlerine göre dağılım incelendiğinde; en fazla olgunun elektrik (n:39, %25,7) ve sırasıyla sıcak sıvı (n:27, %17,8), alev (n:26, %17,1), bilinmeyen (n:21, %13,8), birden çok (n:14, %9,2), kimyasal (n:12, %7,9), lazer (n:7, %4,6); en az olgunun sıcak katı cisimle temas sonucu yanma (n:6, %3,9) olduğu saptanmıştır. Yanık türleri arasında elektrik yanıklarında erkeklerin kadınlara göre fazla olması diğer yanık türlerine göre istatistiksel olarak anlamlı bulunmuş (p<0,05), lazer yanıklarında kadınların erkeklere göre fazla olması diğer yanık türlerine göre istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p<0,05). En fazla olgunun kaza (n:124, %81,6) ve sırasıyla bilinmeyen (n:17, %11,2), cinai (kasıtlı) (n:9 %5,9); en az olgunun intihar (n:2, %1,3) orijinli olduğu; vücut yüzey alanını hangi oranda etkilediği belirtilen yanıklarda en fazla olgunun >%20 (n:37, %24,3) ve sırasıyla %6-10 (n:13, %8,6), %0-5 (n:11, %7,2), %11-15 (n:9, %5,9); en az olgunun %16-20 (n:6, %3,9) olduğu; yanık derecelerinde en fazla olgunun birden çok (n:82, %53,9) ve sırasıyla 2. derece (n:27, %17,8), bilinmeyen (n:20, %13,1), 1. derece (n:19, %12,5); en az olgunun 3. derece (n:3, %2,0) olduğu, yanıktan etkilenen vücut bölgelerinin dağılımında; en fazla olgunun birden fazla vücut bölgesinde (n:103, %67,8) ve sırasıyla izole alt ekstremite (n:18, %11,8), izole üst ekstremite (n:16, %10,5), baş-boyun (n:13, %8,5); en az olgunun göğüs (n:1, %0,7) bölgelerini etkileyen yanıklar olduğu; özellikli vücut bölgesine göre en fazla olgunun birden çok özellikli vücut bölgesinde (n:60, %39,4) ve sırasıyla özellikli vücut bölgesi yanığı olmayan (n:33, %21,7), yüz (n:27, %17,8), el (n:14, %9,2), ayak (n:10, %6,6); en az olgunun genital (n:8, %5,3) bölgeleri etkileyen yanıklar olduğu, 65 (%42,8) olgunun ayaktan tedavi edildiği, 87 (%57,2) olgunun yatarak tedavi edildiği ve ortalama yatış süresinin 25,6 gün (min:1gün, max:192gün, SD:34,4) olduğu, elektrik ile yanan yatarak tedavi gören olguların yatış süreleri ortalamasının diğer yanık türlerine göre belirgin düzeyde fazla olduğu gözlenmiştir. Yaşamsal tehlike açısından değerlendirilmiş olguların % 48,7'sinin (n:74) yaşamsal tehlikeye yol açacak nitelikte olduğu, %51,3 (n:78) olgunun ise yaşamsal tehlikeye yol açmayacak nitelikte olduğu, etkilenen vücut bölgeleri arasında ise birden çok bölgeyi etkileyen yanıklarda yaşamsal tehlike varlığı diğer yanık türlerine göre istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p<0,05). Basit bir tıbbi müdahale açısından değerlendirilmiş olguların %30,3'ünün (n:46) basit bir tıbbi müdahale ile giderilebilecek ölçüde hafif nitelikte olduğu, %69,7'sinin (n:106) basit bir tıbbi müdahale ile giderilebilecek ölçüde hafif nitelikte olmadığı; yanık türleri arasında elektrik yanıklarında basit bir tıbbi müdahale ile giderilebilecek ölçüde hafif nitelikte olmama durumu diğer yanık türlerine göre istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p<0,05). Yanıkların medikolegal değerlendirmesinde yanık türünün ve yanığın etkilediği vücut bölgesinin yaralanmanın şiddetini değerlendirmede etkin olduğu yadsınamaz bir gerçektir. Yanık sadece lokal değil sistematik etkileriyle de ele alınması gereken komplike bir sağlık sorunudur. Sadece lokal yaralanma bulguları ile yanığı değerlendirmek yetersizdir. Yanıklı olguların sık rastlanan yaş gruplarına göre, yanık türü ve etkilediği vücut bölgesini de dikkate alan objektif kriterler oluşturarak değerlendirmenin daha güvenilir ve yeterli sonuç vereceği düşünülmektedir. Anahtar Kelimeler: Adli tıp, yanık, medikolegal değerlendirme.