مختصر شرح البردة لجلال الدين الخجندي (ت. 802 هـ) دراسةً وتحقيقاً

Bu çalışma, Hicri 9. yüzyıl alimlerinden olan Celâleddin el-Hucendi‟nin (ö. 802) Muhtasar şerhu‟l-Bürde adlı eserinin incelenmesine ve tahkikine odaklanmaktadır. Eser, Busiri‟nin (ö. 696) Bürde Kasidesini açıklamaktadır. Bahsi geçen kaside, basit bahrinde yazılmış olup 162 beyitten oluşmaktadır ve Peygamber Efendimiz‟in (sav) övgüsünü konu edinmektedir. Kasidenin adı, şairin geçirdiği felç olayıyla ilişkilendirilmiştir. şair, hastalığından şifa bulmak umuduyla bu kasideyi yazmış, rüyasında Peygamber Efendimiz‟in (sav) üzerine bir bürde (hırka) attığını görmüş ve uyandığında iyileştiğini fark etmiştir. Bu olay, kasidenin şslam dünyasında geniş bir yankı uyandırmasına ve şairlerin bu tarzda eserler yazmasına, şarihlerin ise kasidedeki anlam ve ifadeleri açıklamasına vesile olmuştur. Celâleddin el-Hucendi‟nin, Tayyibü‟l-Habib adlı büyük şerhinden seçerek hazırladığı bu özet, Medine-i Münevvere‟de Ravza-i şerif‟te talebelerine dikte ettirilmiştir. Bu eser, diğer şerhlerden geri kalmayan bir öneme sahiptir. Müellif, şerhi tasavvufi ifadelerden ve metni uzatan işaretlerden arındırmış; bunun yerine dil, nahiv, sarf, belağat ve benzeri ilimlere odaklanmıştır. şerhini, kasidenin sırasına göre beyitleri ele alarak dilsel bir açıklama sunmuş, ardından anlam inceliklerini açıklamış ve çeşitli şer„î ve Arap diliyle ilgili faydalı bilgiler aktarmıştır. Araştırmacı, el yazmasının tahkikinde bilimsel yöntemleri, Hucendi‟nin biyografisini ve ilmi yönlerini incelerken ise betimleyici tarihî yöntemi kullanmıştır. Eserin müellife aidiyetini kesinleştirdikten sonra şu sonuçlara ulaşılmıştır: şarih, garip kelimelerin anlamlarını açıklamaya özen göstermiş, sarf ilmini anlam üzerindeki etkileriyle ele almış ve belağat ile bağlamın anlam üzerindeki rolüne dikkat çekmiştir. şairin, hitaptan üçüncü şahıs diline, zamirden açık ifadeye geçişlerinde güttüğü belağat amacını açıklamış, ayrıca tasvir ve benzetmelerin estetik yönleriyle amaçlarını ortaya koymuştur. şarih, farklı bilgi dallarından faydalanmış; özellikle Farsça bilgisiyle kasideyi dil, sarf, nahiv, beyan, tefsir, kelam ve tabiat bilimleri gibi çeşitli düzeylerde şerh etmiştir. Bunun yanı sıra kasidenin tasavvufi havasından etkilenmiş, şerhine tasavvufun uzlet, gece ibadeti, hasret, gözyaşı ve zikir gibi kavramlarını dâhil etmiştir. Kasidede geçen Peygamber Efendimiz‟in (sav) hayatı, mucizeleri ve özellikleriyle ilgili işaretleri, şbn Hişam‟ın ve Salihî‟nin siyer kitaplarıyla Tirmizî‟nin şemail-i Nebisi ve Kadı şyaz‟ın şifasi gibi eserlerden yararlanarak açıklamaya çalışmıştır. şerhin üslubunda secili ifadeler ve edebi süslemeler, dönemin yazım tarzına uygun şekilde öne çıkmıştır. Ancak şarihin, bazı mevzu hadislere yer vermesi ve kasidedeki, Peygamber Efendimiz‟in (sav) övgüsünde şslamî ölçülere uymayan bazı mübalağaları eleştirmemesi eleştirilebilir bir durum olarak belirtilmiştir. Anahtar Kelimeler: Arap Edebiyatı, şiir, Muhtasar, şerh, Bürde, Hucendî, Tahkik.