65 yaş ve üzeri bireylerde beslenme durumunun günlük yaşam aktiviteleri ve düşme riski ile ilişkisinin değerlendirilmesi

Amaç: Yaşlanma süreciyle birlikte görülen fizyolojik, psikolojik ve sosyoekonomik değişimler, beslenme durumunu doğrudan etkileyerek bireyin fiziksel işlevselliğinde azalmaya, bağımsızlık düzeyinde düşüşe ve düşme riskinde artışa neden olabilmektedir. Bu çalışma ile yaşlı bireylerin beslenme alışkanlıklarının, günlük yaşam aktivitelerini sürdürebilme yetenekleri ve düşme riskleri üzerindeki etkilerini analiz ederek, yaşlı bireylerin sağlık ve yaşam kalitesini artırmaya yönelik öneriler geliştirmeyi amaçladık. Gereç ve Yöntem: Bu çalışma Selçuk Üniversitesi Tıp Fakültesi etik kurulunun 08.04.2025 tarihli 2025/200 sayılı kararı ile onaylandı. Çalışmanın evrenini Selçuk Üniversitesi Tıp Fakültesi Aile Hekimliği Polikliniğine 09.04.2025-29.09.2025 tarihleri arasında başvuran 254 yaşlı birey dâhil edildi. Çalışmaya katılmayı kabul eden bireylere onayı alındıktan sonra sosyodemografik anket formu, beslenme durumu Mini Nütrisyonel Değerlendirme (MND), fonksiyonel bağımsızlık düzeyi Barthel Günlük Yaşam Aktiviteleri İndeksi ve Lawton–Brody Enstrümental Günlük Yaşam Aktiviteleri Ölçeği, mobilite düzeyi Rivermead Mobilite İndeksi ve düşme davranışları Yaşlı Bireylerde Düşme Davranışları Ölçeği (YDDÖ) ) yüz yüze görüşme tekniği ile uygulandı. Veriler SPSS 22.0 programında analiz edilmiştir. Tanımlayıcı istatistiklerin yanı sıra korelasyon, ki-kare, ROC eğrisi ve lojistik regresyon analizleri uygulanmıştır. İstatistiksel anlamlılık p<0,05 olarak kabul edildi. Bulgular: Çalışmaya dâhil edilen 254 katılımcının yaş ortalaması 70,9±5,7 yıl olarak bulundu. Katılımcıların VKİ ortalaması 28,5±4,8 kg/m² olup, bireylerin %35,0'ı fazla kilolu ve %38,2'si obez olarak saptandı. MND'ye göre bireylerin %78,3'ü normal, %19,7'si malnütrisyon riski altında ve %2,0'si malnütrisyonlu bulundu. MND için ortalama 25,5±2,5, Barthel için ortalama 97,9 ± 4,7, YDDÖ ortalama 2,9±0,5, olarak saptandı. Yaş ile Barthel, Lawton–Brody ve Rivermead puanları arasında negatif; YDDÖ puanı ile pozitif yönde anlamlı korelasyon saptandı (p<0,05). MND, Barthel (r=0,375; p<0,001), LBGYA (r=0,381; p<0,001), RM (r=0,168; p=0,007) ve YDDÖ (r=0,185; p=0,003) ile anlamlı ilişkili saptandı. MND'ye göre değerlendirildiğinde, normal beslenen bireylerin ortalama Barthel (99,0±2,6), Rivermead (14,4±0,6) ve YDDÖ (2,9±0,4) puanlarının; riskli/malnütrisyonlu bireylerden anlamlı düzeyde yüksek olduğu saptandı (p<0,01). Beslenme durumu açısından BKİ, barthel günlük yaşam aktiviteleri indeksi, lawton brody günlük yaşam aktiviteleri ölçeği, rivermead mobilite indeksi ve yaşlı bireylerde düşme davranışları ölçeği istatistiksel olarak anlamlı düzeyde tanısal performansa sahip bulundu (sırasıyla p=0,014, p<0,001, p<0,001, p=0,004 ve p=0,009). Sonuç: Elde edilen bulgular, yaşlı bireylerde iyi beslenme durumunun günlük yaşam aktivitelerini sürdürme, mobiliteyi artırma ve düşme riskini azaltma açısından belirleyici olduğunu göstermektedir. Bu nedenle, birinci basamak sağlık hizmetlerinde yaşlı bireylerin düzenli olarak beslenme ve fonksiyonel durum yönünden değerlendirilmesi, sağlıklı yaşlanmanın desteklenmesi ve düşmeye bağlı komplikasyonların önlenmesi için büyük önem taşımaktadır. Anahtar Kelimeler: Yaşlı birey, beslenme durumu, günlük yaşam aktiviteleri, mobilite, düşme riski.