Sultan Ahmet Dönemi Rumeli eyaleti yönetimi (Kavanın-i Ali Osman Der hulâsa-i mezâmin-i defter-i divan incelemesi)

Osmanlı Teşkilat Tarihi alanında yazılmış önemli bir eser olan Kavânîn-i Âl-i Osmân der Hulâsa-i Mezâmîn-i Defter-i Dîvân, I. Ahmed döneminde (1603-1617) kaleme alındı. Sadrazam Kuyucu Murad Paşa tarafından dönemin defterdarı Ayn Ali Efendi'ye yazdırılan eser; yedi bölüm ve bir sonuçtan meydana gelmektedir. Eserin yazıldığı 1609 yılı içerisinde Osmanlı Devleti'nin eyalet ve sancak sayıları, tımar-zeamet miktarları ve bunların kanunları uzun uzun anlatılmıştır. Eyaletlerin ve sancakların tımar-zeamet değerleri cetveller halinde özet olarak yazılan eser, dönemin mülki amirleri tarafından kullanılabilir, bilgilendirici bir el kitabı niteliği taşımaktaydı. Ayn Ali Efendi, Osmanlı toprak sistemi ve maliyesi üzerine eserler yazmış olup döneminde yapılan savaşlara bizzat iştirak ederek olayın içerisinde olup bunları aktaran bir müelliftir. Bu çalışmanın amacı eserin yazıldığı tarih olan 1609 yılından sonra orijinal eserden kopya edilen 1762 tarihli Veliyüddin Efendi Nüshası, 1856 tarihli İstanbul Araştırmaları Enstitüsü Nüshası ve 1927 tarihli Türkiye Büyük Millet Meclisi Kütüphanesi Nüshalarının okuması yapıldı. Eserin yazıldığı dönemde yenilenen sancak kanunnameleri ile Rumeli eyaleti sancaklarına ait kanunlarda ilave edildi. Bu vesileyle Osmanlı Devleti'nin en büyük eyaleti olan Rumeli eyaletinin sancak kanunları, eyalet ve sancak beylerinin gelirleri, tımar ve zeamet değerleri gibi askeri ve mali açıdan değerlendirmesi yapıldı. Anahtar Kelimeler: Rumeli, tımar sistemi, maliye, kanunname