ABD Merkez Bankası FED'in para politikası kararlarının gelişmekte olan ülke finansal piyasalarına etkileri

ABD Merkez Bankası FED'in para politikası kararları, gelişmekte olan ülke ekonomilerini yakından etkilemektedir. ABD ekonomisinin ve finansal piyasalarının büyüklüğü, ABD Dolarının dünyadaki en önemli rezerv para birimi olması ve Dolar basma yetkisinin de FED'in elinde bulunması, FED kararlarının ve politika uygulamalarının, tüm dünyada yakından izlenmesi sonucunu doğurmaktadır. Özellikle 2008 küresel ekonomik krizi ve 2020 Covid-19 pandemisi sürecinde uyguladığı genişletici para politikaları, 2014-2019 döneminde uyguladığı daraltıcı para politikaları ile hem ABD hem de dünya ekonomisine yön veren FED'in politika kararlarının tüm ülkeler açısından yakından takip edilmesinde yarar vardır. Özellikle dış borç stoku yüksek, cari işlemler açığı veren, üretim ve tüketimde ithalata yüksek derecede bağımlı gelişmekte olan ülkeler, FED kararlarından önemli ölçüde etkilenebilmektedirler. Bu çalışmada; FED'in faiz oranlarını artırmasının ve FED'in parasal tabanında meydana gelen genişlemelerin, gelişmekte olan 20 ülkenin borsa endeksi, döviz kuru ve faiz oranı üzerindeki etkileri, panel veri analizi yöntemleriyle incelenmiştir. Serilerin durağanlıklar LLC ve IPS panel birim kök testleriyle incelenmiş ve serilerin tamamının birinci farkta durağan oldukları görülmüştür. Bu gelişmekte olan ülkelerin faiz oranlarının, lider ülke ABD'nin faiz oranına yakınsayıp yakınsamadığı da LLC ve IPS yöntemleriyle incelenmiş ve gelişmekte olan ülkelerin faiz oranlarının, FED'in faiz oranına yakınsadığı tespit edilmiştir. Modellerde yer alan seriler arasında eşbütünleşme ilişkisinin varlığı; Kao (1999) panel eşbütünleşme testi ile incelenmiş ve serilerin eşbütünleşik oldukları bulunmuştur. Eşbütünleşme ilişkisine sahip bu seriler arasındaki uzun ve kısa dönem analizleri Panel DOLS yöntemiyle gerçekleştirilmiştir. Uzun dönem analizinde; FED'in faiz oranını artırmasının, bu gelişmekte olan ülkelerin borsa endekslerini ve döviz kurlarını genel olarak negatif, faiz oranlarını ise pozitif etkilediği, FED'in parasal tabanını genişletmesinin ise bu ülkelerin borsa endeksi ve döviz kurlarını pozitif, faiz oranlarını negatif etkilediği tespit edilmiştir. FED faiz oranının ve parasal tabanının artmasının, Amerika kıtasındaki gelişmekte olan ülkelerin faiz oranları üzerindeki etkilerinin istatistiksel olarak anlamsız olduğu bulunmuştur. Bu analizde döviz kurlarına ait sonuçlar önsel beklentilerimizle uyumlu çıkmamıştır. Bu durumda; gelişmekte olan ülkelerdeki döviz kurlarının, FED'in kararlarından ziyade ülkelerin kendilerine özgü riskler ve makroekonomik görünüme göre şekillendiği değerlendirilmiştir. Kısa dönem analizi sonuçları genel olarak uzun dönem analizi sonuçları ile uyumlu olup, bütün modellerin hata düzeltme mekanizmalarının çalıştığı, yani yapılan analizlerin güvenilir olduğu tespit edilmiştir. Seriler arasındaki nedensellik ilişkileri Dumitrescu ve Hurlin (2012) panel nedensellik testi ile incelenmiş ve FED faiz oranından gelişmekte olan ülkelerdeki faiz oranlarına doğru, FED'in parasal tabanında da gelişmekte olan ülkelerdeki borsa endeksi ve faiz oranına doğru nedensellik ilişkilerinin var olduğu belirlenmiştir. Ülke sepeti daraltıldığında ya da kıtalar bazında incelendiğinde kısmi değişiklikler görülse de sonuçlar genel olarak benzer yöndedir. Bu analizlerde özellikle Amerika kıtasında yer alan ülkelerin faiz oranlarının, FED'in faiz oranından etkilenmiyor olması dikkati çekmiştir. FED'in faiz oranı ve parasal taban uygulamalarına en duyarlı ülkelerin, Asya kıtasında yer alan ülkeler olduğu ortaya çıkmıştır.