50 yaş üstü bireylerde ağrı kesici kullanımı bilgi ve farkındalık düzeyi

Toplumda sık kullanılan bir ilaç türü olan ağrı kesiciler, reçetesiz satılabilmeleri ve çeşitli yan etkilere sahip olmaları sebebiyle, bilinçsiz kullanımı riskli olabilecek ilaçlardır. Yaşlanmakta olan ve yaşlı nüfus, kronik hastalıklara sahip olmaları ve aynı anda birçok ilaç kullanmaları nedeniyle bu yan etkilere ve risklere daha açıktır. Bu çalışmada, Denizli il merkezindeki aile sağlığı merkezlerine başvuran 50 yaş üstü bireylerin ağrı kesici kullanımı hakkındaki bilgi ve farkındalık düzeylerini ölçmek amaçlanmıştır. Tanımlayıcı tipte olan bu araştırmanın evrenini Denizli il merkezinde yer alan aile sağlığı merkezlerine başvuran 50 yaş üstü bireyler oluşturmaktadır. Evreni temsil edecek örneklem büyüklüğü 270 kişi olarak hesaplanmıştır. Veri toplama aracı olarak 39 soruluk anket formu kullanılmıştır. Çalışmamıza, aile sağlığı merkezlerine kayıtlı toplam 270 kişi katılmış olup, katılımcıların %54,8'i (n=148) kadın, %45,2'si (n=122) erkektir. Bireylerin yaş ortalaması ise 59,97 ± 6,66 yıl bulunmuştur. Çalışmamızda ağrı kesici kullanma sıklığı %27,4 ile en yüksek oranda ayda birkaç kez bulunmuştur. En çok tercih edilen ağrı kesici ilaç %64,4 ile parasetamol türevleri olurken, en çok ağrı kesici kullanma sebebi %44,8 ile baş boyun ağrıları olmuştur. Çalışmamızda prospektüs okuma ve son kullanma tarihine bakma oranları oldukça yüksek bulunmuştur. Ağrı kesici kullanma kararını doktordan reçete ile veren katılımcıların oranı %64,4 iken, diğer katılımcılar bu kararı yakınların tavsiyesi, kendi kendine, eczane önerisi veya medya-internet aracılığı ile verdiğini belirtmiştir. Ağrı olduğunda ilk ne yaparsınız sorusuna araştırmaya katılanların çoğunluğu 'evdeki ilaçlardan kullanırım' cevabını vermiştir. Kullanılmayan ağrı kesicileri evde buzdolabında saklayanlar da aynı şekilde çoğunluğu oluşturmuştur. Katılımcıların yarıdan fazlası yan etkilerin varlığından haberdar olduğunu belirtmiştir ve en sık bilinen yan etkiler mide hasarı ve böbrek hasarı olmuştur. Katılımcılarımızın eğitim düzeyi ile yakınına ilaç tavsiye etme oranı arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki bulunmuştur. Gelir durumuna bakıldığında ise geliri giderinden az grupta son kullanma tarihine bakma oranı daha az bulunmuştur ve bu fark anlamlıdır. Çalışmamızda kronik hastalığı olan bireylerde yan etki olabileceğini bilme oranı, prospektüs okuma ve son kullanma tarihine bakma oranı kronik hastalığı olmayan bireylere göre daha yüksek bulunmuştur. Yan etki hakkında bilgi aldığını söyleyen kişilerin oranı %46,7'dir ve bu kişilerin büyük çoğunluğu bilgiyi doktordan aldığını belirtmiştir. Yan etki hakkında bilgi aldığını söyleyenlerin, ağrı kesicilerin mide kanaması, ülser, böbrek hasarı ve diğer ilaçlarla etkileşime sebep olabileceğini bilme oranı anlamlı olarak daha yüksek bulunmuştur. Aile hekimleri, ağrı kesiciler hakkında yeterli bilgiye sahip olmalı, uygun ağrı yönetimini sağlamalı ve bu konuda hastalarını sık sık bilgilendirmelidir. Eğitim, ağrı kesici dahil birçok ilacın akılcı kullanılması için gereklidir. Hastalar için eğitim programları düzenlenmelidir. Aile hekimlerinin yanı sıra diğer basamak hekimleri, eczacılar ve medya-internet de gerekli bilgilendirmeleri yapmalı, reçetesiz ağrı kesici kullanımının önüne geçmeli ve gelecekte oluşabilecek riskler önlenmelidir. Anahtar Kelimeler: analjezik, akılcı, yaşlı, bilgi düzeyi