65 yaş ve üstü bireylerin düşkünlük durumlarının değerlendirilmesi

AMAÇ: Bu çalışmada; yaşlı bireyler arasında sık görülen, önemli bir mortalite ve morbidite sebebi olan ve geriyatrik sendromun önemli bir parçası olarak görülen 'düşkünlük (kırılganlık)' konusu ele alınmıştır. Bu kapsamda, 65 yaş ve üzeri bireylerdeki düşkünlük sıklığının belirlenmesi; bu bireylerin sahip olduğu sosyo-demografik özelliklerinin tespiti ve bu özelliklerin düşkünlük durumları ile ilişkisinin incelenmesi amaçlanmıştır. GEREÇ ve YÖNTEM: Çalışmamız tanımlayıcı-kesitsel tipte dizayn edilmiştir. Haziran 2015 – Aralık 2015 tarihleri arasında; 65 yaş ve üzeri hastalara, aydınlatılmış onamları alındıktan sonra yüz-yüze anket doldurtulmuş ve bazı fiziksel testler (4 metre yürüme hızı ölçümü, pençe kuvveti ölçümü) yapılmıştır. Elde edilen veriler kullanılarak, hastaların 'Fried Fenotopi (Düşkünlük Ölçeği)' skoru hesaplanmıştır. İstatistiksel analiz İçin SPSS 22.0 paket programı kullanılmış; tüm karşılaştırmalarda p<0,05 değeri anlamlılık düzeyi olarak kabul edilmiştir. BULGULAR: Çalışma sonucunda, 65 yaş ve üzerinde olan toplam 380 hastaya erişilmiştir. Hastaların %47'si kadın (n=179), %53'ü erkektir (n=201). Hastaların yaş ortalaması 71,6 (min.:65; maks.:91; st.sapma:5,25) idi. Hastaların çoğunluğunun (%35; n=133) ilkokul mezunu ve çoğunluğunun (%61; n=230) 'orta gelir düzeyinde' olduğu görüldü. Hastaların %83,9'unun (n=319) 2 veya daha fazla kronik hastalığı vardı; en sık rastlanılan hastalıklar HT (%60,1; n=228), hiperlipidemi (%35,7; n=136) ve DM (%27,8; n=106) idi. Hastaların %27,6'sı (n=105) günde 5 veya daha fazla sayıda ilaç kullanıyordu. Fried Ölçeği'ne göre değerlendirildiğinde, düşkünlük (kırılganlık) oranı tüm hastalarda %30 (n=114) saptanmıştır. Hastaların %53'ünün (n=201) düşkünlük öncesi; %17'sinin de (n=65) normal (düşkün olmayan) grupta olduğu görülmüştür. Düşkünlük oranı kadınlarda (%37; n=66) erkeklere göre (%17; n=48) daha fazla saptanmıştır. Kadın cinsiyete sahip, daha ileri yaşta olan, yalnız yaşayan, düşük gelir düzeyinde olan, nispeten daha sedanter mesleklere sahip olan (örn. memur, yönetici vb) hastalarda düşkünlük oranının daha fazla olduğu görülmüştür (p<0,05). Ayrıca, hastaların toplam kronik hastalık sayısı ve günlük sürekli kullandıkları ilaç sayısı arttıkça Fried total düşkünlük skorunun da istatistiksel olarak anlamlı şekilde arttığı saptanmıştır (p<0,05). Fried Düşkünlük Ölçeği'nin alt boyutlarına bakıldığında; hem kadınlarda hem de erkeklerde en sık rastlanan düşkünlük kriterinin 'yetersiz fiziksel aktivite' olduğu görülmüştür (n=239; tüm hastaların %62,8'i). İkinci sıklıkta görülen düşkünlük kriterinin 'zayıf pençe kuvveti' (n=184; %48,4) olduğu; üçüncü sıklıkta görülen düşkünlük kriterinin ise 'yavaş yürüme hızı' (n=156; %41) olduğu saptanmıştır. Hastalarda en az görülen düşkünlük kriteri ise 'kilo kaybı'dır (n=26; %6,8). TARTIŞMA ve SONUÇ: Düşkünlük; 65 yaş üstü bireylerde sık görülen, önlenebilir ve yönetilebilir bir sağlık sorunudur. Birinci basamakta da sık karşılaşılan bu sorunu aile hekimleri iyi tanımalı, kendi hizmet verdiği popülasyonundaki düşkün bireyleri tespit edip; gerektiğinde ilgili bölümlerle işbirliği yaparak bu sağlık sorununun yönetiminde aktif rol almalıdır. Anahtar kelimeler: Düşkün yaşlı, kırılgan yaşlı, aile hekimliği, Fried ölçeği