Açık bağlı veri sistemlerinde köken bazlı erişim gerçekleştirimi

Köken, vebdeki verinin güven ve kalite değerlendirilmesi sürecine yön veren bir kavram olarak ortaya atılmıştır. Bağlı veriyi üreten veya tüketen uygulamalar, köken üstverisi yardımı ile güvene dair tanımlamalar sunmaktadır. Tezde köken üstverisine sahip verisetleri üzerinde yapılan sorgulardan elde edilen filtrelenmiş veri üzerinde durulmaktadır. Güvenin arttırılması için köken üstverisi kullanılarak sorgulanacak verisetlerinden en uygun olanlarının filtrelenmesi ve dağıtık sorgu motoruna aktarılması üzerinde çalışılmıştır. Tezin ilk katkısı, köken farkında bir bağlı veri sorgulama altyapısı ortaya koymaktır. Köken üstverisinin gösterimi ve bağlı verinin organizasyon tarafından sorgulanması sırasında işleyecek süreç altyapı içerisinde tanımlanmaktadır. Tezin ikinci katkısı, mevcut verisetleri arasından köken üstverisine göre en uygun olanları filtrelemektir. Çalışma içinde filtreleme yapılırken verisetleri hakkındaki üstveri kullanılmaktadır. Organizasyonel tercihler, veriseti üstverisi ve geliştirilen ontolojilerden yararlanılan bir mimari sunulmaktadır. Tezin üçüncü katkısı, bağlı veri literatürüne İç Veri ve Dış Veri kavramlarını katmasıdır. Bağlı veriye organizasyonel perspektiften bakıldığında, vebde erişilebilecek anlamsal olan veya olmayan tüm veri ile bu verilerin üstverileri Dış Veri olarak adlandırılmıştır. İç Veri ise organizasyon verisi, organizasyonel tercihler ve organizasyonel veri kaynağı üstmodel ambarı olarak Dış Veri'de erişilecek verisetlerinin üstverisini içerir. Tezin dördüncü katkısı, Dış Veri'ye ait olan veriseti üstverisine eklenebilecek köken üstverisini ifade etmektir. Verisetinin ham hali, anlamsal hali ve üstverisi ile ilgili köken tanımları netleştirilmiştir. Tezin beşinci katkısı, İç Veri'yi oluşturan organizasyonel kavramlar ile kökeni beraberce gözönüne alan bir ontoloji oluşturmaktır. Ontoloji, çalışma alanından bağımsız olarak kökeni sorgulamak için terimler içermektedir. Ayrıca organizasyonların birbirleri hakkında fikir sahibi olmasına olanak sağlamaktadır. Tezin altıncı katkısı, organizasyonların köken tercihlerini gösteren bir ontoloji oluşturmaktır. Köken boyutları ve ilgili köken tercihleri çeşitlenmekle beraber farklı durumları kapsayan örnek tercih boyutları ele alınmıştır. Bu doğrultuda organizasyonel tercihlerin nasıl oluşturulabileceği örneklendirilmiştir. Tezin son katkısı, İç Veri, Dış Veri ve oluşturulan ontolojilerden yararlanarak köken kuralları meydana getirmektir. Mevcut verisetleri üzerinde kuralların yürütülmesi ile sorgu motorunun kullanacağı veriseti listesinin son halinin elde edilmesi sağlanmaktadır.