Abidin Paşa'nın notlarından Osmanlı Devleti'nin son yılları (1880-1906)

Bu çalışma ile, Sultan Abülhamid döneminin etkili devlet adamlarından olan Abidin Paşa'nın notlarına dayanılarak, merkez- taşra ilişkisine bir açıklık kazandırılmaya çalışılmıştır. Defter-i Abidin Paşa olarak bilinen bu notların, sadece valilerin Bab-ı âli ile değil, aynı zamanda ahaliyle olan ilişkilerinin anlaşılmasına da açıklık getirmektedir. Adana, Ankara, Cezayir-i Bahr-ı Sefid gibi dönemin önemli vilayetlerinde, valiler tarafından yürütülen işlerin neticelerinin, ahali üzerindeki etkilerini tespit etmek açışından sözkonusu bu notların, son derece önemli olduğunu düşünüyoruz. Sözü edilen vilayetlerde uzun seneler hizmetlerde bulunmuş olan Abidin Paşa'nın tuttuğu bu defter, kendisi hakkında da önemli bilgiler içermektedir. Çok yönlü bir devlet adamı olan Paşa, dini, ahlaki ve tasavvufi konularda da eserler kaleme almıştır. Bunlardan bazıları birden çok baskı yapmıştır. Paşa'nın, bu notları onun daha çok devlet adamlılığı yönünü ve uygulamalarını öne çıkarmaktadır. Defter-i Abidin Paşa isimli notları, derli toplu bir şekilde hazırlayıp sunarak, konunun meraklılarına ve araştırmacılara önemli bir katkı sağladığımıza inanıyoruz. Anahtar Kelimeler: Abdülhamid Dönemi, Mekez-Taşra ilişkisi, Defter-i Abidin Paşa