Ahmet Hamdi Tanpınar'da din ve değerler: Yazarın romanları üzerinden bir çözümleme

Bu çalışmanın konusu, Ahmet Hamdi Tanpınar'ın romanlarında bulunan din ve değer algılarına dairdir. Tanpınar Cumhuriyet'in ilan edildiği, yeni siyasî yönetimin oluşturulduğu ve yeni bir sosyo-kültürel düzene girildiği dönem içerisinde yaşamıştır (1901-1962). Bu açıdan onun romanları, söz konusu devrin özelliklerini göstermekte ve değişen insanın izlerini sürmektedir. Geleneksel din anlayışının ve değerlerle örülü bir toplumun oluşturduğu birey, değişen koşullarla beraber modernliğe evrilmekte ve farklı tipte din algıları, dindarlık tipleri ve dinsel yaşantı biçimleri geliştirmektedir. Ayrıca bireyin kültür ve geleneğinden tevarüs ettiği değerler de değişen koşulların tesiriyle birtakım dönüşümlere uğramaktadır. Buradan hareketle çalışmanın amacı, Tanpınar'ın bulunduğu devirdeki insanların ve kendisinin değişen din ve değer anlayışlarını, dönüşen dindarlık manzaralarını ortaya çıkarmaktır. Nitel özelliklere sahip olan bu çalışmada betimsel analiz tekniği kullanılmıştır. Literatür taraması ve çalışmayla doğrudan ilintili ana kaynakların okunması sonrasında benzer konu ve içeriğe sahip pasajlar bir araya getirilmiş ve ortak başlıklar altında tasnif edilmiştir. Bu sınıflandırma ve ardından yapılan betimsel analizler sonucu Tanpınar'ın yaşadığı dönemde din ve değerler bağlamında kritik bir değişim ve dönüşümün yaşandığı saptanmıştır. Bu değişimin keskin bir biçimde değil, tedricen gerçekleştiği, her bireyde farklı oran ve şekillerde kendisini gösterdiği gözlemlenmiştir. Sonuç olarak yaşadığı dönemde Tanpınar ve onun çevresindeki bireylerin din ve değerler anlamında yeni ve modern bakış açıları geliştirdiği, ancak bunlar olurken bireylerin geleneksel din algıları ve geçmişten getirdikleri bazı değerlerden kopamadığı tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Ahmet Hamdi Tanpınar, Din, Değer, Değişim, Psikoloji.