Abbasîlerin ilk döneminde Bağdat'ta siyasi ve sosyal durum (145-232/762-847)

Bağdat, Abbâsîlerin ikinci halifesi ve kurumsal anlamda devleti kuran isim olarak da nitelendirilen Ebû Caʽfer el-Mansûr tarafından Dicle nehrinin batı yakasında 145-149/762-766 yılları arasında inşa edilmiştir. Bağdat, İslâm tarihinde eşine az rastlanan bir şehir planlaması yapılarak kurulmuş, bütün cadde ve sokaklar özenle şekillendirilmiştir. Şehir, kuruluş sürecinin tamamlanmasının ardından devletin başkenti olarak ilan edilmiştir. Çağına göre çok mükemmel imar planına sahip olduğu anlaşılan bu şehrin kuruluş aşamasında işin ehli uzman meslek erbabı davet edilmiş ve onların fikir ve tecrübelerinden yararlanılmıştır. Tezimizde incelediğimiz kadarıyla, Abbâsîlerin ilk yüzyılında Bağdat'ta bir takım siyasi ve sosyal hadiseler diyebileceğimiz ciddi sorunlarla da karşılaşılmıştır. Büyük çaplı siyasi ve toplumsal huzursuzluklar yarattığını düşündüğümüz bu sorunları başta halife olmak üzere devlet erkânı çözmeye çalışmıştır. Bu meyanda halife Mu'tasım devletin başkentini Sâmerrâ şehrine taşımıştır. Her ne kadar Sâmerrâ, 57 yıl kadar Abbâsî Devleti'nin başkentliğini yapmış olsa da, bu süre zarfında Bağdat, İslâm dünyasının en önemli dini, siyasi, ekonomik, sosyal ve kültürel merkezi olma vasfını Moğolların 656/1258 yılındaki işgali ve tahribatına kadar eski parlak günlerine dönememişir. Çalıştığımız dönem itibariyle ümran şehir Bağdat'ın, 145-232/762-847 yılları arasında siyasi ve sosyal durumunu değerlendirerek İslâm kültür ve medeniyeti tarihine katkıda bulunduğumuzu umuyoruz. Anahtar kelimeler: Bağdat, Abbâsîler, Halife Mansûr ve Halifeler, Siyasi ve Sosyal Hayat.