5. sınıf öğrencilerinin çevre sorunlarına ilişkin bilişsel yapıları

Çevre; kapsamı çeşitlilik arz eden çok geniş bir kavramdır. Çevre sorunlarını azaltmak ve var olan sorunları çözebilmek için çevre eğitimine önem verilmelidir. Öğrencilerde farkındalık oluşturmak etkili ve etkin bir çevre eğitimi verilmesi ile sağlanabilir. Öğrencilerin çevre sorunlarına ilişkin algılarının bilinmesi öğrencilere verilecek olan çevre eğitiminin yapılandırılması noktasında önem arz etmektedir. Sosyal bilgiler dersi çevre eğitimi bilgi ve becerilerinin kazandırılmasında etkili bir çevre eğitiminin verilmesinde çok önemli bir yere sahiptir. Bu araştırmanın amacı 5. sınıf öğrencilerinin çevre sorunlarına ilişkin bilişsel yapılarının ve kavram yanılgılarının tespit edilmesidir. Araştırma, betimsel tarama modelinde yürütülmüştür. Araştırmanın çalışma grubunu, 2021-2022 eğitim-öğretim yılında Elazığ ilinde Milli Eğitim Müdürlüğüne bağlı 3 ortaokulda 5.sınıfta öğrenim gören 255 öğrenci oluşturmaktadır. Araştırmada veri toplama aracı olarak kelime ilişkilendirme testi kullanılmıştır. Testte yer verilen çevre sorunları; 'hava kirliliği, toprak kirliliği, su kirliliği, gürültü kirliliği ve erozyon'dur. Öğrencilerin teste vermiş oldukları cevaplar ile frekans tabloları oluşturulmuş ve bu verilere göre kavram ağları sunulmuştur. Öğrenciler 'hava kirliliği' anahtar kavramı ile en çok 'egzoz, fabrika dumanı, duman ve fabrikalar' cevap kelimelerini ilişkilendirmişlerdir. 'Toprak kirliliği' anahtar kavramı için en çok tekrarlanan kelimeler 'çöp, pil, atıklar, plastik ve pet şişe'dir. 'Su kirliliği' anahtar kavramına verilen cevap kelimelerden 'çöp, fabrika atıkları, atıklar, balık ölümü, petrol' tekrar sıklığının en fazla olduğu kelimelerdir. Öğrenciler 'gürültü kirliliği' anahtar kavramını en çok 'araç kornaları, müzik, araba, bağırma, yüksek ses ve ses' kelimeleri ile ilişkilendirmişlerdir. 'Erozyon' anahtar kavramı için en çok tekrar edilen kelimeler 'toprak kayması, toprak, toprağın taşınması'dır. Araştırmanın sonucunda öğrencilerin hava, toprak, su ve gürültü kirliliklerine ilişkin bilişsel yapıya sahip oldukları, erozyon konusunda ise kavram yanılgılarının olduğu tespit edilmiştir. Genel olarak ise öğrencilerin çevre sorunlarına ilişkin bilgi sahibi olduğu sonucuna ulaşılmıştır. İlgili cümlelerin değerlendirilmesi sonucunda öğrencilerin bilgilerinin yeterli düzeyde olmadığı tespit edilmiştir. Birçok öğrencinin bilimsel olmayan ya da yüzeysel bilgi içeren cümleler yazdıkları ve bununla birlikte bazı öğrencilerin de kavram yanılgısı içeren cümleler yazdıkları görülmüş ve kavram yanılgısı yaşadıkları saptanmıştır. Anahtar Kelimeler: Kelime İlişkilendirme testi, Bilişsel Yapı, Sosyal Bilgiler, Çevre Sorunları.