41 numaralı Mühimme Defterinin transkripsiyon ve değerlendirilmesi (H. 987 /M. 1579-1580) (S. 1-252)

Osmanlı Devleti'nde, devleti ve tebaayı ilgilendiren birçok mühim mesele Divân-ı Hümâyûn'da görüşülür ve karara bağlanırdı. Divân'da alınan kararlar, padişah onayının ardından ferman suretleri halinde defterlere kaydedilirdi. Bu defterlere, Mühimme defterleri denilirdi. Divân-ı Hümâyûn'un yanı sıra Osmanlı merkezi idaresinin en önemli kurumlarından biri de Defterdarlık müessesesi idi. Defterdarlıkta maliye ile ilgili kayıtlar tutulur ve maliye ahkâm defterlerine kaydedilirdi. Ancak Defterdarlığın XV. ve XVI. yüzyıllara ait defterleri, çeşitli nedenlerden dolayı büyük oranda yok olmuş ve farklı defter tasniflerine karışmıştır. Farkı tasniflere karışan bu defterlerden biri de tez konumuz olan 41 numaralı Mühimme defteridir. Bu tez çalışmasında, Başbakanlık Osmanlı Arşivleri'nde A.{DVNSMHM.d. 41 numara ile kayıtlı olan 987/1579-1580 tarihli 41 Numaralı Mühimme defterinin 1-252 sayfaları arasındaki 549 hükmün transkripsiyonu ve değerlendirilmesi yapılmıştır. Bu çalışmada, 41 numaralı defterin fiziki, diplomatik, teknik özellikleri ve ihtiva ettiği konular incelenmiştir. Elde edilen kayıtlar ile ayrı konu başlıkları oluşturularak hükümler değerlendirilmiştir. İncelemeler neticesinde mukataalar, vergiler, idari ve askeri görevliler, vakıflar, madenler, miras meseleleri ve muhtelif konular ile ilgili kayıtlar tespit edilmiştir. Bu açıdan defter, ağırlıklı olarak mali hükümleri ihtiva etmekle birlikte, Anadolu'da meydana gelen idari, adli, iktisadi, askeri ve sosyal konulara ışık tutmaktadır. Bu kayıtların değerlendirilmesi ile defterin ihtiva ettiği değerli bilgileri araştırmacıların istifadesine sunmak hedeflenmiştir.