2198 numaralı Sivas Eyaleti, Amasya Sancağı, Hacıköy kazâsı Müslim Defterinin transkripsiyon ve değerlendirmesi [H.1262(m.1845/1846)]

Osmanlı kurumlarındaki köklü değişikliklerin önemli bir kısmı, II. Mahmut döneminde görülmüştür. Bunlardan biri de nüfüs sayımlarıdır. Bu dönemde özellikle Osmanlı toplumunun askeri gücünü tespit etmek gayesi ile yapılan ilk sayımlarda erkek nüfus detaylı bir şekilde kayda geçerken kadın nüfus dikkate alınmamıştır. Buna rağmen 19. yüzyıla ait nüfüs sayımlarının kaydedildiği defterler Osmanlı Devleti'nin bu dönemi ile ilgili önemli demografik veriler içermektedir. Tanzimat Dönemindeki diğer köklü yeniliklerden biri de taşra idaresi ile ilgilidir. 1842 yılında eyaletler sancaklara, sancaklar kazâlara ayrılmış, bu düzenleme esas alınarak Osmanlı taşrasında da nüfüs sayımları yapılıp defterlere kaydedilmiştir. Yapılan bu düzenlemeye göre 1845-1846 yılında Hacıköy, Sivas vilayeti Amasya sancağına bağlı bir kazâdır. Çalışmamıza konu olan Hacıköy kazâsı Müslim Nüfus Defteri, Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı'nda NFS.d kodu ve 2198 sıra numarası ile yer almaktadır. 116 sayfadan oluşan ve 19x48 ebadında bir defterdir. Defterde 4 mahalle ve 6 köyün nüfus bilgileri bulunmaktadır. Defter dönemin demografik, sosyal ve ekonomik yapısı hakkında bilgiler sunmaktadır. Kazâda ikamet eden şahısların isimleri, aile isimleri, yaş grubu, askerlik durumu, nüfus hareketleri ve mesleklerin kollara göre dağılımı gibi birçok konu yer almaktadır. Bu çalışmada yer alan bilgiler ışığında Hacıköy kazâsına ait 4 mahalle ve 6 köyün kayda geçen bilgileri tespit edilerek bölgenin sosyal ve ekonomik tarihine katkı sağlamak amaçlanmıştır.