Aile hekimlerinin ALS farkındalığını değerlendirmek ve üçüncü basamak sağlık hizmetleriyle ALS hastaları arasında hasta bakımını kolaylaştırıcı bir bağlantı kurmak

Amaç: ALS tanılı hastaların yönetimi zorluklar içermekte ve multidisipliner bir yaklaşım gerektirmektedir. Birinci basamak bakım ile hastane bakımı arasında iş birliğine ve bakımın koordinasyonuna ihtiyaç bulunmaktadır. Birinci basamak sağlık hizmetinin temeli olan aile hekimlerinin bu koordinasyondaki rolleri belirleyici olabileceği açıktır. Ancak henüz birinci basamakta görevli olan hekimler ile hasta tanı, tedavi ve izleminden birincil derecede sorumlu olan üçüncü basamak nöroloji uzmanları arasındaki koordinasyon ve ilişkinin araştırıldığı bir çalışmaya rastlanılmamıştır. Hastaların gerekli durumlarda 3. basamak hastanede değerlendirilmesi yerine aile hekimleri tarafından değerlendirilmesi, aile hekiminin nörolog ile doğrudan iletişime geçmesi hasta, hasta yakını ve hastalık süreci için olumlu etkisinin olacağı öngörülebilir. Yöntem: Bu çalışmaya Antalya il merkezinde bulunan aile hekimleri ile 2. ve 3. basamak hastanelerde görev yapmakta olan nöroloji uzmanları dahil edilmiştir. Anketler, çalışmaya dahil edilen doktorlar ile yüz yüze yapılmıştır. Çalışma öncesi literatür taraması yapılarak benzer çalışmalar ve sonuçları değerlendirilmiş, çalışmaya uygun ölçek belirlenememiş olup uygun sorularla anket formu hazırlanmıştır. Çalışmada, biri aile hekimlerine diğeri 2. ve 3. basamakta görevli nöroloji uzmanlarına olmak üzere 2 farklı anket uygulanmıştır. Çalışmada doktorların ALS farkındalık ifadelerine karşı olan tutumlarının incelenmesinde bağımsız örneklem t testi analizi yapılmıştır. Çalışmada ALS hastası olan hekimlerin ALS farkındalık ifadelerine karşı olan tutumlarının tanılama süreçlerindeki özelliklere göre incelenmesinde Kruskall Wallis testi ve Mann Whitney U testi kullanılmıştır. Tutum düzeylerinin ilişkilerin incelenmesi için korelasyon analizi uygulanmıştır. Çalışmada 0,05'ten küçük p değerleri anlamlı kabul edilmiştir. Bulgular: Çalışmada ALS hastası olmayan aile hekimleri, ALS hastası olan aile hekimleri ve nöroloji uzmanları olmak üzere 3 grup üzerinden değerlendirmeler yapılmıştır. Kayıtlarda 2023 yılında n1=429 ALS hastası olmayan aile hekimi, n2=62 ALS hastası olan aile hekimi ve n3=37 nöroloji uzmanı olduğu ve toplamda evren sayısının (N=528) olduğu tespit edilmiştir. Çalışmada basit rastgele örnekleme yöntemi kullanılarak, %5 kabul edilebilir hata payı ve %99 güven seviyesi ile en az n=268 bireyin evrenin temsil gücünü sağlayabileceği hesaplanmıştır. Elde edilen örneklem sayısı evrendeki ağırlıklara göre tabakalandığında en az n1=218 aile hekimi, n2= 31 ALS hastası olan aile hekimi ve n3=19 nöroloji uzmanının çalışmaya dahil edilmesi gerektiği ifade edilebilir. Çalışmaya dahil edilen ALS hastası olan aile hekimlerinin 19'u erkek, 12'si kadın; nöroloji uzmanlarının 10'u erkek, 8'i kadındır. ALS hastası olmayan aile hekimleri ile ALS hastası olan aile hekimlerinin ALS hastalığı konusundaki bilgi düzeyleri kıyaslanmıştır. Nöroloji uzmanları ve ALS hastası olan aile hekimlerinin iş birliği konusundaki yaklaşımları değerlendirilmiştir. Ayrıca her bir grup için hesaplanan bilgi ve tutum düzeyleri gruplarda sosyodemografik, ALS'li hastayı takip süresi ve diğer katılımcı özelliklerine göre farklılık gösterip göstermediği incelenmiştir. Sonuç ve Öneriler: Aile hekimlerinde bölgelerindeki ALS hastalarının etkisi ile kronik hastalık izlemi ve ALS hastalığı ile ilgili farkındalıklarını arttırmak mümkün görülmektedir. Nöroloji uzmanlarının da ALS hastalarının takibinde aile hekimleri ile iş birliğinin ve zorlu sağlık sorunlarının çözümüyle ilgili farkındalığı arttırmaktadır. Aile hekimleri ve nöroloji uzmanlarına uygulanan bu çalışma ile hem aile hekimlerinin hem de nöroloji uzmanlarının ALS hastalarının bakımı konusunda yapılacak iş birliğinin, hastalık yönetimini kolaylaştıracağı ve hastaların yaşam kalitesi üzerinde olumlu olacağı düşünülmesine rağmen birinci basamak ile üçüncü basmak sağlık kuruluşları arasında iletişim olmadığı için her iki doktor grubunun iş birliği yapmadıkları sonucuna ulaşılmıştır. ALS takibinde aile hekimlerinin merkezi bir rol alacağı multidisipliner yaklaşımın değerli olabileceği düşünülmektedir. Anahtar kelimeler: Amiyotrofik Lateral Skleroz (ALS), ALS'ye Multidisipliner Yaklaşım, Aile Hekimliği ve ALS, Birinci Basamakta ALS