Abbasi Devleti Sugûr (Sınır) ve Avâsım (Sınır öncesi) şehirleri (VIII. ve X. yüzyıllar arası)

Sugûr (Sınır) ve Avâsım (Sınır'ın öncesi) şehirleri dendiği zaman ilk akla gelen Abbasi-Bizans Devlet'lerinin Kuzey Batı ve Güney Batı kesiminde oluşan sınır bölgeleri olacaktır. Sınır ve Sınır'ın gerisinde var olan şehirlerin gerek sözlük anlamı, gerekse kelime anlamlarını açıklamaya çalıştık. Şehirlerin kuruluşu ve tarihi süreç içerisinde geçirmiş olduğu evreler anlatılırken, bu iki olgunun birbirleri için ne anlam ifade ettikleri dile getirilmiştir. Özellikle İslam coğrafyası üzerinde Sugûr ve Avâsım şehirlerinin oluşumu ilk Hulefa-i Raşid'in döneminde gerçekleşmiştir. İslam ordularının Arabistan dışındaki bölgelerde yapmış olduğu fetih hareketleri sonucunda İslam Devleti'nin sınırlarının Toroslarda, Bizans devleti ile doğal sınırlar oluşturduğunu görüyoruz. Bu şehirlerden bazıları Adana, Tarsus, Antakya, Malatya, Erzurum (Kalikâla), Diyarbakır ve Maraş olup, Emevi ve Abbasi devletlerinin Anadolu'da sınır (Sugûr) şehirlerini oluşturdular ve dönemin önemli üsleri haline geldiler. VIII. ve X. Yüzyıllarda Sınır (Sugûr) ve Sınır öncesi (Avâsım) şehirlerinde, iki ülke arasında yaşanan sürekli savaşlar neticesinde el değiştirmeler yaşandığı, bunun sonucunda da bu bölgedeki şehirlerde sivil yaşantının çok ta kalıcı olmadığını görüyoruz. Savaş durumu sınır şehirlerinde daha çok savaşa hazır bir hayatı zorunlu hale getirmiştir. Her iki devlet için (Abbasi-Bizans) stratejik öneme sahip Sugûr ve Avâsım şehirlerine hâkim olunmak istenmesi, iki ülke arasında sürekli olarak devam eden savaşlar, savaş sonrası anlaşmalar, esir mübadeleleri, ödenen fidyeler, şehirlerde kurulan askeri amaçlı yapılar, yollar, akarsular, geçitler vd. hakkındaki bilgiler, çalışmanın büyük bir kısmını teşkil etmiştir. Çalışmamız; özelde Abbasi Sugûr ve Avâsım şehirlerinin ülke savunmasına katkıları, genelde ise; her devletin kendi sınır şehirlerinin, o ülke için neyi ifade ettiği konusunda açıklayıcı bilgiler içermektedir.