Abşeron Bölgesi formasyonlarının (Azerbaycan) olgunlaşma analizi

Bu çalışmada, Azerbaycan doğusunda yer alan Abşeron yarımadasını oluşturan, Alt ve Orta Eosen yaşlı kayaçlarda olgunlaşma analizlerinin yapılması amaçlanmaktadır. Azerbaycan arazisi, jeolojik olarak Alp orojenik kuşağına dahildir. Azerbeycanda, organik madde içeren, Paleojen-Neojen birimleri ile Üst Kretase sedimen birimleri bulunmaktadır. Bu birimler, Abşeron bölgesinde yerel olarak Üretken Kat Formasyonları adı altında gruplanmakta olup litolojisi kireçtaşı, kiltaşı ve kumtaşından oluşmaktadır. Çalışmada, sahadaki Üretken Kat Formasyonlarında, organik madde (kerojen) içeriği yüksek olan kayaçlardan örnekleme yapılmıştır (Lökbatan ve Gobustan bölgelerinde). Gobustan ve Lökbatan Formasyonlarından alınan örneklerin, laboratuvarda hazırlanan parlatma blokları üzerinde, mikroskobta ölçülen reflektans/yansıtma değerleri (%Rmax - %Ro - %Rmin) belirlenmiştir. Bu parlatma blokları örnekleme yapılan birimlerin kerojen reflaktanslarını verdiğinden, bunlar yorumlanmıştır. Yansıtma değerleri ölçümlerine göre; reflektans değerleri (%Ro) 0.47-0.68 arasında değişmektedir. Lökbatan bölgesinde (Üretken Kat Formasyonu) reflektans değerleri (%Ro) 0.56-0.68 aralığında, Gobustan bölgesinde (Üretken Kat Formasyonu) ise reflektans değerleri (%Ro) 0.47-0.55 aralığındadır. Lökbatan ve Gobustan çamur volkanlarından (Üretken Kat Formasyonları) alınan örnekler, örnekleme yapılan yerlere göre sınıflandırıldığında, İpresiyen-Lütesiyen-Bartoniyen (Alt ve Orta Eosen) yaşlı, çamurtaşı ağırlıklı birimlerin olgunlaşma seviyelerinde oldukları belirlenmiştir. İpresiyenLütesiyen-Bartoniyen (Eosen) yaşlı Lökbatan ve Gobustan Çamur volkanlarının (Üretken Kat Formasyonu) yaşlarına oranla olgunlaşma seviyeleri, birimlerin geçirdiği diyajenez/metajenez aşaması ile ilgilidir. Bunun sonucunda, bölgede sık görülen heyelanların, olgunlaşma analizinde belirlenen kil minerallerinin etkenlerinden olan basıncın etkisi ile ilgili olduğu düşünülmektedir. Bu çalışmada, Lökbatan ve Gobustan Çamur volkanlarında hesaplanan olgunlaşma seviyelerine göre; yüksek poroziteli, çamurtaşı ağırlıklı birimlerin petrol migrasyonuna uygunluğu, kuru gaz (metan) ve doğal gaz potansiyelinin yüksek olduğu görülmektedir. Ayrıca örnekleme yapılan mevkilerin korele edilebilecek uygunluğu gösterdiği fark edilmiştir. Derin sondajlar ile bu korelasyon çalışmalarının yapılmasının petrol-doğal gaz rezervuar kayası olabilecek bölgelerin tespitini sağlayacağı düşünülmektedir. Anahtar Kelimeler: Azerbaycan, Abşeron, Petrol, Doğal gaz, Olgunlaşma