AHP-DEMATEL yaklaşımı ile OSB yer seçiminde dikkate alınan kriterlerin değerlendirilmesi

Organize Sanayi Bölgeleri (OSB), KOBİ'lere arsa temini, ortak altyapı hizmetleri ve devlet teşviklerinden yararlanma gibi imkânlar sunarak işletmelere kuruluş yeri seçiminde önemli avantajlar sağlamaktadır. OSB'lerde üretim yapan KOBİ'lerin işletme performanslarının ve rekabet güçlerinin daha fazla olabildiği gözlendiğinden, OSB'lerin hem bölge hem de ülke ekonomisinin kalkınmasında kilit rol oynaması, kuruluş yeri seçiminin önemini artırdığı söylenebilir. Çalışmanın amacı, OSB kuruluş yeri seçiminde dikkate alınan kriterlerin birbirleri arasındaki etkileşim ile kriter önem derecelerinin belirlenmesidir. Çalışmada, OSB kuruluş yeri seçiminde dikkate alınan 8 ana kriterin kriterler arası etkileşimin modellenmesinde DEMATEL yöntemi ve kriter önem derecelerinin belirlenmesinde AHP ile DEMATEL yöntemleri karşılaştırmalı olarak kullanılmıştır. Bu doğrultuda Batı Karadeniz Bölgesinde (BKB) yer alan Kdz. Ereğli ve Düzce OSB'de bulunan 26 yönetici/uzmanın görüşlerinden yararlanılarak DEMATEL için 56 ikili karşılaştırma ve AHP için 28 çift yönlü karşılaştırma verileri analiz edilmiştir. DEMATEL yöntemiyle belirlenen kriterler arasındaki etkileşim/ilişki incelendiğinde "hükümet tutumu-teşvik" kriteri diğer kriterleri genel etkileyen ve "emek" ile "kuruluş yeri imkânları" kriterleri diğer kriterlerden genel etkilenen konumda bulunmuştur. Ayrıca "ham madde", "pazar" ve "ulaşım" kriterleri de etkileşimde geçiş kriterleri olarak nitelendirilmiştir. DEMATEL ve AHP yöntemleriyle belirlenen kriter ağırlıklarına göre "hükümet tutumu-teşvik" en önemli kriter olarak ilk sırada yer alırken bu kriteri "pazar", "emek", "ham madde", "kuruluş yeri imkânları", "ulaşım", "toplum özellikleri" ve "iklim" kriterleri izlemektedir. DEMATEL ve AHP yöntemleriyle belirlenen kriter ağırlıklarının birbirinden farklılık gösterdiği, kriter ağırlıklarının hesaplanmasında AHP yönteminin ve kriterler arası etkileşimin belirlenmesinde DEMATEL yönteminin daha uygun olduğuna karar verilmiştir. OSB kuruluş yeri seçiminde DEMATEL yöntemini uygulayan çalışmaya rastlanılmamış olması çalışmanın özgünlüğünü arttırmaktadır.