9. sınıf matematik ders kitaplarında bulunan soruların öğrenme alanları ve Yenilenmiş Bloom Taksonomisine göre incelenmesi

Bu çalışmanın amacı, 9. sınıf matematik ders kitabında yer alan alıştırma ve ünite sonu değerlendirme sorularının Yenilenmiş Bloom Taksonomisi'ne (YBT) göre bilgi ve bilişsel düzeylerini ve Matematik öğretim programında yer alan kazanımların Yenilenmiş Bloom Taksonomisi'ne (YBT) göre bilişsel düzeylerini incelemektir. Mevcut çalışmanın Matematik dersinde, ölçme aracı olarak kullanılan ders kitabındaki soruların bütüncül olarak anlaşılmasına katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Araştırma, nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi ile yürütülmüştür. Bu doğrultuda Türkiye'de Milli Eğitim Bakanlığı Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığının 18.04.2019 tarihli ve 8 sayılı yazısı ile eğitim materyali olarak kabul edilmiş, okutulması uygun görülmüş olan 9. sınıf matematik ders kitabı kullanılmıştır. Matematik ders kitabında yer alan 327 soru doküman incelemesi yöntemi kullanılarak Yenilenmiş Bloom Taksonomisi'nin bilgi ve bilişsel boyut basamaklarına göre incelenmiştir. Matematik öğrenme alanına göre sınıflandırma yapılarak soruların her biri incelenmiştir. Matematik öğretim programında bulunan kazanımların Bloom Taksonomisi'nin bilişsel boyutu ele alınarak incelenmiştir. Elde edilen veriler alanında uzman tarafından da bağımsız olarak kodlanarak analiz edilmiştir. Böylece kodlayıcılar arası tutarlık sağlanarak araştırmanın güvenilir olması hedeflenmektedir. Öğrenme sürecini etkileyen faktörler öğrenen, öğreten ve ortam olmak üzere üç ana başlıkta toplanabilir. Öğrenme sürecinin verimini artırmak için ülkemizde öğrenme ortamını etkin ve verimli hale getirilmelidir. Tüm öğrencilere aynı imkanlar sunulmalıdır. Milli Eğitim Bakanlığı ve Talim ve Terbiye Kurulu ders kitaplarının sınıf ortamında etkili bir materyal olarak kullanılması için ders kitaplarını hazırlamaya özen göstermesi önemlidir. Ulusal veya uluslararası sınavlarda gösterilen performans neticesinde Türkiye'nin matematik okuryazarlığını yükselmesi için kazanımların gerçekleştirilmesi önem arz etmektedir. PISA gibi sınavların sonuçlarına bakıldığında Türkiye`nin alt sıralarda olduğu görülmektedir. Matematik başarısını arttırmak için bu tür sınavların neyi ölçtüğü? ve nasıl ölçtüğü? kısmının bilinmesi ve buna yönelik hazırlıkların yapılması eğitim verimliliği açısından önemlidir. PISA'nın matematik açısından problem çözme becerisini ne tür sorularla ve hangi seviyedeki sorularla ölçtüğünü belirleyip, öğrencileri bu seviyedeki sorulara hazırlamak için matematik motivasyonunu sağlamak, problem çözme becerisini ve stratejisini geliştirmek gerekmektedir. Bu bağlamda Matematik ders kitaplarında Yenilenmiş Bloom Taksonomisinin bilgi ve bilişsel boyut basamakları gözetilerek dağılımın dengeli bir şekilde olması beklenmektedir. 9. sınıf Matematik ders kitabı alışma ve değerlendirme soruları YBT' ye göre genel olarak değerlendirildiğinde, en fazla uygulama basamağı 102 (%31,2), anlama basamağı 80 (%24,5), hatırlama basamağı 56 (%17,1), analiz basamağı 59 (%18), değerlendirme basamağı 30 (%9,2) oluşturmaktadır. Bilgi boyutuna bakıldığında ise en çok kavramsal 133 (%40,7) ve işlemsel117 (%35,8) boyutta soruların olduğu görülmektedir. Olgusal boyutta soruların 57 (%17,4) olduğu ayrıca biliş üstü soruların tüm sorular içerisinde %20'lik (6,1) bir kısım oluşturduğu görülmektedir. Matematik öğretim programında yer alan kazanımlar bir bütün olarak değerlendirildiğinde ise soruların %34,1'i uygulama, %29,3 analiz ve %12,2'sideğerlendirme boyutunda yer almaktadır. Ayrıca %4,9 yaratma ve %2,4 hatırlama basamağında az da kazanımlar görülmektedir. Milli Eğitim Bakanlığının yayınlamış olduğu Matematik Öğretim Programında mantık, cebir, trigonometri, lineer cebir, olasılık-istatistik ve temel matematik olmak üzere toplam 6 öğrenme alanı bulunmaktadır (MEB,2018).Ders kitaplarında yöneltilen soruların öğrenme alanına bağlı olarak nasıl dağılım gösterdiği incelenmiştir. Bu incelemenin bulgularında matematik öğretim programında yer alan soruların%55,3 'ü Sayılar ve Cebir, %35,1 Geometri ve %9,4 'ü Veri, Sayma ve Olasılık öğrenme alanına ait olduğu ortaya çıkmaktadır. Soruların çoğunluğu Sayılar ve Cebir öğrenme alanına aitken çok az sayıda Veri, Sayma ve Olasılık öğrenme alanına ait olduğu görülmektedir. Sayılar ve Cebir öğrenme alanın orantısal olarak bakıldığında dikkat çekici bir yüzdeye sahiptir. Yapılan incelemenin sonunda her basamakta soru bulunmadığı görülmüştür. Aynı şekilde incelenen kazanımların da çeşitli basamaklarda olduğu görülmüştür. Bazı ünitelerin kazanımlarının çoğunun üst basamakta olduğu halde ders kitabında yer verilen soruların alt basamaklarda kaldığı görülmüştür. Soruların matematik öğrenme alanlarına göre sınıflandırılması yapıldığında Sayılar ve Cebir öğrenme alanına ait soruların diğer öğrenme alanlarına göre kıyaslandığında daha fazla yer verildiği görülmüştür. Kazanımların gerçekleşmesini belirleyen soruların seviyeleri, kazanımların seviyeleri ile paralellik gösterecek şekilde hazırlanması öneri olarak sunulmaktadır. Her seviyedeki öğrenciye ulaşmak için her düzeyde soruya yer verilmesi öneri olarak sunulmaktadır.