Adıyaman ili badem üretim alanlarında hastalıklara neden olan bitki patojeni fitoplazmaların moleküler yöntemlerle belirlenmesi ve filogenetik ilişkilerinin ortaya konulması

Badem yetiştiriciliğinde dünyada önemli ölçüde kalite ve verim kayıplarına sebep olan birçok hastalık etmeni bulunmaktadır. Bu hastalık etmenlerinden önemli bir patojen olan fitoplazmalardan kaynaklanan hastalıklar nedeniyle çok ciddi verim kayıpları ortaya çıkmaktadır. Fitoplazmalar badem üreticiliğini kısıtlamasından dolayı büyük bir sorun teşkil etmektedir. Araştırma kapsamında Adıyaman ili ve ilçelerinde badem üretim alanlarında fitoplazma infeksiyonlarının varlığının, varsa hangi fitoplazma etmeninin hastalıklara neden olduğunun ve Dünyadaki diğer fitoplazmalar ile filogenetik ilişkisinin ortaya konulması amaçlanmıştır. Bu hedef doğrultusunda araştırmanın yürütüldüğü üretim alanlarında badem ağaçları simptomolojik olarak kontrol edilmiştir. Yapılan bahçe kontrollerinde fitoplazmalardan kaynaklanabileceği düşünülen yapraklarda sararma, yapraklarda küçülme, bodurlaşma, çalılaşma ve geriye doğru ölüm gibi belirtiler gösteren ağaçlar hedef alınmış ve bu bitkilerden örnekler toplanmıştır. Diğer yandan sağlıklı bitkilerden de örnek alınmıştır. Simptom odaklı veya güdümlü surveyler sonucunda toplanan ve laboratuvara getirilen bitkilerin soymuk borularını barındıran yaprak orta damarı ve bitki sürgünlerinden moleküler analizlerde materyal olarak kullanılmak üzere DNA elde edilmiştir. Elde edilen DNA karışımında fitoplazma etmeninin varlığı üniversal primerler kullanılarak iki aşamalı olarak yapılan doğrudan ve nested PCR (Polimeraz zincir reaksiyonu) çalışmaları ile kontrol edilmiştir. Nested PCR ürünlerinin DNA dizilerinin elde edilmesi ile yapılan karşılaştırma ve filogenetik analizleri, araştırma alanlarında bulunan ve belirti gösteren badem ağaçlarında "Ca. Phytoplasma aurantifolia" ile ilişkili bir fitoplazma olduğunu ortaya koymuştur. Bu araştırma Adıyaman ilinde badem üretim alanlarında fitoplazmaların varlığını ortaya koyan ilk çalışmadır. Badem yetiştiriciliği yapılan alanlarda fitoplazmaların varlığının tespiti, gerek verim kayıplarının anlaşılması gerek karantina tedbirlerinin alınması açısından önem arz etmektedir.