Abbas vesîm efendi; hayatı, eserleri, edebî kişiliği, divanı’nın tenkitli metni ve incelemesi

Tez, Giriş'le başlar. Bu bölümde tezimizin bölümlerini tanıttık. Birinci bölümde Abbas Vesîm'in yaşadığı on sekizinci yüzyılı siyasi, ilmî ve edebî açıdan inceledik. Bu bölümde ayrıntılara inmeden Abbas Vesîm'in yaşadığı yüzyılı ortaya koymaya çalıştık. İkinci bölümde Abbas Vesîm'in hayatını, eserlerini ve sanatını inceledik. Abbas Vesîm, 18. yüzyılda yaşayan, ilmî ve edebî çalışmalarıyla ön plana çıkan önemli bir şahsiyettir. Tıp, astronomi alanlarında eserler vermiş, ayrıca mürettep bir Divan da tertip etmiştir. Arapça, Farsça, İtalyanca, Yunanca ve bazı Afrika dillerini de bildiğini yine kendisi eserlerinde belirtmektedir. Abbas Vesîm'in en önemli özelliği araştırma meraklısı biri olmasıdır. İlim yolunda yaptığı seyahatlar ve geniş bir yelpazede verdiği eserler bu iddiamızı doğrulamaktadır. Abbas Vesîm, dönemin birçok eser vermiştir. Abbas Vesîm, birçok tasvvufî çevrede bulunmuş, Divanı'nda da yer yer tasavvufî unsurlara yer vermiştir. Abbas Vesîm'in tıp alanında; Düstûru'l-Vesîm fî Tıbbı'l-Cedîd ve'l- Kadîm, Vesîletü'l-Metâlib fî İlmi't-Terâkib adlı eserleri, astronomi alanında Nehcü'l-Bülûğ fî Zîci'l-Ulûğ, Risâle fî Rü'yeti'l-Hilâl, Tercemeti Kitâbi'l- Bercendi Mine'l-Husûf ve'l-Küsûf adlı eserleri kaleme almıştır. Ayrıca kaynaklarda belirtilen ancak kütüphanelerde göremediğimiz Risâle-i Vefk adında bir eseri de vardır. Tezin üçüncü bölümü Divan'ın İncelenmesidir. Bu bölüm, altı bölümden oluşur: Din-Tasavvuf, Cemiyyet, İnsan, Maddi ve Manevi Haller, Tabiat, Realite. Tezin dördüncü bölümünü Divan'ın edisyon kritiği oluşturur. Metin kuruluşunda Topkapı Hazine H nüshasını esas aldık. Mısır M ve Vatikan V nüshaları H. nüshasına göre eksiktir. Divandaki nazım şekilkleri; Kaside, Kıt'a, Gazel, Rubâ'î , Beyit şeklinde dizilmiştir. Edisyon kritik neticesinde 280 gazel, 12 kaside, (1 mesnevi), 12 kıt'a (tarih), 1 tercî-i bend, 1 nazm, 47 rubâ'î vardır. Kaside başlığı altında kaleme alınan bir şiir kafiye yapısı itibariyle mesnevidir. Tarihler genellikle kıta nazım şekliyle kaleme alınmıştır. Kaside nazım şekliyle yazılmış iki şiir ve rubâ'î nazım şekliyle yazılmış yedi şiir Farsça yazılmıştır. Bunun yanında diğer nazım şekillerinde de Farsça beyitler ve Arapça-Farsça kelime ve tamlamalar vardır. Abbas Vesîm'in Türkçesinin çok ağır olduğu söylenemez. Şiirlerinde vezin hataları vardır. Anahtar Sözcükler 1. Abbas Vesîm 2. Hayatı 3. Eserleri 4. Edebî Kişiliği 5. Divan