Acil servise başvuran multitravma hastalarında mortaliteyi belirlemede klinik ve laboratuvar özelliklerin incelenmesi

Acil Servise Başvuran Multitravma Hastalarında Mortaliteyi Belirlemede Klinik ve Laboratuvar Özelliklerin İncelenmesi Multitravma, tüm dünyada önemli bir morbidite ve mortalite nedenidir. Bu çalışmada, multitravmayla gelen hastalarda demografik veriler, bazı laboratuvar değerleri ve travma skorlarının mortalite üzerindeki etkisi araştırıldı. Bu çalışma, Adıyaman Eğitim ve Araştırma Hastanesi acil servisine prospektif olarak 2021 ile 2022 yılları arasında multitravmayla başvuran hastalarda yürütüldü. Tüm hastaların cinsiyeti, yaşı, başvuru şekli, travma sonrasında acile başvuru süresi, hangi mevsimde başvurduğu, ortalama arteryel basıncı, travma mekanizması, yaralanma şekli, yaralanan bölgesi, başvuru anındaki C-Reaktif Protein (CRP) ve albümin değerleri ve travma skorlarından Glaskow koma skoru (GKS), Revize travma skoru (RTS), Abbreviated Injury Scale (AIS), Injury Severity Score (ISS) ve Trauma and Injury Severity Score (TRISS) önceden hazırlanan standart formlara kayıt edilerek mortaliteyle ilişkileri incelendi. Çalışmaya dahil edilen 419 vakanın %79'unu erkek cinsiyet oluştururken %21'ini ise kadın cinsiyet oluşturmaktadır. Vakaların 371'i sağ kalım ile sonuçlanırken 48'i ise ölüm ile sonuçlandı. Tüm vakaların median yaş değeri 30 (0-87) iken ölenlerdeki median yaş değeri 38 (1-87) olarak saptandı. Vakaların büyük çoğunluğunun %45,6 oranı ile 18-44 yaş arasındaki grupta olduğu görüldü. Benzer şekilde ölüm ile sonuçlanan vakaların da %33 ile 18-44 yaş arasındaki grupta olduğu tespit edildi. Hastaların 395'i ambulans ile acil servise başvuruken 24'ü ise ayaktan başvurdu. Acil servise başvuranların %66'sının travmadan sonraki ilk 30 dakikada içerisinde başvurduğu görülürken ölüm ile sonuçlanan vakaların %62,5'nun ilk 30 dakikada başvurduğu saptandı. Sıklık sırasına göre hastaların acil servise başvuru mekanizmaları; sırayla araç dışı trafik kazası (ADTK) (%37), araç içi trafik kazası (AİTK) (%27) ve düşme (%25) şeklinde gerçekleşti. Vakaların mevsimlere göre dağılımına bakıldığında en çok yaz mevsiminde (%60,4) başvurunun olduğu saptandı. Ölümler de paralel olarak en çok yaz ve sonbahar mevsimlerinde (%80) görüldü. Tüm hastaların yaralanma bölgeleri göz önüne alındığında ise en çok yaralanmanın pelvis-ekstremite (%76) ve baş-boyun (%64) bölgelerinde olduğu görüldü. Ölen hastalarda en çok baş-boyun (%87,5) ve toraks (%77,1) bölge yaralanmaları olduğu saptandı. Bu hastalarda en sık görülen klinik bulgunun ise kraniyal fraktür (%21,5) olduğu tespit edildi. Baş-boyun ve toraks bölgelerinin yaralanmaları ölen hastalarda istatiksel olarak anlamlı oranda yüksek saptandı (p<0,001). Ayrıca, kraniyal fraktür, subaraknoid kanama, intraserebral kontüzyo, subdural hemoraji, hemotoraks, pnömotoraks, akciğer kontüzyonu, sternum-kot fraktürü, , batın içi hemoraji, dalak ve batın içi diğer organ yaralanmaları varlığı, ölen hastalarda istatiksel olarak anlamlı oranda yüksek saptandı (p<0,001). Ek olarak maksillofasiyal fraktür (p=0,002), karaciğer yaralanmaları (p=0,001) ve pelvis fraktürünün (p=0,002) varlığı da ölen hastalarda istatiksel olarak anlamlı oranda yüksek saptandı. Çalışmada, ölen hastalarda artmış CRP/albümin oranı ile AIS ve ISS skorlarının yüksek olması ve GKS, RTS ve TRISS skorlarının düşük olmasının istatiksel olarak anlamlı olduğu tespit edildi (p<0,001). Çalışmamızda travma skorlarının (GKS, RTS, AIS, ISS, TRISS), CRP/albümin oranının, baş-boyun ve toraks bölgesi yaralanması varlığının ölen ve yaşayan hastalarda anlamlı düzeyde farklı olduğu tespit edildi. Travma hastalarının yönetiminde gerekli tetkik ve tedavi aşamalarında bu sonuçların yol göstericiliği mortalite oranlarını azaltacaktır. Ayrıca vakaların en sık yaz ve sonbahar mevsiminde görülmesi ve bu aylarda da sorumlu mekanizmaların en çok trafik kazaları olması nedeniyle söz konusu bu aylarda toplumsal eğitimin ve trafik denetlemelerinin arttırılması ile bu yaralanmalar azaltılabilir. Anahtar kelimeler: Multitravma, CRP/albümin oranı, travma skorları, acil servis