Ahmed Adnan Saygun'un op.75 Bir Kumru Masalı Balesi'nin müzikal açıdan incelenmesi

Bu tezde Ahmed Adnan Saygun'un son dönem yapıtlarından 2 perdelik "Bir Kumru Masalı" bale müziği form, armoni, çalgılama, orkestralama gibi temel açılardan incelenerek bestecinin müzikal anlayışını ortaya çıkarmak amaçlanmıştır. Yapıtın önemli yerlerinin yanı sıra bale senaryosu ve partisyon notlarında yer alan konu ve karakterler de incelenerek müzikle tasvirinin ne şekilde yapıldığı irdelenmiştir. Eser incelenirken öncelikle form analizi yapılarak müzik yazısını oluşturan öğelerin hangi dizilerle oluşturulduğu ortaya çıkarılmıştır. Saygun'un kendi müzik dilini ortaya koyarken başta pentatonik dizi, oktatonik dizi, kromatik dizi, tam-ton dizisi olmak üzere çeşitli makam renklerini kontrapuntal ve armonik olarak kullandığı görülür. Bunun yanı sıra müziğinde başta T4'lü ve k3'lü aralıklarından oluşan Gözde Akoru olmak üzere çeşitli dizilere ait seslerin üst üste özgürce yerleştirilmesinden elde edilen akorları yatay ve dikey olarak esaslı bir şekilde kullanarak kendine özgü anlatımcı anlayış yarattığı söylenebilir. Yapıtın başta senaryoyu betimleyen müzikal fikirleri olmak üzere önemli yerleri çalgılama ve orkestralama açısından incelenmiştir. Çalgılamada dinamik dengesi göz önünde bulundurularak çalgıların dengeli bir şekilde konumlandırıldığı, çalgı ve orkestra ses bölgelerinin bilinçli bir şekilde kullanılarak yaratılmak istenen etkinin ustaca ortaya konduğu söylenebilir. Ayrıca orkestralama açısından değerlendirildiğinde özgün bir estetik anlayış içinde yaratılan kontrast ve renk geçişlerinin senaryodaki hareket ve hislerin anlatımında etkin rol oynadığı görülür. Konusunda cin şehzade, hükümdar gibi geleneksel karakterler bulunan "Bir Kumru Masalı" balesi müzik bağlamında içinde barındırdığı geleneksel ve evrensel renklerle ulusal Türk balesinin başyapıtlarından birisi olma özelliği taşımaktadır. Anahtar Kelimeler: Bale Müziği, Form, Çalgılama, Orkestralama, Pentatonik dizi, Oktatonik dizi, Tam-ton dizisi, Makam renkleri, Armoni