Ailevi akdeniz ateşi hastalarında tedaviye uyumu etkileyen faktörler

Giriş-Amaç: Ailevi Akdeniz Ateşi(FMF) tekrarlayan ateş ve serözit ataklarıyla karakterize, otozomal resesif kalıtım gösteren otoinflamatuvar bir hastalıktır. Hastalık antiinflamatuvar özellik gösteren pyrin adlı proteini kodlayan ve 16. kromozomun kısa kolunda bulunan MEFV geninin mutasyonu sonucu ortaya çıkar. Hastalarda tekrarlayan inflamatuvar süreçlere bağlı olarak başta böbrekler olmak üzere birçok doku ve organda komplikasyonlar ortaya çıkabilmektedir. Hastaların tedaviye uyumu atak sayısının azalmasında, yaşam kalitesinin artmasında ve hastalığa bağlı komplikasyonların önlenmesinde önemli rol oynamaktadır. Bu çalışmada hastaların tedavi alışkanlıkları ve tedaviye uyumlarını etkileyen faktörler araştırılarak literatüre katkıda bulunulması amaçlanmıştır. Gereç-Yöntem: Çalışmamıza Ocak 2014-Ağustos 2024 tarihleri arasında Çukurova Üniversitesi Tıp Fakültesi Romatoloji kliniğine başvurusu olan, en az altı aydır düzenli kolşisin tedavisi almakta olan,16 yaş ve üzerindeki 94 FMF hastası dahil edilmiştir. Bazı hastalarla poliklinik başvurusu sırasında yüz yüze olarak, bazı hastalarla ise hastane bilgi işlem birimi üzerinden temin edilen telefon numaraları ile iletişim kurulmuş ve aydınlatılmış onam formu doldurularak anket çalışması yapılmıştır. Bulgular: Hastaların erkek/kadın oranı 1,29/1,yaş ortalaması 35,6±14,9 (Med: 30) yıldı. Hastaların %61,7'sinde ek bir kronik hastalık,%56,4'ünde düzenli ek ilaç kullanımı, %41,5'inde ise FMF ilişkili doku veya organ komplikasyonu tespit edildi. İlk FMF şikayet başlangıç yaşı 14,2±12,3 (Med: 9,5) yıl; tanı yaşı 21,9±15,1 (Med: 19) yıl;tanı gecikme (yıl) ortalaması 8,83±10,4 (Med:5) idi. Tedavide hastaların %95,7'sinde yurt içi kolşisin,%23,7'sinde yurt dışı kolşisin,%7,4'ünde anakinra,%12,8'inde kanakinumab kullanımı mevcuttu. Morisky Tedavi Uyum Ölçeği puan ortalamasının 4,59±2,3(Med:4) olduğu tespit edilirken; hastaların 13 (% 13,8)'ünde yüksek uyum,26 (% 27,7)'sında orta uyum,55 (% 58,5)'inde düşük uyuma rastlanıldı. PRAS Hastalık Ağırlık Ölçeği puan ortalamasının 7,54±2,4 (Med:7,5) olduğu saptanırken hastaların 23 (% 24,5)'ünde hafif hastalık,61 (%64,9)'inde orta şiddette hastalık,10 (% 10,6)'unda ise ağır hastalık skoru olarak hesaplandı. Orta ve yüksek uyum sağlayan hastaların tanı yaşı ve tedavi başlanma yaş ortalamalarının, düşük uyum sağlayan hastalara göre daha yüksek olduğu görüldü (sırasıyla p=0,044;p=0,024).Orta ve yüksek uyum sağlayan hastaların, düşük uyum sağlayan hastalara göre miyalji oranının daha düşük olduğu tespit edildi (p=0,046).Orta ve yüksek uyum sağlayan hastalarda, düşük uyum sağlayan hastalara göre yurt içi kolşisinin yan etki sıklığı ve herhangi bir sebeple ilaç kesilme sıklığı oranlarının düşük olduğu gözlendi (sırasıyla p=0,045;p=0,007). Orta ve yüksek uyum sağlayan hastaların, düşük uyum sağlayan hastalara göre ilaç unutma oranlarının düşük (p<0,001); hastaneye yatış sayısı ve poliklinik takiplerinde takipsizlik oranlarının daha yüksek olduğu tespit edildi (sırasıyla p=0,028; p=0,026). Sonuç: Çalışmamızda yaş dışında uyum gruplarında istatiksel anlamlı farklık yoktu. Tedavi uyumunda en önemli faktörler olarak hastalık yaşı ve tedaviye başlama yaşı olarak saptandı. Hekime ulaşılabilirlik durumu, psikolojik durum, ekonomik faktörler, ailevi sorunlar gibi nedenlerinin tedaviye uyum üzerinde etkisi olmadığını tespit ettik. Anahtar kelimeler: Ailevi Akdeniz Ateşi, tedavi uyumu, kolşisin