Abbasi Devleti Döneminde İslam siyaset teorisi: Geleneksel toplum, müslümanlar ve Halife (VIII.-XIII. yüzyıl)

Tez çalışmamızda, Abbasi Devleti'nin kuruluşundan on ikinci yüzyılın başına kadar olan dönem içerisindeki siyasal tartışmaları incelemeye çalıştık. Bu çalışmamıza, siyasal üzerine görüş beyan eden felsefe ve Şia literatürü dahil edilmemiştir. Çalışmamızın temel kaynaklarını, o döneme ait fıkıh, tarih ve siyasetname eserleri oluşturmuştur. Tez içerisinde, döneme ait literatürün daha iyi anlaşılabilmesi adına, Marx'ın tezleri ve Hristiyanlık düşüncesi ile kıyasa başvuruldu. Ayrıca, literatür içerisinde sık kullanılan kavramları, tezin girişinde örnekler ile tanımlamaya çalıştık. İlk bölümümüzde geleneksel toplum, adalet dairesi gibi konular üzerine teorik, ikinci bölümümüzde Abbasi Devleti ile Sasani ve Bizans Devletlerinin ilişkileri üzerine pratik ve son olarak üçüncü bölümümüzde ise literatürdeki siyasal tartışmalara odaklanarak teorik ve pratik açıklamalarda bulunduk. Bu tezin amacı, bahsedilen döneme ait literatürün siyasala dair tartışmalarını incelemek ve İbn-i Mukaffa'dan (ö. 759) et- Turtuşi'ye (ö. 1126) kadar geçen süre içerisinde, literatürün dönüşümünü ve sürekliliğini ortaya koyabilmektir. Bununla birlikte, modern toplum öncesi, geleneksek bir toplum yapısı olarak Abbasi Devleti'nin, klasik imparatorluk biçimine dönüşüm sinyallerine işaret etmek ve bunun literatür içerisindeki etkisini göstermeye çalışmaktır. Anlaşılmıştır ki, İslam dininin siyasal pratikler ile ilgili kesin hükümlere sahip olmaması ve böylece düşünürlerin siyasal konuları içtihada bağlı meseleler olarak görmesi; literatürün Bizans, Sasani ve Arapların siyasal pratikleri ile uzlaşmasını kolaylaştırmıştır. Bununla birlikte düşünürlere ait bir takım görüşlerin, literatürün genel çizgisinden saptığı tespit edilmiştir. Ayrıca güç odaklı iktidar anlayışının literatür içerisinde yaygınlaştığı anlaşılmıştır. Son olarak, Abbasi Devleti'nin siyasal ve dini yetkileri İslam geleneğine bağlı kalarak temsil ettiği fakat Sasani ve Bizans örneklerinde görülen "Tanrı-Kral" tipine özgü "ruhani otoriteye" genel anlamda sahip olmadığı gösterilmiştir. Anahtar Kelimeler: Geleneksel toplum, Siyasal Teoloji, İki Kılıç Teorisi, Adalet Dairesi, Devlet (Halife), Tanrı-Kral, Ruhani Otorite.