494 numaralı Tahrir Defteri'ne göre Rumeli Bölgesi'nde nüfus ve yerleşme

Paşa Livası Sağ Kol Kazalarından Edirne, Dimetoka, Ferecik, İpsala, Cisr-i Ergene, Kızılağaç ve Keşan kazaları 494 numaralı tahrir defteri temel kaynak olmak üzere incelemeye tabii tutulmuştur.Kazaların gerek şehir merkezlerinde gerekse köylerinde Osmanlının bölgeyi fethiyle birlikte uyguladığı iskan politikasının tesirleri görülmektedir. Bölgenin imar ve iskanında etkili olan şahıs ya da toplulukların adını almış pek çok yerleşim yeri bulunmaktadır.Defter kayıtlarına göre kazalarda toplam 326 köy yer almaktadır. Bunların 107'si Dimetoka, 65'i Edirne, 45'i Kızılağaç, 38'i Ferecik, 27'si İpsala, 26'sı Cisr-i Ergene ve 18'i Keşan kazasında kayıtlıdır. Bu anlamda en fazla kırsal yerleşim Dimetoka, en az yerleşim ise Keşandadır.Köylerden 211'inde sadece Müslümanlar oturmaktayken 71'inde Hıristiyanlar görülmektedir. 44 köyde ise müşterek oturulmaktadır. Kırsal kesimde kayıtlı 11072 vergi nüfusunun 7882'si Müslüman, 3190'ı hristiyandır. Köylerde Müslümanlarla hristiyanlar genellikle bir arada oturmamaktadır. Müşterek oturulan köylerde hakim unsur hangisi ise onun sayı olarak yoğunluğu görülmektedir.Kazalarda toplam 27 mezra kaydı bulunmaktadır. Bunlarda 9'u yakınında bulunan köyün ekinliği ilen 18'i bağımsız ziraat alanlarıdır. Bazı mezralarda ziraatçı hanelerin yerleştikleri görülür.Defterde çift olarak kaydedilen ıstılah toprağın kendisini değil onu tasarruf eden halkı ifade ettiği için kazlardaki çiftlik sayısı tespit edilememiştir. Ancak çiftlik tasarruf eden vergi nüfusu bölge topraklarının bütünlüğünü koruduğunu göstermiştir. Büyük çiftlikler ise kılıç tımarı şeklinde tevcih edilmiş olup bazıları bizzat sipahi tarafından bazıları ise sipahi adına köylü tarafından işletilmektedir.Köylerde halkın geçim kaynağı tarım, hayvancılık ve hizmet sektöründe görülen vazifelerdir.Şehir merkezlerinde toplam 211 mahalle bulunmaktadır. Bunların 166'sı Edirne, 21'i Dimetoka, 14'ü İpsala, 8'i Ferecik ve 2'si Kızılağaçtadır. Keşan ve Cisr-i Ergene Kazasının şehir merkezleri olmayıp bunun yerine merkez kabul edilen köyleri bulunmaktadır. Mahallelerde toplam 3899 vergi nüfusu görülmektedir. Bunların 2766'sı Müslüman, 719'u Hristiyan ve 414'ü Yahudi'dir. Kızılağaç kazasının bir mahallesi dışında Müslümanlarla Hristiyanlar bir arada oturmamaktadır.Şehirlerde hâkim olan iktisadi faaliyet alanı ticaret, sanayi ve hizmet sektöründe görülen vazifelerdir. Özellikle sanayi ve ticaretin en yaygın olduğu şehir Edirne'dir. Tahrir kayıtlarına göre şehirde toptan malzemelerin pazarlandığı hanlar ile açık pazar yerlerinin varlığı tespit edilmiştir. Ayrıca şemhane, bozahane, yağhane, mezbaha gibi pek çok imalathane görülmektedir.Şehir merkezlerinde cami'i, imaret, medrese, zaviye, hamam gibi pek çok dini ve sosyal müessese yer almaktadır. Bu anlamda en gelişmiş olan kaza Edirne'dir. Osmanlının eski başkentlerinden olan Edirne, XVI. yüzyılın son çeyreğinde, gelişmiş bir şehrin pek çok özelliğini taşımaktadır. Dimetoka, Ferecik ve İpsala da Edirne ile kıyaslanmasa da o dönemin gelişmiş şehirlerindendir.Anahtar Sözcükler:1.Tahrir Defteri2.Rumeli3.Edirne4.Dimetoka5.Ferecik6.İpsala7.Keşan8.Cisr-i Ergene9.Kızılağaç10.Sağ Kol11.Paşa Sancağı12.Nüfus13.Yerleşme