2020 ve sonrası depremler bağlamında kadınların güvenlik risklerinin değerlendirilmesi: Elazığ ili örneği

Son zamanlarda doğal afetlerin yoğunluğunun ve çeşitliliğinin artması, afetler ve etkilediği bireylerle ilgili olan çalışmaların arttırılmasına olan ihtiyacı gözler önüne sermektedir. Toplumu oluşturan birey gruplarından biri kadınlardır. Kadınlar, toplum içerisinde kırılgan gruplar arasında gösterilmektedir. Afet ve kadın ilişkisine dayalı çalışmalar uluslararası boyutlarda ele alınarak; Birleşmiş Milletler'in kadın konferansları ve Yokohoma, Hyogo ve Sendai bildirgelerinde iki ayrı koldan irdelenmiştir. Afetlerde etkilenen grupların en hassasını kırılgan gruplar oluşturmaktadır. Kırılgan gruplar arasında görülen kadınlar, meydana gelen afetlerden olumlu veya olumsuz olarak farklı şekillerde etkilenebilmektedir. Bu etkiler, kadınların kırılganlık boyutlarıyla ilişkilendirilebilmektedir. Afetin, kadınlarla olan ilişkisel bağı; kadınların afetlere hazırlıklı olmama durumları, dikkate alınmamaları, afet süreçlerinde kaynaklara erişim zorlukları, güvenlik sorunları, savunmasızlık ve çaresizlik gibi kavramlarla dile getirilmektedir. Bu araştırmada 2020 ve sonrasındaki depremleri yaşamış olan Elazığ ili merkezi kapsamında, kadınların afet sonrasında yerleştikleri geçici barınma alanlarındaki güvenlik riski sorunları üzerine odaklanılmıştır. Kadınların güvenlik riski konusu ele alınarak; ekonomik, gıda, sağlık, çevresel, kişisel, toplumsal ve politik güvenlik riski alanlarıyla ilişkili sorular doğrultusunda, güvenlik riskleri hakkında derin ve kapsamlı bir araştırma yapılarak güncel bilgiler sunulmuştur. Araştırma, 2023-2024 yılları arasında Elazığ ili merkezinde gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın metodolojisinde, nitel araştırma yöntemi kullanılarak, araştırılan konunun tüm detaylarını en ince ayrıntısına kadar kapsayan ve ayrıntılı cevapların alınıp, bilgi toplanılmasına imkân veren, 'yüz yüze derinlemesine mülakat' tekniği kullanılmıştır. Bu kapsamda Elazığ ili merkezinde geçici barınma alanlarında kalmış olan ve 18-65 yaş arasındaki 30 kadınla görüşme sağlanmıştır. Yapılan görüşmeler sırasında, katılımcıların izni dâhilinde ses kaydı ve notlar alınmış, transkriptleri yapılarak veriler elde edilmiştir. Elde edilen veriler hem nitel analiz teknikleriyle (MAXQDA) hem de nicel tekniklerle (SPSS Statistics 26) analiz edilerek sunulmuştur. Yapılan araştırmada, afetten sonra kadınların kaldıkları geçici barınma alanlarında tezin içeriğinde bahsedilen 'yedi ana güvenlik risklerinden' farklı biçimlerde etkilendikleri ortaya çıkarılmıştır. Araştırmada, kadınların toplumsal cinsiyet rollerinden kaynaklı olarak afet sonrası kaldıkları geçici barınma alanlarında afetin olumsuz etkilerinden etkilendikleri bulgusu elde edilmiştir.