5. sınıf sosyal bilgiler dersi çocuk hakları konusunun eğitsel oyunlarla geliştirilmesi: Eylem araştırması

Bu araştırma ile ilköğretim 5. sınıf öğrencilerinin sosyal bilgiler dersinde çocuk haklarına yönelik algılarını ve farkındalıklarını eğitsel oyun yoluyla geliştirmek amaçlanmıştır. Araştırma, nitel araştırma yöntemlerinden eylem araştırması desenine göre tasarlanmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu 2023-2024 eğitim-öğretim yılında Yozgat ili Yerköy ilçesinde bir ortaokulda öğrenim gören 22 öğrenci oluşturmaktadır. Veri toplama aracı olarak açık uçlu soru formu, yarı yapılandırılmış görüşme formu, saha notları ve KİT kullanılmıştır. Araştırmanın başında, çocuk haklarını belirlemek için 4. ve 5. sınıf Sosyal Bilgiler ders kitapları ve ÇHDS'de yer alan çocuk haklarından yararlanılmıştır. Ders kitaplarında ve ÇHDS'de yer alan 14 çocuk hakkına ilişkin açık uçlu soru formu geliştirilip örneklem dışı 165 öğrenciye uygulanmıştır. Daha sonra çalışma grubundaki öğrencilerin çocuk haklarına ait algılarını tespit etmek amaçlı yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Açık uçlu soru formu ve yarı yapılandırılmış görüşme sonucunda elde edilen veriler MAXODA 2024 programı ile analiz edilmiştir. Elde edilen verilerin analizi sonucu öğrencilerin 6 çocuk hakkına ilişkin algılarında ve öğrenmelerinde eksiklikler olduğu tespit edilmiştir. 6 hafta süren araştırmada korunma hakkı, bir işte çalıştırılmama hakkı, eğlenme, kültür ve sanatsal faaliyette bulunma hakkı, eşitlik/ ayrımcılığa uğramama hakkı, özel gereksinimli çocuk hakkı, isim hakkına yönelik algılarındaki ve öğrenmelerindeki eksiklikleri tamamlamak amacıyla haftalık eylem planı oluşturulmuştur. Eylem planı öncesi çalışma grubuna 6 çocuk hakkı ile ilgili KİT uygulanmıştır. KİT'ten elde edilen veriler doğrultusunda eğitsel oyunlar geliştirilmiş ve eğitsel oyun eylem etkinliği gerçekleştirilmiştir. Ardından son durum tespitine yönelik KİT tekrar uygulanarak haklara ilişkin algı eksikliklerinin ne oranda giderildiği belirlenmiştir. Araştırmanın sonucunda 6 çocuk hakkına ilişkin var olan algı ve öğrenmelerindeki eksikliklerin giderilmesinde hazırlanan eğitsel oyun eylem faaliyetlerinin etkili olduğu tespit edilmiştir. Eylem araştırması boyunca uygulanan eğitsel oyun eylemsel faaliyetinin hakların öğretiminde kalıcı öğrenmeleri sağladığı ve derse karşı motivasyonu artırdığı tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: çocuk hakları, eğitsel oyun, eylem araştırması, maxoda, oyun, sosyal bilgiler