Adana ili ve ilçeleri soya fasulyesi üretim alanlarında hastalıklara neden olan bitki patojeni fitoplazmaların tespiti ve tanılanması

Soya fasulyesi yetiştiriciliğinde dünyada önemli ölçüde kalite ve verim kayıplarına sebep olan birçok hastalık etmeni bulunmaktadır. Bu hastalık etmenlerinden önemli bir patojen olan fitoplazmalardan kaynaklanan hastalıklar nedeniyle çok ciddi verim kayıpları ortaya çıkmaktadır. Fitoplazmalar soya fasulyesi üreticiliğini kısıtlamasından dolayı büyük bir sorun teşkil etmektedir. Diğer yandan soya fasulyesi fitoplazma etmenleri için ara konukçu özelliğinde olup başka kültür bitkilerinde infeksiyona neden olabilecek fitoplazmalar için inokulum kaynağı olmaktadır. Araştırma kapsamında Adananın ilçelerinde soya fasulyesi tarımı yapılan üretim alanlarında fitoplazmala infeksiyonlarının varlığının, varsa hangi fitoplazma etmeninin hastalıklara neden olduğunun ve Dünyadaki diğer fitoplazmalar ile filogenetik ilişkisinin ortaya konulması amaçlanmıştır. Bu hedef doğrultusunda araştırmanın yürütüldüğü üretim alanlarında soya fasulyesi bitkileri simptomolojik olarak kontrol edilmiştir. Yapılan arazi kontrollerinde fitoplazmalardan kaynaklanabileceği düşünülen sararma, yaprak küçülmesi, bodurlaşma, çalılaşma, çiçeklerin bulunduğu yerlerden yaprak şeklinde oluşum ve çiçek petallerinde renk değişimi gibi belirtiler gösteren bitkiler hedef alınmış ve bu bitkilerden örnekler toplanmıştır. Diğer yandan sağlıklı bitkilerden de örnek alınmıştır. Güdümlü surveyler sonucunda toplanan ve laboratuvara getirilen bitkilerin soymuk boruları barındıran yaprak orta damarı ve bitki gövdelerinden moleküler analizlerde materyal olarak kullanılmak üzere DNA izolasyonu yapılmıştır. Elde edilen DNA karışımında fitoplazma etmeninin varlığı üniversal primerler kullanılarak iki aşamalı olarak yapılan doğrudan ve nested PZR (Polimeraz zincir reaksiyonu) çalışmaları ile kontrol edilmiştir. Nested PZR ürünlerinin DNA dizilerinin elde edilmesi ile yapılan karşılaştırma ve filogenetik analizleri, araştırma alanlarında bulunan ve belirti gösteren soya fasulyelerinde "Ligustrum ovalifolium phytoplasma" ile ilişkili bir fitoplazma olduğunu ortaya koymuştur. Bu araştırma Türkiye'de Soya fasulyesi üretim alanlarında fitoplazmaların varlığını ortaya koyan ilk çalışmadır. Soya yetiştiriciliği yapılan alanlarda fitoplazmaların varlığının tespiti, gerek verim kayıplarının anlaşılması gerek karantina tedbirlerinin alınması açısından önem arz etmektedir.