65 yaş üzeri bireylerde yerinde yaşlanma, rekreasyon farkındalık düzeyleri ve yaşam kaliteleri arasındaki ilişkinin incelenmesi

Bu araştırmanın amacı, 65 yaş ve üzeri bireylerin yerinde yaşlanma, rekreasyonel farkındalık ve yaşam kalitesi düzeylerini incelemek; bu değişkenler arasındaki ilişkileri ve demografik değişkenlere göre anlamlı farklılıkları belirlemektir. Araştırma, ilişkisel tarama modeli temel alınarak nicel yöntemle yürütülmüştür. Araştırmanın örneklemini, Uşak Eğitim ve Araştırma Hastanesi Gerontoloji Birimi'ne başvuran ve evinde ikamet eden 500 yaşlı birey oluşturmaktadır. Çalışma grubu, amaçsal örnekleme yöntemlerinden tipik durum örneklemesi ile belirlenmiştir. Veriler bire bir görüşme yöntemiyle toplanmış, katılımcılardan gönüllü onam alınmıştır. Veri toplama aracı olarak Kişisel Bilgi Formu, Yerinde Yaşlanma Ölçeği, Rekreasyonel Farkındalık Ölçeği ve Yaşlılarda Yaşam Kalitesi Ölçeği kullanılmıştır. Verilerin analizinde SPSS 22.0 programı kullanılmış; ikili gruplar arası karşılaştırmalar için bağımsız örneklem t-testi, üç ve daha fazla grup için tek yönlü ANOVA testi uygulanmıştır. ANOVA sonucunda anlamlı farklılık elde edilen değişkenlerde, farkın hangi gruplardan kaynaklandığını belirlemek amacıyla Tukey HSD post-hoc testi uygulanmıştır. Değişkenler arası ilişki düzeyini belirlemek için Pearson korelasyon analizi uygulanmıştır. Analizler sonucunda, cinsiyete göre ölçek puanlarında anlamlı fark bulunmamıştır. Kronik hastalık durumu ile yalnızca yaşam kalitesi arasında anlamlı fark saptanmıştır. Eğitim ve gelir düzeyine göre bazı alt boyutlarda (haz ve eğlence, sosyal başarı, kendini geliştirme, algılanan sosyal destek) anlamlı farklılıklar görülmüştür. Serbest zaman alanı yeterliliği açısından fiziksel yeterlilik, algılanan sosyal destek ve elde edilen destek puanlarında anlamlı farklar bulunmuştur. Ancak engel algısı, memnuniyet ve özerklik gibi bazı alt boyutlarda fark gözlenmemiştir. Pearson korelasyon analizi sonuçlarına göre, rekreasyonel farkındalık, yerinde yaşlanma ve yaşam kalitesi arasında pozitif yönlü ve anlamlı ilişkiler saptanmıştır. Sonuç olarak, rekreasyonel farkındalık ve yerinde yaşlanma düzeylerinin, yaşlı bireylerin yaşam kalitesi üzerinde anlamlı ve olumlu etkiler yarattığı görülmüştür. Demografik özelliklerin bazı ölçek boyutları üzerinde belirleyici olabileceği, ancak çevresel ve bireysel faktörlerin de önemli rol oynadığı anlaşılmıştır. Araştırma bulguları ışığında öneri olarak, yaşlı bireylerin serbest zamanlarını daha nitelikli geçirebileceği sosyal ve fiziksel ortamların artırılması; sosyal destek sistemlerinin güçlendirilmesi; özellikle düşük gelirli ve kronik hastalığı olan bireyler için erişilebilir rekreatif hizmetlerin geliştirilmesi önerilmektedir. Ayrıca, yaşlı bireylerde rekreasyonel farkındalık kavramına yönelik farkındalık artırıcı programların uygulanması, yerinde yaşlanma süreçlerine katkı sağlayabilir.