Adil yargılanma hakkı çerçevesinde askeri yargı ( ceza) sistemi

Demokratik toplumun ve hukuk devletinin vazgeçilmez unsurlarından birisi olan adil yargılanma hakkı, önemi sebebiyle İnsan Haklarını ve Temel Özgürlükleri Korumaya Dair Avrupa Sözleşmesi'nin 6 ncı maddesinde düzenlenmiştir. Adil yargılanma hakkı, yasayla ve yargılama konusundan önce kurulmuş, bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından, makul bir süre içerisinde, hakkaniyete uygun yargılanma, yargılamanın açık yapılmasını ve hükmün açık oturumda verilmesini isteme, masumluk karinesinden yararlanma, suçlamadan önceden haberdar edilme, savunmayı hazırlamak için gerekli zaman ve kolaylıklara sahip olma, kendi kendini savunma veya kendi seçeceği bir avukatın yardımından yararlanma, iddia tanıklarını sorguya çekme veya çektirme, duruşmada kullanılan dili anlamadığı ve konuşamadığı taktirde para ödemeksizin tercüman yardımından yararlanma, haklarını içermektedir. Ülkemizde askerî mahkemeler, yasal dayanaklarını Anayasa'da bulmaktadırlar. Bu mahkemelerin kuruluş esasları ve işleyişlerine egemen olacak kuraların neler olacağı Anayasa'nın 145 nci maddesinde düzenlenmiştir. Anayasanın adil yargılanma hakkını düzenleyen 36 ncı maddesinde; adli, idari, askeri ayrımı yapmaksızın ?herkesin adil yargılanma hakkı?na sahip olduğu belirtilmiştir. Ayrım yapılmamış olması, bu hakkın uygulama alanının askeri yargıyı da kapsadığını göstermekte; dolayısıyla AİHS'nin 6 ncı maddesinde düzenlenen hakların askeri yargıda da dikkate alınması gerekmektedir. Bu çalışma ile amaçlanan, en temel insan haklarından biri kabul edilen adil yargılanma hakkının ilke ve kurallarının, 1982 Anayasası'nda ve ilgili askeri ve diğer mevzuatımızda yer alan hükümler ışığında hukuk sistemimize yansımalarını ortaya koymak, bununla birlikte mevzuattan kaynaklanan eksikliklere değinerek hukuk sistemimize katkı sağlamaktır. Anahtar Kelimeler: 1) Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi, 2) Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, 3) Adil Yargılanma Hakkı, 4) Askeri Yargı, 5) Askeri Mahkemeler, 6) Sanık Hakları